Swoszowice - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Swoszowic – historycznego obszaru Krakowa. Zapoznaj się również z: Swoszowice – wieś w powiecie kazimierskim oraz Dzielnica X Swoszowice – dzielnica Krakowa.

Na mapach: 49°59′27″N 19°56′45″E / 49.99083, 19.94583

Park uzdrowiskowy w Swoszowicach

Restauracja Parkowa

Przedszkole w Swoszowicach

Swoszowice, Osiedle Uzdrowisko Swoszowice – część miasta Krakowa oraz jednostka pomocnicza niższego rzędu wchodząca w skład Dzielnicy X Swoszowice. Obecnie jest jedynym w mieście prawnie wydzielonym osiedlem (nie powoduje to jednak żadnych skutków prawnych oraz nie funkcjonuje w świadomości mieszkańców). W Swoszowicach znajduje się jedno z najstarszych polskich uzdrowisk.

Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 22 kwietnia 1870, wg kalendarza juliańskiego 10 kwietnia, w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach Leninowskich pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk i ideolog komunizmu.

Jednostka pomocnicza gminy – lokalna wspólnota samorządowa mieszkańców części gminy. Jednostki są ustanawiane przez radę gminy (miasta). Najczęściej tworzone są: sołectwa, dzielnice i osiedla. Jednostki nie posiadają osobowości prawnej. Jednostka pomocnicza gminy stanowi strukturę społeczno-terytorialną, która przejmuje na swoim terytorium realizację zadań publicznych, ułatwiając gminie wykonywanie jej zadań.

Etymologia nazwy

Nazwa wywodzi się od formy osobowej pierwszego założyciela wsi, będącej własnością rycerską – o nazwisku Swosz, de Swoszowic.

Historia Swoszowic

Pierwsze wzmianki o Swoszowicach pochodzą z Kodeksu Tynieckiego z 12 marca 1362 r. Pierwszym właścicielem był Wojciech de Swoszow (pochodzący ze stanu rycerskiego). W 1422 r. odkryto bogate złoża siarki wtedy też założono pierwsze kopalnie. (Obecnie siarkę wydobywa się tylko do celów leczniczych). Po obecności kopalni zostało jednak wiele pamiątek jak hałdy czy liczne nazwy ulic: Borowinowa, Szybisko czy Siarczanogórska.

Kąpiel borowinowa to jedna z kąpieli leczniczych. Stosuje się w niej borowiny, czyli rodzaj torfu, którego używa się również do okładów i tamponów. Borowina zawiera powyżej 50% substancji organicznych (w przeliczeniu na suchą masę), stosowana jest w leczeniu gośćca, chorób kobiecych i niektórych chorób narządów wewnętrznych.

Park w Swoszowicach – park w dzielnicy Krakowa w Swoszowicach między ulicami Kąpielową a Piłkarską. Położony jest w malowniczej okolicy, na pagórkowatym terenie. Powierzchnia parku wynosi ok. 2ha.

Najlepszym okresem dla Swoszowic były lata 1800-1831, gdy dr Feliks Radwański na wykupionych gruntach wybudował Zakład Kąpielowy funkcjonujący do dziś. Uzdrowisko zostało oficjalnie otwarte w 1811 roku. Początkowo uzdrowisko stało się jednym z popularniejszych. Zachwyt ten opadł na chwilę, w czasie powstania listopadowego, ale już w 1859 r. za sprawą dr Józefa Dietla Swoszowice odzyskały dawny blask dzięki budowie w 1875 r. linii kolejowej. W XIX w. Swoszowice były licznie zamieszkiwane przez Żydów, istniały tu także synagogi. Po koniec XIX w. wybudowano Fort Swoszowice, gdzie obecnie znajduje się ośrodek szkoleniowy.

Pomnik – dzieło rzeźbiarskie lub rzeźbiarsko-architektoniczne, posąg, obelisk, płyta itp., wzniesione dla upamiętnienia osoby lub zdarzenia historycznego.

Spółka (łac. societas) rodzaj działalności osób fizycznych lub prawnych oparty na umowie albo statucie, a mający zazwyczaj na celu prowadzenie działalności gospodarczej.

Do 1954 roku istniała zbiorowa gmina Swoszowice.

Dnia 26 września 2006 r. obszar Swoszowic stał się pierwszą i jak dotąd jedyną w Krakowie jednostką pomocniczą niższego rzędu funkcjonującą w ramach dzielnicy. Ta jednostka pomocnicza niższego rzędu w ramach Dzielnicy X Swoszowice nosi nazwę Osiedle Uzdrowisko Swoszowice.

Uzdrowisko w Swoszowicach

Obecnie uzdrowisko zarządzane jest przez spółkę. Na jego terenie znajdują się dwa źródła wody leczniczej Zdrój Główny i Napoleon, które dostarczają unikatowych wód mineralnych bogatych w siarczan, wodór, węgiel, wapń, magnez. Zawartość siarki w wodach klasyfikuje Swoszowice na 5 miejscu na świecie, a 4 w Europie. W uzdrowisku leczy się także schorzenia reumatyczne za pomocą kąpieli z wykorzystaniem wód siarczanych i borowiny. W 2009 roku nastąpić ma prywatyzacja Uzdrowiska.

Wodór (H, łac. hydrogenium) – pierwiastek chemiczny, niemetal z bloku s układu okresowego. Jest to najprostszy możliwy pierwiastek o liczbie atomowej 1, składający się z jednego protonu i jednego elektronu.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Mieszkańcy Swoszowic dalej czekają na rozwój swojego uzdrowiska. Obszar Swoszowic wynosi ok. 400 ha, zamieszkuje go ok. 3000 osób. W Swoszowicach znajduje się także stadnina koni, sekcja kolarska, korty tenisowe, klub piłkarski Krakus Swoszowice oraz park uzdrowiskowy o powierzchni 7 ha.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Dzielnica X Swoszowice – dzielnica, jednostka pomocnicza gminy miejskiej Kraków. Do 1990 r. wchodziła w skład dzielnicy Podgórze. Na terenie dzielnicy X znajdują m.in. osiedla domków jednorodzinnych np. Jugowice i Kliny. Dnia 26 września 2006, w ramach Dzielnicy X Swoszowice, została utworzona jednostka pomocnicza niższego rzędu - Osiedle Uzdrowisko Swoszowice.

Ciekawostki

W uzdrowisku leczyli się m.in. Julian Ursyn Niemcewicz i Hugo Kołłątaj

W rajskim forcie składowano nowohucki pomnik Włodzimierza Lenina po jego zdjęciu z postumentu.

Stanisław Staszic napisał dzieło poświęcone m.in. Swoszowicom O ziemiorództwie Karpatów.

W obecnym przedszkolu mieścił się pałacyk Jana Stanisławskiego.

W sztuce Swoszowice zostały utrwalone w obrazie Podwieczorek w Swoszowicach Aleksandra Kotsisia.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Swoszowice

Mateczny

Linki zewnętrzne

Strona Uzdrowiska

Strona o Swoszowicach

Swoszowice w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.