Sylvius Leopold Weiss - Polski Serwis Naukowy

Sylvius Leopold Weiss

Nagrobek Wiessa na Starym Cmentarzu Katolickim w Dreźnie

Sylvius (zamiennie Silvius, Sylvio, Silvio) Leopold (Leopoldus) Weiss (ur. 12 października 1687 prawdopowodnie w Grodkowie (Grottkau), zm. 16 października 1750 w Dreźnie) – śląski kompozytor i lutnista.

Johann Adolph Hasse (ur. 25 marca 1699, zm. 16 grudnia 1783) – niemiecki kompozytor doby późnego baroku. Pod koniec życia dostosował swą muzykę do stylu klasycystycznego.

Mecenat - opieka wpływowych i bogatych miłośników i amatorów literatury i sztuki nad twórcami. Na ogół wiąże się to z finansowym wspieraniem tych artystów i ich poczynań.

Biografia

Jego ojcem był Johann Jacob (1662-1754), matką Anna Margaretha. Miał brata Sigimunda oraz siostrę Juliannę Margarethę. Cała rodzina muzykował, nie tylko na lutni. Miał żonę oraz siedmioro dzieci, w tym syna Johanna Adolfa Faustinusa (1741-1814).

Silvius Leopold Weis pierwsze lata życia spędzie we Wrocławiu. Jego pierwszym nauczycielem był ojciec. W wieku 7 lat grał przed Leopoldem I Habsburgiem (1640-1705) o czym wspomina większość leksykonów i książek muzycznych z tego okresu.

Jan Wilhelm Wittelsbach (ur. 19 kwietnia 1658 w Düsseldorfie, zm. 8 czerwca 1716) – książę Palatynatu-Neuburg, Jülich i Berg, elektor Palatynatu Reńskiego.

Jerzy Fryderyk Händel (Haendel) (ur. 23 lutego 1685 w Halle, zm. 14 kwietnia 1759 w Londynie) – niemiecki kompozytor i organista. Ze względu na to, że przez dłuższy czas przebywał i pracował w Londynie, gdzie był znany pod nazwiskiem George Frideric Haendel, uważany jest niekiedy za kompozytora angielskiego. W 1727 roku otrzymał obywatelstwo brytyjskie.

W kwietniu 1706 wyjechał wraz z Karolem Filipem III Wittelsbachem na dwór brata, Jana Wilhelma Wittelsbacha (1658-1716) gdzie Weiss wykonał Sonatę c-moll nr 7. Sonata ta uznawana jest za najwcześniejszy utwór S. L. Weissa, a poprzedzająca ją fantasia jest obecnie chyba najbardziej znaną kompozycją tego artysty. Po miesiącu muzyk wrócił do Wrocławia. W lipcu otrzymał zaproszenie od Karola III Filipa Wittelsbacha (1661-1742) na rejs prywatnym, specjalnie dla Karola Filipa zbudowanego, statkiem po Odrze na trasie Brzeg-Wrocław. W Brzegu istniała orkiestra Karola III Filipa. Bardzo możliwe, iż S. L. Weis był jej członkiem kiedy jego ojciec i brat wyjechali do Innsbrucku (kiedy Karol został księciem Palatynatu po śmierci swojego brata Jana Wilhelma w 1716 r.

August II Mocny (niem. August II der Starke ur. 12 maja 1670 w Dreźnie (wg kalendarza juliańskiego), zm. 1 lutego 1733 w Warszawie) – król Polski i wielki książę litewski w latach 1697-1706 i 1709-1733, elektor Saksonii 1694-1733 jako Fryderyk August I (Friedrich August I.). Pierwszy władca dynastii saskiej Wettynów. Jego przydomek jest zazwyczaj wiązany z jego nieprzeciętną siłą.

Lutnia – dawny instrument ze strunami szarpanymi (najpierw gęsim piórem, potem palcami). Pochodzi z arabskiej Hiszpanii (arab al-ud). W Europie grali na niej średniowieczni minstrele. Odgrywała pierwszoplanową rolę w muzyce renesansu i wczesnego baroku, dopóki nie wyparł jej klawesyn. Model klasyczny zaopatrzony jest w pięć podwójnych strun i jedną nie skracaną palcami (pustą), wydającą tylko dźwięk, na jaki jest nastrojona. Najczęściej spotykany strój: G-c-f-c-e. Szóstą strunę strojono różnie, zależnie od tradycji. Z lutni zrodziła się mandolina. Basową odmianą lutni jest teorba.

Z kolei w 1708 r. lub wcześniej S. L. Wiess poznał Aleksandra Benedykta Sobieskiego (1677-1714), który później objął go swoim artystycznym mecenatem i umożliwił mu wyjazd do Rzymu w 1708 lub 1710 gdzie przybywał do śmierci Aleksandra Sobieskiego w 1714. W stolicy Włoch związany był z teatrem Marii Kazimiery d'Arquien (1641-1716) współpracując z muzykami takimi jak Aleksandro Scarlatti (1660-1725), Domenico Scarlatti (1685-1757) czy Arcangelo Corelli (1653-1713), a także protektorami sztuki np. kardynałem Pietro Ottoboni Pietro Ottobonim. Być może spotkał się również z Georgiem Friedrichem Händlem (1685-1759), a także lutnistą pracującym w straży papieskiej – Julienem Bloivinem.

Rękopis (manuskrypt) - zapisany odręcznie tekst, w odróżnieniu od powielanego mechanicznie. Termin stosowany zwykle w odniesieniu do zabytkowych książek lub dokumentów pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku. W takim rozumieniu każdy rękopis jest dziełem niepowtarzalnym o indywidualnych cechach.

Sonata - instrumentalna forma muzyczna. Pierwotnie każdy utwór instrumentalny w przeciwieństwie do wokalnego - kantaty. Z czasem wykształciła się w specyficzną formę.

Po powrocie z Rzymu S. L. Wiess miał problemy ze znalezieniem pracy. Krótki czas przebywał na dworze Karola III Filipa Wittelsbacha. Następnie w 1718 r. otrzymał posadę w drezdeńskiej kapeli Augusta II Mocnego (1670-1733) kierowanej przez Johanna Adolfa Hassego (1699-1783), w której pozostał do śmierci. Był w owym czasie najlepiej opłacanym muzykiem w zespole. Zabiegały o niego liczne zespoły działające przy dworach w całej Europie. Wcześniej, bo w 1716 r. odwiedził lutniczy warsztat Thomasa Edlingera w Pradze, co przyniosło efekt w postaci nowego modelu lutni 13-chórowej. W 1739 S. L. Wiess spotkał się z Johannem Sebastianem Bachem (1685-1750) i odbyli tam słynny "pojedynek" na improwizowanie fantazii i fug, z czego nie było wyraźnego przegranego. Silvius Leopold Weiss pochowany został 19 października 1750 na Starym Cmentarzu Katolickim w Dreźnie.

Orkiestra – duży zespół instrumentalny liczący zazwyczaj od kilkunastu, do kilkudziesięciu, a nawet ponad stu instrumentów. W celu synchronizacji gry takiej ilości instrumentalistów w orkiestrze potrzebny jest dyrygent.

Grodków (niem. Grottkau) – miasto w woj. opolskim, w powiecie brzeskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej - Grodków. Przed reformą administracyjną z 1975 r. jak i w latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało także do woj. opolskiego. Do roku 1975 było stolicą powiatu grodkowskiego. W skład miasta wchodzą dzielnice: Śródmieście, Półwiosek, Tarnawa oraz osiedla: Osiedle im. T. Kościuszki w południowo-zachodniej części miasta, Osiedle Krakowskie, Osiedle Opolskie w południowo-wschodniej części miasta (z zabudową jednorodzinną) i Osiedle Wrocławskie na północ od centrum.

Twórczość

Na twórczość Sylviusa Leopolda Weissa składa się ponad 850 utworów, z czego większość to rękopisy (ponad 60) rozproszone po bibliotekach niemalże całego świata. Znacząca większość przeznaczona jest głownie na lutnię solo oraz różne składy kameralne. Największe zbiory utworów, w tym rękopisów, S. L. Wiessa znajdują się w Londynie oraz Dreźnie. Biblioteka Jagiellońska posiada manuskrypty PL-Kj Mus. ms. 40620 Menueta c-moll i PL-Kj Mus. ms. 40633 "Gigue a-moll" na f. 18v i f. 21v. W polskich zbiorach znajduje się również dziesięć tabulatur rękopisów związanych ze zbiorem zachowanych dwunastu z trzynastu rękopisów powiązanych z Opactwem Cysterskim w Krzeszowie, w których odnaleźć można utwory Weissa.

Arcangelo Corelli (wym.: Arkandżelo Korelli; pol. odpowiednik imienia: Archanioł; ur. 17 lutego 1653 w Fusignano w Emilii Romanii we Włoszech, zm. 8 stycznia 1713 w Rzymie) – włoski kompozytor i skrzypek. Jeden z przedstawicieli baroku w muzyce, wirtuoz skrzypiec i kompozytor utworów na ten instrument. Autor terminu "concerto grosso", twórca sonat triowych i solowych na skrzypcach (La Folia).

Muzyka kameralna (ang. chamber music, niem. Kammermusik) - muzyka przeznaczona na niewielkie zespoły, zazwyczaj do 9 wykonawców. Nazwa pochodzi z wł. "da camera", tj. do komnaty. Początkowo mianem muzyki kameralnej określano zarówno utwory wokalne, jak również instrumentalne - ważne było to, że wykonywane były w komnatach (da camera), a nie w kościele bądź teatrze (operze).

Bibliografia

Grzegorz Joachimiak. Najlepiej opłacany muzyk. „Twoja Muza”. 6 (37), s. 22, 12 2009. Adam Wojciechowski – redaktor naczelny. Warszawa: Twoje Zdrowie. ISSN 17317975 (pol.).