Sylwester III, (wcześniej Jan z Sabiny) - papież w okresie od 20 stycznia 1045 do ok. 10 marca 1045.

Jan był od 1011 biskupem Sabiny. W latach 1011–45 jest stale poświadczony w dokumentach cesarskiego opactwa Farfa w diecezji sabińskiej. W styczniu 1015 i kwietniu 1044 brał udział w synodach rzymskich.

We wrześniu 1044 rzymianie pod wodzą rodu Krescencjuszy zbuntowali się przeciw rozpustnemu papieżowi Benedyktowi IX i wygnali go z miasta. Na jego miejsce w dniu 20 stycznia 1045 Jan został obrany na nowego papieża i przybrał imię Sylwester III. Jednak już w marcu 1045 król niemiecki Henryk III Salicki wkroczył zbrojnie do Rzymu i przywrócił na tron papieski Benedykta IX. Sylwester wycofał się wówczas do swojej diecezji Sabina, nie rezygnując z roszczeń do papiestwa. W międzyczasie Benedykt IX sprzedał godność papieską archiprezbiterowi Janowi Gracjanowi, który przybrał imię Grzegorz VI. Niedługo potem Benedykt IX zmienił jednak zdanie, przez co w 1045/46 było jednocześnie aż trzech pretendentów do papiestwa. Konflikt rozwiązała dopiero interwencja króla Henryka III, który na zwołanym przez siebie w grudniu 1046 synodzie w Sutri doprowadził do ogłoszenia depozycji całej trójki i mianował nowego papieża Klemensa II. Sylwester III został wówczas skazany na zesłanie do klasztoru, jednak wykonanie sentencji najwyraźniej zawieszono, gdyż z całą pewnością zachował godność biskupa Sabiny. 2 maja 1050 brał udział w synodzie rzymskim zwołanym przez papieża Leona IX. W 1058 przejściowo poparł antypapieża Benedykta X, jednak już w kwietniu 1059 jego podpis widnieje na brewe prawowitego papieża Mikołaja II. W rejestrach opactwa Farfa jest udokumentowany do czerwca 1062. W tym lub następnym roku musiał umrzeć, gdyż w październiku 1063 biskupem Sabiny był już jego następca Hubald.

Legalność pontyfikatu Sylwestra III jako papieża jest bardzo kontrowersyjna. Został on wybrany za życia poprzedniego papieża Benedykta IX, mimo braku dobrowolnej rezygnacji z jego strony. Z tego względu w historiografii przeważa opinia, że był on antypapieżem, jednak z uwagi na brak wystarczających podstaw źródłowych do definitywnej oceny wydarzeń z lat 1045–46, od roku 1947 na zasadzie in dubio pro reo zamieszcza się go na półoficjalnej liście legalnych następców św. Piotra w Annuario Pontificio.

Bibliografia