Symeon z Zamościa - Polski Serwis Naukowy

Symeon z Zamościa, znany też jako Szymon, Simon, Simeon z przydomkiem Lehaci, Lehacy, tj. Polak lub z Polski i patronimikiem Mardyrosowicz, Martisosowicz, Mardirosoghlu lub t.p. (ur. ok. 1584, zm. po roku 1639) – podróżnik i pisarz pochodzenia ormiańskiego.

Urodzony w Zamościu w ubogiej rodzinie przybyłej do Polski z Kaffy na Krymie. Rodzice Symeona, Mardyros i Dowlat-chatun, zmarli kiedy był jeszcze dzieckiem; wychowaniem chłopca zajęła się jego starsza siostra, Dżuhar. Uczęszczał do ormiańskiej szkoły, po której wyświęcony został na dypira.

Język osmańsko-turecki (czasem także używa się określenia: język osmański, tur. Osmanlıca lub Osmanlı Türkçesi, nazwa wł. لسان عثمانی‎, lisân-ı Osmânî) - oficjalny język imperium osmańskiego, wywodzący się z grupy języków tureckich. Zapisywany był alfabetem arabskim.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Znając dobrze język ormiański (w tym także jego dialekt klasyczny, grabar), tatarski i polski (niewykluczone, że także inne języki, w tym osmański) zajmował się m.in. kopiowaniem rękopisów. Pierwszy ormiański rękopis przepisał w 1605, a kopiowanie kazań wardapeta Wartana ukończył w listopadzie 1607, we Lwowie.

Język ormiański (Հայերեն) należy do rodziny języków indoeuropejskich z grupy satem, stanowi jednak w niej samodzielną gałąź. Obecnie używany jest w Republice Armenii i Republice Górskiego Karabachu, gdzie jest językiem urzędowym, a także w Gruzji, Iranie, Syrii, Rosji w Libanie i 24 innych państwach przez około 6 milionów ludzi.

Nazwisko patronimiczne, patronimik (łac. patronymicum) – nazwisko utworzone na podstawie imienia ojca. Znacznie rzadszym zjawiskiem jest nazwisko matronimiczne, matronimik utworzony na podstawie imienia matki.

W lutym 1608 wyruszył wraz z ormiańskimi kupcami na wyprawę do Mołdawii; w Suczawie spotkał się z przyszłym patriarchą kościoła ormiańskiego we Lwowie, Mesrobem. W Suczawie poczekał na karawanę kupiecką i udał się z nią w dalszą drogę do Jassy, a potem do Stambułu, do którego dotarł we wrześniu. Zamierzał stamtąd pojechać dalej do Palestyny, ale drogi lądowej nie mógł wybrać, natomiast drogą morską nie znalazł miejsca na statku. Pozostawszy w Stambule przepisywał księgi biblijne, dopiero w sierpniu 1609 jako sekretarz wardapeta Mygyrdicza udał się wraz z nim w podróż po skupiskach Ormian w tym regionie (Efez, Nikomedia, Smyrna i in.); wrócił do Stambułu w maju 1611, a w lipcu przyłączył się do karawany ormiańskich kupców zmierzających do Rzymu. Zatrzymany został w lazarecie w Splicie na przymusowej kwarantannie i dotarł w październiku do Wenecji; tam przerwał podróż na kolejnych kilka tygodni, by w grudniu dotrzeć do Rzymu. Tam został wraz z wardapetem Zakarią przyjęty na audiencji przez papieża Pawła V i był gościem specjalnym podczas Bożego Narodzenia. W Rzymie został do Wielkanocy w II połowie kwietnia 1612, potem wypłynął statkiem do Wenecji, gdzie dotarł na koniec maja.

Marco Polo - ur. 15 września 1254 w Wenecji lub Korčuli, zm. 8 stycznia 1324 w Wenecji – wenecki kupiec i podróżnik. Wraz z ojcem i stryjem dotarł do Chin, przemierzając Jedwabny Szlak. Byli oni jednymi z pierwszych przedstawicieli Zachodu, którzy dotarli do Państwa Środka. Jego podróże zostały spisane w książce znanej jako Opisanie świata przez Rustichella z Pizy, w czasie gdy Marco Polo przebywał w niewoli w Genui po przegranej bitwie morskiej pomiędzy Wenecją i Genuą. Obecnie Marco Polo jest uważany za jednego z największych podróżników, choć współcześni uznawali go raczej za gawędziarza, a jego opowieści za fantastyczne. Pewne elementy jego relacji oraz brak bezpośrednich śladów jego obecności na dworze cesarskim w kronikach chińskich sprawiły jednak, że pojawiają się głosy powątpiewające w podróże Marco Polo.

Mołdawia () – państwo europejskie położone na terenach historycznej Besarabii jak i obszarów położonych na lewym brzegu Dniestru, tzw. "Naddniestrze". Graniczy z Ukrainą i Rumunią. W jej skład wchodzi także autonomiczna republika Gagauzja, gdzie językami urzędowymi są obok mołdawskiego gagauski i rosyjski, choć sami Rosjanie stanowią niewielką część ludności tego obszaru. Rdzenną ludność Gagauzji (Gagauz Yeri) (ponad 80%) stanowią Gagauzi – tureckojęzyczni prawosławni chrześcijanie.

Z zakupionymi w Wenecji towarami, przeznaczonymi na handel na Bliskim Wschodzie wypłynął do Smyrny i Tire; tam je sprzedał. Po dłuższym tam pobycie, podczas których między innymi pięć miesięcy chorował, udał się do Bursy, a potem do ważnych punktów wiernych kościoła ormiańskiego, m.in. do Merzifonu, Tokatu, Sivasu, Harputu. W Harpucie przebywał u znanego sobie z poprzednich lat wardapeta Mygyrdicza, odwiedził też kilka innych miejsc w tym regionie, m.in. Palu, Muş, Diyarbakır, Ergani; w czasie swych podróży przekroczył też Eufrat, dotarł do Hazar. Wrócił do Stambułu w 1615 i tam pozostał przez kolejny rok, zajmując się pracą przy kopiowaniu ksiąg i zbierając w ten sposób pieniądze na swoją podróż do Palestyny.

Autobiografia – gatunek literacki (rodzaj biografii), w którym autor opisuje swoje życie. Głównym tematem tego rodzaju wypowiedzi jest więc jej autor. Większość autobiografii jest napisana w pierwszej osobie, choć zdarzają się i takie, w których autor – ustami narratora – mówi o sobie "on" lub zwraca się do siebie "ty". Na napisanie autobiografii decydują się zazwyczaj osoby publiczne, np. artyści, politycy.

Język tatarski (nazwy własne Tatar tele, Tatarça) - język z grupy języków uralo-ałtajskich, należących do grupy języków tureckich. Jest używany przez Tatarów. Głównym miejscem występowania języka tatarskiego jest Tatarstan i pozostałe regiony Rosji. Poza tym językiem tatarskim posługują się m.in. niektórzy mieszkańcy Ukrainy i innych krajów byłego ZSRR, Turcji, Chin, Finlandii i Polski. Obecna liczba ludzi mówiących tym językiem szacuje się na 8 milionów.

Wyruszył do Jerozolimy w sierpniu 1616, docierając do celu w listopadzie. W ormiański Nowy Rok przybył do Betlejem, odwiedził też inne miejsca święte Palestyny. W maju 1617 ruszył w drogę powrotną do Polski. Trasa jego podróży wiodła przez Damaszek, Aleppo, Cezareę, Smyrnę; stamtąd statkiem do Stambułu, a później z karawaną przez Mołdawię do Lwowa; do celu dotarł na początku 1618.

Sivas, dawniej Sebasta (grec. Σεβάστεια, orm.Սեբաստիա) – miasto w środkowej Turcji, nad rzeką Kızılırmak, ośrodek administracyjny ilu Sivas. Około 251,8 tys. mieszkańców. Miasto jest siedzibą klubu piłkarskiego Sivasspor.

Efez (gr. Ἔφεσος Ephesos) – w starożytności jedno z 12 miast jońskich w Azji Mniejszej. Leżało przy ujściu rzeki Kaystros (tur. Küçük Menderes – Mały Meander) do Morza Egejskiego na terenie obecnej Turcji. Jeszcze przed przybyciem kolonistów greckich osiedlały się na tym terenie ludy Karów i Lelegianów. Zamieszkiwali oni zbocza wzgórza Ayasuluk.

Przebywając we Lwowie przez rok zajmował się kopiowaniem rękopisów, a w 1619 przybył do rodzinnego Zamościa. W 1623 lwowscy Ormianie uciekając przed dżumą przybyli do Symeona i zatrzymali się w jego domu. Po wyjeździe swych gości dostał od nich zaproszenie, by przeniósł się na stałe do Lwowa; we wrześniu 1624 Symeon sprzedał swój majątek w Zamościu i wyjechał do Lwowa, gdzie podpisał z tamtejszą gminą ormiańską umowę na prowadzenie szkoły w zamian za mieszkanie w kamienicy przy szpitalu i wynagrodzenie 300 złotych polskich rocznie. Przebywając we Lwowie (a także przez pewien czas – podczas epidemii – w Rohatynie) kopiował również dalsze księgi, zajmował się też – ze zmiennym szczęściem – handlem.

Diyarbakır, staroż. Amida (arab. Diarbekir lub Diyarbakir, tur. Amid, Kara-Amid, aram. i asyr. Omid) – miasto nad rzeką Tygrys w południowo-wschodniej Turcji, stolica prowincji o tej samej nazwie.

Audiencja - prywatne lub publiczne spotkanie lub oficjalne posłuchanie. Audiencji udziela osoba piastująca wysokie stanowisko (w szczególności papież).

Kolejną daleką podróż odbył około roku 1635: w czerwcu kopiował w Bursie podręcznik medyczny (o ziołach oraz o anatomii człowieka). Na Boże narodzenie tego roku był już z powrotem we Lwowie. W 1636 dokończył swoje "Notatki podróżne", w której zawarł również swoją autobiografię, jak również zestawienie najważniejszych współczesnych mu wydarzeń z historii Polski (z uwzględnieniem losów ormiańskiej diaspory) i historii Turcji.

Ormianie (orm. Hajer, Հայեր) - naród indoeuropejski zamieszkujący początkowo obszar Zakaukazia i Wyżyny Armeńskiej, posługujący się językiem ormiańskim. W wyniku wielowiekowych emigracji, obecnie częściowo rozproszeni, tworzą 5-milionową diasporę. Jednym z filarów tożsamości Ormian jest przynależność do jednego z trzech głównych Kościołów ormiańskich. Ormianie to starożytny naród, szczycący się 3000-letnią historią. Jednocześnie to najstarszy chrześcijański naród na świecie - chrzest przyjęli w 301 r. n.e. )

Zamość (łac. Zamoscia, ukr. Замостя, ros. Замость (Замостье)) – miasto na prawach powiatu, położone w południowej części województwa lubelskiego. Jest jednym z większych ośrodków kulturalnych, edukacyjnych i turystycznych województwa, a zwłaszcza Zamojszczyzny. Za sprawą unikalnego zespołu architektoniczno-urbanistycznego Starego Miasta bywa nazywany "Perłą Renesansu", "Miastem Arkad" i "Padwą Północy". Pod względem liczby ludności zajmuje w województwie 3. pozycję (66 557 mieszkańców), natomiast pod względem powierzchni plasuje się na 10. miejscu. W 1992 roku zamojskie Stare Miasto zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Źródło

Polski Słownik Biograficzny, t. XLVI/2, str. 231-235, biogram autorstwa Krzysztofa Stopki

Linki zewnętrzne

Życiorys na stronie Fundacji Kultury i Dziedzictwa Ormian Polskich

Przypisy

bywa nazywany "ormiańskim Marco Polo"
najniższy stopień w hierarchii kościoła ormiańskiego
"z obawy przed Persami" była zamknięta
m.in. w 1628 jeden z jego wspólników naraził go na stratę w wysokości 219 złotych, które odzyskał dopiero w wyniku procesu sądowego w 1631