Symfonia - Polski Serwis Naukowy

Gatunek muzyczny o nazwie symfonia (w klasycznym kształcie) to zazwyczaj trzy- lub czteroczęściowy utwór muzyczny na orkiestrę, popularny w XVIII, XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Symfonia jest orkiestrowym odpowiednikiem sonaty.

Opis

Układ części symfonii klasycznej:

pierwsza: szybka - forma sonatowa;

druga: wolna - w formie wariacji lub pieśni (tj. ABA);

trzecia: taneczna lub bardzo szybka - menuet, a od czasów Beethovena szybsze scherzo;

czwarta: szybka - rondo, wariacje lub allegro sonatowe.

Jednak w XIX wieku formę zaczęto traktować bardziej swobodnie i wielu kompozytorów modyfikowało podany schemat (np. Franz Schubert w dwuczęściowej VIII symfonii Niedokończonej, Hector Berlioz w 5-częściowej Symfonii fantastycznej, Gustav Mahler w większości swoich dzieł). Formą pokrewną symfonii jest sonata i koncert.

Kantata – niesceniczna forma muzyczna podzielona na głosy (zwykle solowe lub chór) z towarzyszeniem instrumentów. W wielu aspektach podobna jest do oratorium, lecz zwykle bywa krótsza i wykorzystuje szerszy wachlarz tekstów.
Dymitr Dmitrijewicz Szostakowicz, ros. Дмитрий Дмитриевич Шостакович ?/i (ur. 25 (12) września 1906 w Sankt Petersburgu, zm. 9 sierpnia 1975 w Moskwie) – rosyjski kompozytor, pianista i pedagog.

Największy wpływ na rozwój gatunku mieli: Franz Joseph Haydn - 112 symfonii Wolfgang Amadeus Mozart - 41 symfonii (napisał 68 - jednak wiele ocalało tylko we fragmentach) Ludwig van Beethoven - 9 symfonii (w tym programowa VI i wokalna IX) Franz Schubert - 8 (13) symfonii (VIII Niedokończona, IX Wielka, a także D-dur D2B, D-dur D615, D-dur D708A, VII symfonia E-dur D 729 oraz X Symfonia D-dur D936A - z których zachowały się szkice lub fragmenty i są zwykle pomijane w katalogach, stąd często podawana liczba ośmiu symfonii skomponowanych przez Schuberta) Robert Schumann - 4 symfonie (I Wiosenna, III Reńska) Felix Mendelssohn-Bartholdy - 5 symfonii (III Szkocka, IV Włoska, V Reformacyjna) oraz 10 symfonii kameralnych Ferenc Liszt - dwie symfonie programowe (Dantejska, Faustowska) Hector Berlioz - kilka utworów o charakterze symfonii programowych, w tym Symfonia fantastyczna i Harold w Italii (z solową partią altówki) Antonin Dworzak - 9 symfonii (IX Z Nowego Świata) Johannes Brahms - 4 symfonie Piotr Czajkowski - 7 symfonii (I Zimowe Marzenia, II Małorosyjska, III "Polska", V, VI Patetyczna oraz symfonia 'Manfred' napisana pomiędzy symfonią 4 a 5, nienumerowana) Anton Bruckner - 11 symfonii (symfonia "0" - nullte - niedokończona, symfonia "00" (-1) - szkice) Gustav Mahler - 10 symfonii (I Tytan, II "Zmartwychwstanie" VIII Symfonia Tysiąca) Jean Sibelius - 7 symfonii (4, będąca odpowiedzią kompozytora na współczesne mu trendy) Siergiej Rachmaninow - 3 symfonie (oraz symfonia młodzieńcza) Carl Nielsen - 6 symfonii Igor Strawinski - 5 symfonii Siergiej Prokofjew - 7 symfonii Dymitr Szostakowicz - 15 symfonii (oraz kilka symfonii kameralnych - aranżacji kwartetów smyczkowych na orkiestrę smyczkową) Charles Ives - 4 symfonie

Do rozwoju gatunku na gruncie muzyki polskiej zasłużyli się między innymi:

Uwertura francuska - forma muzyczna, powstała w XVII wieku we Francji, upowszechniona w całej Europie i praktykowana przez wielu kompozytorów do połowy XVIII wieku. Zbudowana jest z dwóch zasadniczych części:
V Symfonia d-moll, op. 107, nazywana Symfonią "Reformacyjną", została skomponowana przez Feliksa Mendelssohna w 1832 roku, z okazji trzechsetnej rocznicy napisania przez Filipa Melanchtona Wyznania augsburskiego, która ustanowiła doktrynę luteranizmu i była doniosłym dokumentem reformacji. Symfonia została napisana dla całej orkiestry i była pierwszą długą symfonią, napisaną przez Mendelssohna. Późny numer dzieła (opus) wprowadzać może w błąd, ponieważ nie jest to ostatnia symfonia Mendelssohna lecz pierwsza. Według jednej z teorii Mendelssohn skomponował symfonię jeszcze w 1830 roku przed symfoniami II, III i IV, została jednak pominięta w jego publikacjach i ukazała się dopiero po jego śmierci, w 1868 roku. Jakkolwiek symfonia nigdy nie była często wykonywana, dzisiaj jest znacznie lepiej znana niż za życia jej twórcy.

Antoni Milwid - 3 symfonie (III koncertująca) Ignacy Feliks Dobrzyński - 2 symfonie (II, "Charakterystyczna") Mieczysław Karłowicz - 1 symfonia, "Odrodzenie" Karol Szymanowski - 4 symfonie (III "Pieśń o Nocy", IV koncertująca) Witold Lutosławski - 4 symfonie Andrzej Panufnik - 7 symfonii Bolesław Szabelski - 5 symfonii Krzysztof Penderecki - 8 symfonii (w tym symfonie z chórem) Henryk Mikołaj Górecki - 3 symfonie Krzysztof Meyer - 7 symfonii (w tym symfonie z chórem)

Ponadto swój wkład do symfonii włożyli: Georges Bizet, Nikołaj Rimski-Korsakow, César Franck, Ernest Chausson, Vincent d'Indy, Edward Elgar, Benjamin Britten, William Walton, Aram Chaczaturian i inni.

Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow (ros. Сергей Васильевич Рахманинов, ur. 1 kwietnia 1873, zm. 28 marca 1943) – rosyjski kompozytor, pianista i dyrygent.
Sonoryzm - kierunek w muzyce współczesnej, zaliczany do nurtów Drugiej Awangardy, typowy przede wszystkim dla muzyki polskiej w latach sześćdziesiątych, cząsto utożsamiany z pojęciem "polskiej szkoły kompozytorskiej".

Symfonia jest to reprezentatywny gatunek muzyki orkiestrowej. Można ją też uznać za sonatę na orkiestrę. Ukształtowanie się symfonii miało miejsce w połowie XVIII w.

Źródła symfonii

W drugiej połowie XVII w. orkiestrowy wstęp do opery, kantaty czy oratorium zwano we Włoszech sinfonią, później uwerturą włoską. Ustalono wtedy układ części: szybka, wolna, szybka. Uwertura włoska stała się punktem wyjścia do wykształcenia klasycznej formy symfonii. We Francji uprawiano uwerturę o innym układzie części: wolna, szybka, (wolna).

Wolfgang Amadeusz Mozart (ur. 27 stycznia 1756 w Salzburgu, zm. 5 grudnia 1791 w Wiedniu) – austriacki kompozytor i muzyk, razem z Haydnem i Beethovenem należący do grona klasyków wiedeńskich.
Menuet to francuski taniec ludowy, który stał się z czasem tańcem dworskim, w metrum 3/4 i tempie umiarkowanym. Tańczony był parami i składał się z kilku figur. Największą popularność zdobył na dworze Ludwika XIV.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)