Synagoga Hurwa w Jerozolimie - Polski Serwis Naukowy

Synagoga Hurva góruje nad miastem

Synagoga Hurwa w Jerozolimie (hebr. בית הכנסת החורבה) – synagoga, odbudowana w ostatnich latach, znajdująca się w Jerozolimie, w Dzielnicy Żydowskiej Starego Miasta. Od XVI wieku do 1948 r. była główną synagogą Jerozolimy.

Historia

XVIII wiek

Synagoga przed odbudową

Odbudowa synagogi

Odbudowa synagogi, lipiec 2007

Odbudowa synagogi, grudzień 2007

Aron ha-kodesz

W 1700 roku z Polski do Jerozolimy przybyło około tysiąc osób z rabinem Judą Chasydem na czele. Wówczas zakupili obszerną działkę obok synagogi Ramban pod budowę aszkenazejskiej synagogi.

Aszkenazyjczycy (hebr. אַשְׁכְּנָזִים, Żydzi aszkenazyjscy - od biblijnego syna Gomera - Aszkenaza, którego potomków utożsamiono w średniowieczu z mieszkańcami Niemiec) - określenie ludności żydowskiej zamieszkującej Europę środkową, wschodnią i częściowo zachodnią, a od XVII wieku również Amerykę.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Po dwudziestu latach, po śmierci rabina Judy Chasyda okazało się jednak, że społeczność przybyłych z Polski Żydów nie jest w stanie wypłacić się administracji osmańskiej ani arabskim posiadaczom.

W 1721 roku spalono kilka synagog, w tym niedokończoną konstrukcję synagogi aszkenazejskiej z ponad 40 wewnątrz zwojami Tory oraz skonfiskowano na rzecz Arabów całe mienie i posiadłości należące do Żydów. Od tego czasu plac na którym miała stanąć synagoga nazwano Hurbat Rab Jehudah HaHasid, czyli Ruiny Rabina Judy Chasyda, w skrócie Hurba, czyli Ruina.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Dzielnica żydowska jest jedną z czterech dzielnic Starego Miasta Jerozolimy. Jest usytuowana w południowo-wschodniej części Starego Miasta. Ciągnie się od Wzgórza Świątynnego do Dzielnicy Ormiańskiej na zachodzie.

Budowa

Po stu latach umorzono zapisane w księgach długi i Żydzi aszkenazyjscy znów mogli się osiedlać w Jerozolimie. Pomiędzy 1809 a 1812 rokiem do Safedu przybyła grupa ascetycznych Żydów z Litwy, zwanych Peruszim, którzy po trzęsieniach ziemi oraz licznych epidemiach z 1837 roku uciekli do Jerozolimy i tam odbudowali gminę aszkenazejską.

Jordania (الأردن Al-Urdunn, pełna nazwa: Jordańskie Królestwo Haszymidzkie, المملكة الأردنية الهاشمية Al-Mamlaka al-Urdunnijja al-Haszimijja) – arabska monarchia konstytucyjna na Bliskim Wschodzie.

Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.

W 1855 roku rozpoczęto budowę nowej synagogi, którą ukończono w 1864 roku. Wówczas była największą budowlą w mieście, a jej wysokość wynosiła 82 stopy. Mimo iż oficjalnie została nazwana Beit Jaakow, to przez większość tradycyjnie zwana była Hurwa.

Przez następne 84 lata synagoga była uważana za najpiękniejszą i najważniejszą synagogę w Jerozolimie. O jej pozycji świadczyła również, znajdująca się obok Jesziwa Etz Haim, największa i najbardziej wpływowa szkoła religijna w mieście. Przez wiele lat synagoga była również centrum życia religijnego i duchowego aszkenazejskich Żydów w Jerozolimie, która była pod kontrolą muzułmanów. Urzędowali w niej główni rabini Palestyny.

Tora - (hebr. תורה Tora - prawo, nauka, droga, dosł. nauczanie). W węższym znaczeniu - pięć pierwszych ksiąg Biblii (Pięcioksiąg, Pentateuch); w szerszym znaczeniu - cała Biblia hebrajska (Tora pisana, Tanach) oraz tradycja teologiczno-prawna judaizmu (Tora ustna).

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

Zniszczenie i stan dzisiejszy

Podczas I wojny izraelsko-arabskiej synagoga została wysadzona w powietrze przez Jordańczyków z Legionu Arabskiego. Od tego czasu synagoga przez wiele lat stała w stanie trwałej ruiny. Od 2005 roku synagoga była odbudowywana. Ukończenie odbudowy i otwarcie nastąpiło w marcu 2010 roku.

Zwój - pierwotna postać książki w formie długiej wstęgi nawiniętej na dwa drążki (umbilicus). Drążki te (wykonane najczęściej z drewna lub kości słoniowej) były dłuższe niż szerokość zwoju i nie były do niego przymocowane. Przed rozpoczęciem czytania drążki te wysuwano ze zwoju. Tekst zapisywany był w układzie kolumnowym, tzn. zwój przewijano w poziomie. Zwój czytano rozwijając sukcesywnie jego kolejne partie z jednej strony, zwijając je jednocześnie z drugiej strony (najczęściej już wtedy był to układ od lewej do prawej).

Palestyna (łac. Syria Palæstina, hebr. פלשתינה lub פַּלֶסְטִינָה- [Palestina], arab. فلسطين - [Filasţiinu]) - kraina w Azji, we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

Przypisy

Praca zbiorowa: Przewodniki Wiedzy i Życia - Jerozolima i Ziemia Święta. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009, s. 80. ISBN 978-837-575-640-1.

Galeria

Wizyta rabina z Góry Kalwarii

Synagoga

Model wnętrza synagogi

Język hebrajski (hebr. עִבְרִית, trb. iwrit) – język z grupy kananejskiej języków semickich, należący do afroazjatyckiej rodziny językowej, zapisywany alfabetem hebrajskim.

Aron ha-kodesz (hebr. ארון הקודש) – w synagodze szafa ołtarzowa, służąca do przechowywania rodału, czyli ozdobna drewniana skrzynka w której przechowywane są zwoje Tory. Aron ha-kodesz, jeden z najważniejszych elementów wyposażenia głównej sali modlitwy stoi na osi ściany skierowanej w stronę Jerozolimy, w Europie na ścianie wschodniej. Kształt, oprawa szafy, ornamenty zdobiące zależne były od epoki i kraju, w którym została wykonana.