Synagoga w Słupsku - Polski Serwis Naukowy

Synagoga w Słupsku - nieistniejąca dzisiaj synagoga w Słupsku, przy ulicy Niedziałkowskiego 6, dawnej Arnoldstrasse.

Historia

Synagoga została zbudowana w latach 1901-1902, według projektu architekta Eduarda Kocha. Podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 roku bojówki hitlerowskie podpaliły synagogę. Po pożarze mury synagogi nadal stały, a ich wysadzenie w powietrze sfinansowano z budżetu miasta. Słynący z wielkiej tolerancji ówczesny burmistrz miasta Walter Sperling nakazał policji złapanie sprawców podpalenia, lecz pod naciskiem gestapo zostało ono zbagatelizowane.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Wieża – w architekturze konstrukcja o wymiarach poprzecznych znacznie mniejszych od wysokości, pracująca jako wspornik utwierdzony w fundamencie, obciążony działaniem wiatru w kierunku poziomym oraz obciążeniem grawitacyjnym[1]. Wieże miały różne funkcje, szczególnie popularne były w architekturze średniowiecznej, przede wszystkim jako wieże obronne i kościelne – zarówno wolno stojące (kampanile, dzwonnice), jak i stanowiące część budynku kościoła. W średniowiecznym zamku występowała tzw. wieża ostatniej obrony (donżon).

Obecnie po synagodze pozostał tylko pusty plac. W 2006 roku Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, która opiekuje się terenem po synagodze, we współpracy z Urzędem Miasta Słupska odbudowała fragment kutego płotu, którym przed wojną była otoczona synagoga. Monument został ufundowany przez rodzinę Maxa Josepha, rabina Słupska w latach 1902-1936.

Diecezja koszalińsko–kołobrzeska (łac. Dioecesis Coslinensis-Colubreganus, niem. Bistum Köslin-Kolberg) - jedna z 3 diecezji obrządku łacińskiego w metropolii szczecińsko-kamieńskiej ustanowiona 28 czerwca 1972 (następczyni biskupstwa kołobrzeskiego istniejącego w latach 1000-ok. 1007), położona na terenie województw: lubuskiego, wielkopolskiego, pomorskiego i zachodniopomorskiego.

Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.

Tablica

Tablica

Na dwóch słupach furty umieszczono tablice pamiątkowe w językach polskim, angielskim, niemieckim i hebrajskim. Pierwsza z wizerunkiem synagogi umieszczona na lewym słupie upamiętnia jej istnienie oraz odbudowę ogrodzenia:
"Ten mur jest rekonstrukcją ogrodzenia synagogi, która stała w tym miejscu od roku 1902 do jej zniszczenia w czasie "nocy kryształowej" w listopadzie 1938."

Druga umieszczona na prawym słupie upamiętnia społeczność żydowską Słupska, rabina Maxa Josepha i jego córkę Susan:
"Dla upamiętnienia całej społeczności żydowskiej Słupska z okresu 1705-1942, wszystkich ofiar Holocaustu, a także naszego dziadka dr Maxa Josepha, rabina Słupska w latach 1902-1936, oraz jego córki Susan 1906-1942.
Tablicę tę ufundowały w czerwcu 2006 wnuki rabina Josepha: Joseph, Benjamin, Elizabeth, Amos."

23 czerwca na uroczystości odsłonięcia monumentu i tablic pamiątkowych obecni byli m.in. fundatorzy, rabin Robert Samuels, przedstawiciele społeczności żydowskiej, prezydent Słupska Maciej Kobyliński, jego zastępca, konsul generalny Republiki Federalnej Niemiec, przedstawiciel biskupa diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, dyrektor generalny Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego Monika Krawczyk oraz mieszkańcy miasta.

Policja – umundurowana i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Do jej głównych zadań należy pilnowanie przestrzegania prawa i ściganie przestępców, jak również zapewnienie ochrony i pomocy w sytuacjach kryzysowych zarówno wobec ludzi jak i mienia. Jeżeli jest to konieczne, policja nadzoruje na poziomie operacyjnym także wszelkie służby ratownicze.

Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, FODŻ, została założona na mocy porozumienia zawartego pomiędzy Światową Organizacją Żydowską ds. Restytucji i Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Jej celem jest ochrona materialnych reliktów kulturowego dziedzictwa Żydów w Polsce. Do statutowych zadań FODŻ należy m.in. restytucja mienia dawnych gmin żydowskich (Fundacja działa tu jako pełnomocnik ZGWŻ) czyli synagog, cmentarzy żydowskich i innych obiektów, które służyły działalności religijnej, edukacyjnej, charytatywnej bądź społecznej (na podst. Ust. z dn. 27.02.1997 o stosunku Państwa do Gmin Wyznaniowych Żydowskich, Dz. Ust. 41 poz. 251 ze zm.); zarządzanie odzyskanym mieniem oraz ochrona tych obiektów, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które mają wyjątkowe znaczenie religijne lub historyczne.

Architektura

Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta w stylu neogotyckim. We wnętrzu w zachodniej części znajdował się przedsionek, z którego wchodziło się do obszernej, prostokątnej głównej sali modlitewnej. Z trzech stron otaczały ją galerie dla kobiet, do których prowadziły klatki schodowe z osobnymi wejściami.

Konsul - urzędnik państwa za granicą, którego zadanie polega na dbaniu o interesy własnego państwa oraz opiece nad jego obywatelami przebywającymi na terytorium państwa, w którym konsul pełni swoją funkcję.

Synagoga, bożnica, bóżnica (z gr. συναγωγή synagoge: "zgromadzenie, miejsce zebrań") – żydowski dom modlitwy, miejsce zebrań religijnych i społecznych gminy żydowskiej.

Synagoga jest jednym z najbardziej charakterystycznych budynków w mieście. Na fasadzie głównej znajdowało się wielkie witrażowe okrągłe okno, nad którym na zwieńczeniu dachu znajdowały się tablice Dekalogu. Po bokach znajdowały się prostokątne, a wyżej ośmiokątne wieże zwieńczone kopułami z iglicami, na których znajdowały się gwiazdy Dawida.

Okno – element, konstrukcja zamykająca otwór w ścianie (albo w dachu), służący do oświetlenia i przewietrzania pomieszczeń (w niektórych kultach nawet w celu ozdobnym). Stolarka okienna - pojęcie stosowane w budownictwie na określenie wszystkich okien w budynku.

Witraż – ozdobne wypełnienie okna, wykonane z kawałków kolorowego szkła wprawianych w ołowiane ramki, stosowane głównie w kościołach. Ramki stanowią kontur rysunku, kreskowanie na szkle lub malowanie na nim przeźroczystymi farbami podkreśla charakterystyczne elementy (głowę, oczy, ręce, fałdowanie szat, cieniowanie figur itp.). Technika witrażu znana była od wczesnego średniowiecza, a rozwinęła się w sztuce gotyckiej. Renesans witrażownictwa nastąpił na przełomie wieków XIX i XX w sztuce secesji. W średniowieczu witraże pełniły również funkcje dydaktyczne, miały za zadanie przekazywanie treści religijnych ludziom nie znającym pisma.

Galeria

Ogrodzenie synagogi

Synagoga po prawej stronie

Linki zewnętrzne

Synagoga w Słupsku na portalu Wirtualny Sztetl

Zdjęcia z uroczystości odsłonięcia pomnika (Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego)

Przypisy

↑ Słupsk - ceremonia odsłonięcia pomnika - Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego