Syndykalistyczna Organizacja "Wolność"

Syndykalistyczna Organizacja "Wolność" (SOW-a) – założona w 1940 w Warszawie. Organizację utworzono na bazie anarchosyndykalistycznego skrzydła przedwojennego Związku Związków Zawodowych (ZZZ) oraz części Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej (ZPMD). W 1941 do SOW-y przystąpił Polski Związek Walki o Wolność Narodów (założona w grudniu 1939 w Kielcach organizacja o charakterze internacjonalistycznym i anarchosyndykalistycznym). SOW-a krytykowała tzw. polską odmianę syndykalizmu (ZSP) i opowiadała się za powstaniem Rzeczypospolitej Społecznej, oddolnej federacji samorządów pracowniczych i lokalnych, które miały zastąpić dotychczasowe funkcje państwa i zlikwidować całkowicie władzę polityczną.

Związek Syndykalistów Polskich (ZSP) – polska cywilno-wojskowa organizacja konspiracyjna o charakterze syndykalistycznym, działająca od kwietnia 1941 r. do 1945 r.

Rada Pomocy Żydom przy Delegacie Rządu RP na Kraj – polska organizacja podziemna działająca w latach 1942-1945, jako organ polskiego rządu na uchodźstwie, której zadaniem było organizowanie pomocy dla Żydów w gettach oraz poza nimi. Rada działała pod konspiracyjnym kryptonimem Żegota.

Przewodniczącym Komitetu Centralnego SOW-y był Wiesław Protschke. Kierownictwo organizacji stanowili: Zofia Hajkowicz-Brodzikowska, Wiesław Protschke i Jerzy Leszczyński (działacz syndykalistyczny). Pierwszym zewnętrznym przejawem ich działalności było opublikowanie wiosną 1940 pisma "Polska Dla Ludu". SOW-a posiadała niewielką grupę wojskową, która w latach 1943–1944 została scalona z Armią Krajową. Członkowie SOW-y walczyli w oddziale partyzanckim w rejonie Kielc, przeprowadzali sabotaże, uczestniczyli w powstaniu warszawskim. Wydawano "Drogę Wolności", dwutygodnik "Walkę Ludu" z dodatkiem wojskowym "Towarzysz Pancerny" oraz w Kielcach "Rewolucyjną Agencję Prasową". Anarchosyndykaliści posiadali tajną drukarnię przy ul. Lipskiej 26 w Warszawie. SOW-a współpracowała z Radą Pomocy Żydom – Żegota.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Związek Polskiej Młodzieży Demokratycznej (ZPMD) – powstał 12 sierpnia 1927 w Warszawie z połączenia Organizacji Młodzieży Narodowej, sanacyjnego Akademickiego Stowarzyszenia Młodzieży Postępowej i Akademickiej Organizacji Wolności. 6 listopada tego samego roku do ZPMD przystąpiła Polska Organizacja Akademicka Młodzieży Niezależnej "Kuźnica" i Akademicki Oddział Związku Naprawy Rzeczypospolitej we Lwowie. Zaś w grudniu dołączyły: krakowska Organizacja Młodzieży Radykalnej i Wydział Młodzieży Partii Pracy.

Członkowie SOW-y działali w Warszawie, Ursusie, Kielcach, Skarżysku, Jędrzejowie i Krakowie. Kierownictwo SOW-y zaskoczone wybuchem powstania warszawskiego wkrótce zostało aresztowane przez Niemców. Organizacja przestała działać po upadku powstania warszawskiego.

W lutym 1944 SOW-a przystąpiła do Centralizacji Stronnictw Demokratycznych, Socjalistycznych i Syndykalistycznych. W opracowywaniu platformy programowej centralizacji z ramienia SOW-y uczestniczył Tomasz Pilarski. Osobami aktywnie działającymi w SOW-ie byli m.in.: Tomasz Pilarski, Zofia Hajkowicz, Tadeusz Tyszka, Stanisław Janyst. Bliskimi współpracownikami SOW-y byli przedwojenni działacze Anarchistycznej Federacji Polski: Paweł Lew Marek, Bernard Konrad Świerczyński (ps. "Kondek" vel "Aniela"), Stefan Rosłoniec.

Anarchizm syndykalistyczny (anarchosyndykalizm) – doktryna polityczna i ekonomiczna powstała pod koniec XIX w. z inicjatywy Fernanda Pelloutiera, będąca syntezą anarchizmu i ruchu związkowego.

Alfons Tomasz Pilarski, ps. "Janson", "Jan Rylski", "Kompardt" i inne (ur. 6 lipca 1902 w Leśnicy, zm. 3 lutego 1977 w Warszawie) – jeden z głównych animatorów anarchizmu w Polsce w okresie przedwojennym.