Syntaksonomia - Polski Serwis Naukowy

Syntaksonomia – dział fitosocjologii zajmujący się systematyką zbiorowisk roślinnych. W oparciu o określone i jednolite kryteria florystyczne porządkuje abstrakcyjne fitocenony w hierarchiczny układ jednostek zwanych syntaksonami. Syntaksonomia jest nauką o zasadach i metodach porządkowania, a w szczególności o wyróżnianiu i opisywaniu syntaksonów. Ponieważ przedmiotem porządkowania jest roślinność stanowiąca kontinuum i nie pozwalająca się podzielić na ostro odgraniczone grupy - system zbiorowisk roślinnych nie jest klasyfikacją lecz typologią - uporządkowaniem i schematyzacją złożonej rzeczywistości.

Buczyna (Fagion sylvaticae) – syntakson w randze związku należący do klasy europejskich mezo- i eutroficznych lasów liściastych – (Querco-Fagetea). Leśne zbiorowisko roślinne, zazwyczaj z dominacją buka w drzewostanie. Dno tych lasów jest silnie zacienione, występują w nim rośliny cieniolubne i takie, które kwitną przed listnieniem drzew (geofity). W podszycie i podroście zwykle niemal wyłącznie młode buki. Często runa niemal brak – jest tylko gruba warstwa ściółki (tzw. buczyny nagie).

Nazewnictwo (zobacz też: nomenklatura) to zbiór zasad określający reguły nadawania nazw w danej dziedzinie. Umożliwia standaryzację nazw, pozwalając tym samym na łatwe dodawanie nowych elementów do słownika.

Istnieją różne systemy zbiorowisk roślinnych tworzone według rozmaitych zasad. W polskiej fitosocjologii praktycznie w pełni dominuje system oparty na założeniach klasycznej środkowoeuropejskiej szkoły fitosocjologicznej wywodzącej się od jednego z największych klasyków tej dyscypliny – Josiasa Braun-Blanqueta.

Systematyka organizmów, systematyka biologiczna – najstarsza dziedzina nauk biologicznych, . Dotychczas odkryto, opisano i nazwano co najmniej 1,75 mln gatunków organizmów żyjących obecnie na Ziemi oraz kilkaset tysięcy organizmów wymarłych.

Flora (z łac. Flora – rzymska bogini kwiatów) – wykaz gatunków roślin występujących na określonym obszarze, zwykle bez gatunków uprawianych (np. flora roślin naczyniowych Polski). Zakres flory może być ograniczany do określonego biotopu (np. flora górska) lub określonej formacji roślinnej (np. flora lasu deszczowego). Ogół gatunków występujących w określonym obszarze i czasie geologicznym zachowanych w postaci skamieniałości roślinnych to flora kopalna (np. flora trzeciorzędu).

Zarówno kryteria tworzenia systemu klasyfikującego zbiorowiska roślinne jak i jego nomenklatura zebrane są w Kodeksie Nomenklatury Fitosocjologicznej (Code of Phytosociological Nomenclature) przygotowywanym przez IAVS (Międzynarodowe Stowarzyszenie Fitosocjologiczne).

Kategorie syntaksonomiczne

Kategoriami syntaksonomicznymi w tym systemie są:

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Cytat (łac. citatio, niem. Zitat) – dosłowne przytoczenie czyichś słów. Cytat w literaturze jest formą ekspresji artystycznej. Może mieć charakter jawny, w postaci wyraźnie wyróżnionego tekstu, lub niejawny, stanowiąc rodzaj aluzji.

zespół (association, Ass.)

związek zespołów (alliance, All.)

rząd zespołów (order, O.)

klasa zespołów (class, Cl.)

Czasem wyróżniane są także kategorie pomocnicze, np. podzwiązek (Suball.), podzespół (Subass.) lub grupa zespołów (AssGr.). Każda z kategorii z wyjątkiem pomocniczych ma swoje gatunki charakterystyczne.

Klasyfikacja biologiczna – szeregowanie organizmów w uporządkowany sposób według zasad systematyki biologicznej. Wynikiem tego procesu jest logiczny układ systematyczny prezentujący aktualny w danym okresie stan wiedzy o podobieństwie i pochodzeniu organizmów. W zależności od przyjętej metody badawczej może to być hierarchiczny układ oparty o kategorie systematyczne lub drzewo filogenetyczne, może obejmować wszystkie znane nauce organizmy lub ich określoną grupę. Dziedziną biologii, która zajmuje się klasyfikowaniem organizmów jest systematyka organizmów, a reguły klasyfikacji i nazewnictwa systematycznego określa jej poddyscyplina – taksonomia.

Klasyfikacja taksonomiczna (łac. classis - oddział + facio - czynię) - umieszczanie obiektów lub koncepcji w zbiór kategorii (np. taksonomia lub indeks przedmiotowy) na podstawie właściwości obiektu lub koncepcji. Osoba może zaklasyfikować obiekt lub koncepcję zgodnie z ontologią. Przykłady klasyfikacji taksonomicznej:

Nazewnictwo

Naukowe nazwy syntaksonów tworzy się od łacińskiej nazwy charakterystycznej lub dominującej rośliny dodając do rdzenia jej rzeczownikowej nazwy końcówkę określającą rangę syntaksonu. Często (zwłaszcza przy syntaksonach niższych kategorii) stosowane są formy rozbudowane z dodaną nazwą gatunkową w dopełniaczu (obowiązuje gramatyka łacińska) lub dodaną nazwą drugiego gatunku.

Zespół roślinny (asocjacja roślinna, fitoasocjacja) – podstawowa jednostka hierarchiczna syntaksonomii fitosocjologicznej. Jest to naturalne zbiorowisko roślinne o charakterystycznym, określonym składzie gatunkowym i charakterystycznej kombinacji gatunków, wśród których szczególnie ważną rolę odgrywają tzw. gatunki charakterystyczne, występujące niemal wyłącznie w tym zespole. W charakterystyce zespołu roślinnego wyróżnia się gatunki przewodnie, wyróżniające, towarzyszące i przypadkowe (jest to opis tzw. wierności) oraz określa się częstość występowania gatunków (czyli tzw. stałość). Zespół roślinny jest bytem abstrakcyjnym powtarzającym się w czasie i przestrzeni w podobnych warunkach przyrodniczych. Konkretnie realizujące się w rzeczywistości w przyrodzie zbiorowiska roślinne (fitocenozy) mogą być do niego przyrównywane jeśli spełniają określone kryteria.

Zbiorowisko roślinne – podstawowa jednostka organizacji roślinności tworzona poprzez ekologicznie zorganizowaną wspólnotę życiową różnych gatunków roślin. Zbiorowiska wyróżniane są na podstawie kryterium florystycznego lub ekologicznego.

Zestawienie końcówek określających rangę syntaksonu z przykładami:

podzespół -etosum, np. Galio odorati-Fagetum typicum, Tilio-Carpinetum corydaletosum

zespół -etum, np. Scirpetum sylvatici, Festuco-Cynosuretum, Lemno minoris-Salvinietum natnatis,

podzwiązek -enion, np. Dicrano-Pinenion, Luzulo-Fagenion

związek -ion, np. Filipendulion, Berberidion, Dicrano-Pinion,

rząd -etalia, np. Sisymbietalia, Vaccinio-Piceetalia

podklasa -enea, np. Galio-Urticenea, Artemisienea vulgaris

klasa -etea, np. Lemnetea, Ammophiletea, Koelerio glaucae-Corynephoretea canescentis

Pełna nazwa naukowa syntaksonu zawiera na końcu cytat, tj. skrót lub pełne nazwisko autora publikacji, w której po raz pierwszy syntakson został opisany wraz z rokiem jej opublikowania np. Orchido-Schoenetum nigricantis Oberd. 1957.

Skrót – skrócony zapis wyrazu lub wyrażenia, zbudowany z jednej lub kilku liter (inna nazwa to: abrewiatura). Skróty zapisuje się stosownie do obowiązujących dla danego języka norm ortograficznych, przyjętych zwyczajowo konwencji pisowni dla konkretnych skrótów (różne znaczenia, wyjątki) lub w sposób swoisty dla skrótów nazw własnych – szczególnie jeśli są to skróty stosowane w odniesieniu do podmiotów gospodarczych i instytucji.

Fitosocjologia albo fitocenotyka, fitocenologia – dział botaniki (dyscyplina botaniczna), którego przedmiotem badań jest roślinność. Zajmuje się badaniem zbiorowisk roślinnych występujących w naturze tj. fitocenoz oraz ich klasyfikowaniem (zob. syntaksonomia). Celem fitosocjologii jest stworzenie empirycznego modelu roślinności za pomocą kombinacji gatunków charakteryzującej unikalne jednostki roślinności zwane syntaksonami. Nazewnictwo syntaksonów jest ustalane zgodnie z Międzynarodowym Kodem Nomenklatury Fitosocjologicznej (International Code of Phytosociological Nomenclature).

W przeciwieństwie do łacińskich nazw naukowych nie ma reguł nazewnictwa syntaksonów w języku polskim. Stosowane są nazwy zwyczajowe odnoszące się do określonych zbiorowisk (jeśli istnieją, np. buczyna, szuwar trzcinowy, mszar) oraz nazwy tworzone poprzez dodanie do słowa "zespół" dopełniaczy polskich nazw roślin użytych w nazwie łacińskiej (np. zespół wilczej jagody - Atropetum belladonnae).

Gramatyka (z greki [τέχνη] γραμματική) – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem reguł, które rządzą generowaniem wyrazów i zdań języka. W zakres gramatyki wchodzą: fonologia, morfologia, składnia. Terminem tym określa się także sam zbiór reguł określających zasady tworzenia poprawnych wypowiedzi, zatem można powiedzieć, że każdy język ma własną gramatykę.

Typologia (gr. týpos - uderzenie, odbicie, obraz, posąg, forma, model; gr. týptein - uderzać) - nauka o typach oraz zabieg systematyzujący polegający na:

Zobacz też

Typologia siedliskowa lasów, klasyfikacja biologiczna