System irygacyjny Dujiangyan - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 31°00′06.01″N 103°36′19.01″E / 31.0016694, 103.6052806

Światynia Erwang w Dujiangyan

System irygacyjny Dujiangyan (chiń. upr. 都江堰, chiń. trad. 都江堰, pinyin Dūjiāngyàn) – starożytny, funkcjonujący do dziś, system budowli hydrotechnicznych na północno-zachodnim skraju Kotliny Syczuańskiej, w pobliżu miasta Dujiangyan (oznaczonego na schemacie literą E). Nazwa oznacza dosłownie „Tamę na rzece stołecznej” i odnosi się przede wszystkim do systemu. Miasto pierwotnie nazywało się Guanxian.

Król Xiaowen z państwa Qin (zm. 250 r. p.n.e.) – panował krótko nad Qinem w 250 r. p.n.e., po śmierci swego ojca, Zhaoxianga. Po wstąpieniu na tron był już zapewne stary, bo jego ojciec rządził przez ponad pół wieku (od 306 r. p.n.e.).
Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb. Jazy można podzielić na ziemne, ziemno-betonowe, gumowe. Ze względu na ich charakter na stałe i ruchome, tj. wyposażone w odpowiednie zamknięcia. W przypadku jazów ruchomych możliwa jest regulacja ich wysokości, co daje większe możliwości zarządzania zasobami wodnymi rzeki.

Sima Qian w Zapiskach historyka napisał o kraju Shu:

Uwarunkowania naturalne i położenie

Północno-zachodnią krawędź Kotliny Syczuańskiej tworzą góry Hengduan Shan, zatrzymujące nadciągający z południowego wschodu monsun. W efekcie w kotlinie tworzy się przykryta chmurami „cieplarnia”, zapewniająca korzystny mikroklimat z bardzo długim, ponad 10-miesięcznym okresem wegetacyjnym. Długi okres wegetacyjny pozwala na zebranie dwóch plonów rocznie, pod warunkiem odpowiedniego nawodnienia, zwłaszcza ryżu mokrego.

Wu wei (chin. trad. 無為, upr. 无为, pinyin: wú wéi; kor. muwi, jap. mui, wiet. vô vi, tyb. bja.bral) – podstawowa zasada taoizmu, mówiąca o tym, że należy pozwolić rzeczom istnieć zgodnie z naturą, a zdarzenia mają biec tak, jak biec mają, bez wszelkiej ingerencji i narzucania czegokolwiek. Po chińsku wu wei znaczy "niedziałanie". Odnosząc się do życia jednostki, wuwei przeciwstawia się wszelkiemu formalizmowi dotyczącego moralności, wszelkim przykazaniom, czy zaleceniom, które są sztuczne i maskują prawdziwe uczucia. Człowiek nie powinien być dobry dlatego, że takie ma rozkazy, czy zalecenia, tylko powinno to być dla człowieka w pełni naturalne, nie powinno wymagać od niego jakiegokolwiek wysiłku. Duchowy stan całkowitej naturalności, pozwalający, w myśl zasady wuwei, czynić dobro bez wysiłku/starania się, nazywa się w taoizmie Mocą lub Cnotą (z chińskiego-"de"). W taozimie politycznym zasada wu wei głosi, ża najlepszy władca to taki, który powstrzymuje się od ingerencji. Polityczna zasada wu wei jest najbliższa anarchizmowi.
Kanał Lingqu (chiń. upr. 灵渠, chiń. trad. 靈渠, pinyin Líng Qú) – śródlądowy kanał wodny w regionie autonomicznym Guangxi w Chinach; pierwszy na świecie kanał poziomicowy. Zbudowany na rozkaz Pierwszego Cesarza Chin w 219–214 r. p.n.e. jako droga transportowa dla wojsk i zapasów w trakcie inwazji na południe, przeciwko Yue. Budowniczym kanału był Shi Lu.

Monsunowy klimat charakteryzuje się bardzo nierównomiernym rozkładem opadów, ok. 70% deszczu spada w ciągu czterech letnich miesięcy. Dla pobliskiego Chengdu różnica między najbardziej wilgotnym (sierpień – 253,3 mm opadu) a najsuchszym (grudzień – 6,0 mm) miesiącem roku jest ponad czterdziestokrotna (dla porównania: w Krakowie nie przekracza trzech razy).

Dynastia Yuan – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279 – 1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.
Qanat (arab. قناة), kariz (pers. كاريز), foggara lub khettara to podziemna instalacja wodna używana do zaopatrywania siedzib ludzkich w wodę oraz nawadniania pól uprawnych na terenach suchych i pustynnych. Technologia ta powstała w starożytnej Persji i stamtąd rozprzestrzeniła się po świecie.

Na większości oszaru Chin odpływ wód jest ściśle skorelowany z opadami i wykazuje podobną zmienność, z największymi przepływami w lecie. Nawet na obszarach dobrze nawodnionych (między 900 a 200 mm odpływu rocznego), do których należy Syczuan, istnieje zagrożenie niedoborem wody w zimie a powodziami w lecie. Dodatkowe zagrożenie powodziowe powodują roztopy śniegu w górach. Wezbrane rzeki niosą też znaczną ilość rumoszu.

Pięć Dynastii i Dziesięć Królestw (907-960) - burzliwy okres w historii Chin, pomiędzy upadkiem Dynastii Tang, a powstaniem Dynastii Song. W północnej części Chin nastało wówczas po kolei pięć dynastii, w południowej - powstało kilka niezależnych państewek, która tradycyjnie nazywa się Dziesięcioma Królestwami (według niektórych historyków było ich 11).
Shu (chin. upr.: 蜀; pinyin: shǔ) – państwo w Chinach starożytnych. Założone przed XI w.p.n.e., zajmowało środkową i północno-zachodnią część dzisiejszej prowincji Sichuan, a swoją stolicę miało w dzisiejszym Chengdu. Zwane też "starożytne Shu" (chin. upr.: 古蜀; pinyin: gǔ shǔ), by odróżnić je od państwa Shu Han z okresu Trzech Królestw.

System został zbudowany na końcu przełomu rzeki Min, w miejscu, gdzie wypływa ona na Równinę Chengdu, ok. 50 km od stolicy Syczuanu, Chengdu. W związku z różnicami opadów w górnym biegu, Min Jiang wykazuje znaczne (ale typowe dla chińskich rzek), różnice w odpływie: w okresie suchym (grudzień-marzec) niesie średnio ok. 200 m³/sek., czasem nawet tylko 130 m³/sek. W czerwcu i lipcu osiąga najwyższy stan niosąc do 7500 m³/sek.

Okres Walczących Królestw - trwał w Chinach między początkiem V w. p.n.e., a 221 r. p.n.e. Okres Walczących Królestw trwał nieco dłużej, niż Dynastia Zhou, która upadła w 256 r. p.n.e. Władcy nie mieli już jednak władzy nad całym krajem. Nazwa okresu wywodzi się od Kroniki Walczących Królestw (战国策).
Monsun, (z grec. μουσώνες - zmienny) układ wiatrów, które zmieniają swój kierunek na przeciwny w zależności od pory roku. Są to wiatry sezonowe między oceanem a lądem.

Historia

Tereny Równiny Chengdu były od VIII w. p.n.e. pod panowaniem niechińskiego państwa Shu. Kultura rolna na tych obszarach była ówcześnie już rozwinięta, mieszkańcy byli jednak zagrożeni przez coroczne powodzie. W wyniku długotrwałych kampanii w latach 441-316 p.n.e. Qin, jedno z Królestw Walczących, podbiło Shu. Zhang Yi wzniósł w 310 r. p.n.e. nową stolicę Shu, Chengdu, na wzór stolicy Qin, Xianyangu. Dążąc do rozwoju gospodarczego, książę Xiaowen mianował w 250 r. p.n.e. Li Binga gubernatorem Sichuanu, nakazując mu uregulować sytuację wodną na terenie równiny Chengdu. Wysokie różnice przepływów rocznych sugerowałyby zbudowanie zbiornika retencyjnego. Po badaniach Li Bing zdał sobie jednak sprawę, że takie rozwiązanie byłoby niepraktyczne – jednym z głównych powodów wylewów rzeki Min było jej wypłycanie przez niesiony przez nią materiał skalny. Zbiornik z tamą uległby więc szybkiemu zamuleniu, ponadto rzeka miała pozostać spławna, by umożliwić transport wojskowy.

Kanał Zhengguo (chin. upr.: 郑国渠; chin. trad.: 鄭國渠; pinyin: Zhèngguó Qú) – system irygacyjny na równinie Guanzhong w prowincji Shaanxi, działający przez 2000 lat, jedno z trzech wielkich przedsięwzięć wodnych Chin przedimperialnych (pozostałe to Dujiangyan i kanał Lingqu).
Kotlina Syczuańska lub Basen Czerwony – kotlina w środkowych Chinach, w prowincji Syczuan, w dorzeczu środkowego biegu rzeki Jangcy, otoczona od zachodu przez Hengduan Shan, od północy przez góry Qin Ling i Daba Shan, od południa przez Wyżynę Junnan-Kuejczou.

Panorama Kanału Wewnętrznego

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)