Szachy błyskawiczne – termin określający krótką partię szachową, w której każdy z graczy ma do dyspozycji najczęściej nie więcej niż 5 minut. W środowisku szachowym popularnym określeniem partii błyskawicznej jest blitz (od niemieckiego słowa oznaczającego błyskawicę).

Opis gry

W blitzu każdy z rozgrywających otrzymuje do dyspozycji będąc na posunięciu łączny niewielki czas do namysłu rozłożony na całą partię, bez określenia liczby wykonanych posunięć kontrolnych, jak ma to miejsce np. w normalnej partii turniejowej (np. partia turniejowa: 30 pierwszych posunięć należy wykonać w ciągu 1 godziny, a następne do końca partii w ciągu następnej 1 godziny) – zwykle jest to 5 minut, ale także spotyka się 3 minuty a czasem nawet 1 minutę. Partiami błyskawicznymi są również partie 10-minutowe i ewentualnie dłuższe, w których suma czasu przyznanego do namysłu dla jednego gracza oraz sześćdziesięciokrotności ewentualnego czasu doliczanego za każde posunięcie jest mniejsza niż 15 minut. Jeśli suma ta wynosi minimum 15 minut, ale jest mniejsza niż godzina, to partię taką zaliczamy do szachów szybkich.

W blitzu nie prowadzi się dokumentacji przebiegu partii (tj. jej zapisu na specjalnych blankietach – w partii turniejowej jest obowiązek prowadzenia przez każdego z grających takiego zapisu pod groźbą przegrania partii). W blitzu przegramy partię gdy: dostaniemy mata, przekroczymy czas i przeciwnik zareklamuje ten fakt, wykonamy nieprawidłowe posunięcie (np.: zagramy skoczkiem jak gońcem czy np.: będąc pod szachem nie zejdziemy z niego), a przeciwnik zauważy to i zareklamuje. Czasem gdy zostawimy króla pod szachem, przeciwnik może go nam zbić, jednak ten przepis w niektórych krajach jest źle widziany, i lepiej ograniczyć się do zwykłej reklamacji. Jednak gdy obu zawodnikom "spadnie chorągiewka" (tzn. obaj przekroczyli czas) – ich partię uznaje się za remisową. Pamiętać też należy, że nie każde przekroczenie czasu przez przeciwnika gwarantuje nam wygraną – gdyż niemożliwe jest, aby sam jeden król bez asysty innych bierek, mógł dać mata, – musimy więc mieć hipotetyczny materiał do dania mata przeciwnikowi, aby uznać przekroczenie czasu przeciwnika za naszą wygraną.

W szachach błyskawicznych zdarzają się sytuacje sporne – nieraz konfliktowe, dlatego też aby załagodzić je wymaga się od grających, a także od sędziów prowadzących zawody sporej kultury osobistej. Turnieje, ze względu na swoją szybkość, są bardzo widowiskowe, jednak poza zdobyciem określonego miejsca czy wygraniem turnieju, nie są w nim liczone rankingi (jak np. w turniejach szachów poważnych) i mają raczej charakter epizodyczny. Jednak są organizowane w blitzu mistrzostwa miast, okręgu, kraju, kontynentu, a nawet mistrzostwa świata, szachy te mają charakter bardziej rozrywkowy niż sportowy (popularne powiedzenie szachistów: to tylko blitz!) i łatwo też w nich o przypadkowy wynik, np. silny gracz może ponieść porażkę ze znacznie słabszym zawodnikiem, co w "normalnej" partii zdarza się o wiele rzadziej.