Szarogłaz - Polski Serwis Naukowy

Szarogłaz z łupków sylurskich Gór Świętokrzyskich

Szarogłaz

Szarogłaz (waka, szarowaka, szarowiak) – odmiana piaskowca zawierająca co najmniej 25% okruchów skalnych w materiale detrytycznym (szkielecie ziarnowym). Skała osadowa, okruchowa, zwięzła, masywna, warstwowana lub bezładna zawierająca kwarc oraz ortoklaz, plagioklazy, okruchy i minerały skał krystalicznych: diabazów, melafirów, łupków krystalicznych, skał magmowych i metamorficzne a także minerały ilaste.

Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².

Łupek – dość niejednoznaczne pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość (złupkowacenie). Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy). Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem.

Właściwości

Nazwa ta jest często nadawana piaskowcom zawierającym źle obtoczony kwarc, nieco skalenia, okruchy mik, łupków i dużo spoiwa ilastego.

gdy materiału innego niż kwarc jest niewiele, wyróżnia się "podszarogłazy", stanowiące ogniwo przejściowe do piaskowców kwarcytowych.

Barwa tych skał, jak sama nazwa wskazuje, jest najczęściej: szara, jasnoszara, a nawet czarna (domieszki substancji bitumicznych); niekiedy zielonawa, niebieskawa, brązowa; w wyniku wietrzenia może być żółta lub czerwona.

Lepiszcze krzemionkowo-ilaste, ilaste rzadziej wapienne. Niekiedy nie ma zupełnie lepiszcza, poszczególne składniki uległy scementowaniu w sposób mechaniczny wskutek ciśnienia nakładu.

Zwięzła skała osadowa należąca do grupy skał okruchowych – średniookruchowa i masywna.

Powstaje w wyniku nagromadzenia materiału pochodzącego z rozkruszenia starszych skał, jego przetransportowania i sedymentacji w środowisku morskim stanowiąc typowy osad geosynklin.

Występowanie

Szarogłazy występują w ludlowie Gór Świętokrzyskich. Karbońskie pojawiają się w Sudetach Wschodnich: w okolicach Głubczyc i Prudnika, w Sudetach Środkowych – w Górach Bardzkich (struktura bardzka), w Zagłębiu Wałbrzyskim (niecka śródsudecka). Obecne są również w Karpatach fliszowych.

Prudnik (niem. Neustadt in Oberschlesien, wcześniej do 1708 Polnisch Neustadt, cz. Prudník, łac. Neostadium) – miasto w woj. opolskim, w powiecie prudnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Prudnik. Od 1950 miasto administracyjnie należy do woj. opolskiego.

Skalenie – najpospolitsze minerały w skorupie ziemskiej. Skalenie są glinokrzemianami przestrzennymi potasu, sodu, wapnia, rzadziej baru. Zawierają izomorficzne domieszki litu, rubidu, cezu, strontu i żelaza.

W Alpach Wschodnich, na terenie Austrii, między Centralnymi Alpami Wschodnimi a Alpami Wapiennymi występuje wąska, lecz bardzo wydłużona jednostka strukturalna zwana strefą szarogłazową, zbudowana w znacznej mierze z szarogazów.

Zastosowanie

przemysł materiałów budowlanych oraz budownictwo drogowe.

Zapoznaj się również z: piaskowiec, arkoza, less, ił, zlepieniec.

Przypisy

za: Encyklopedia Audiowizualna Britanicca

Źródła

Encyklopedia Audiowizualna Britannica, tom XVIII. Geologia.