Szczepanów - województwo małopolskie

Kościół

Plebania

Szczepanów – miasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, w gminie Brzesko.

W latach 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Szczepanów. W latach 1975-1998 miejscowość leżała w województwie tarnowskim.

Szczepanów to wg tradycji hagiograficznej miejsce urodzenia Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika. Pierwsze informacji o rzekomym miejscu narodzin Stanislawa w Szczepanowie zostały zanotowane około 150 lat po jego śmierci. 10 maja 2003 kard. Joseph Ratzinger (późniejszy papież Benedykt XVI) był legatem papieskim podczas uroczystości 750-lecia kanonizacji św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Krakowie oraz w Szczepanowie.

Kanonizacja – (łac. canonizatio ogłoszenie świętym) to oficjalne uznanie przez Stolicę Apostolską świętości lub przez zatwierdzenie przez Święty Synod w Kościele prawosławnym danej zmarłej osoby z racji osiągnięcia przez nią doskonałości moralnej w stopniu heroicznym lub uznanie jej za męczennika. Poprzez akt kanonizacji, papież uznaje ją za osobę godną kultu publicznego w Kościele powszechnym i wpisania jej do katalogu świętych. Akt ten poprzedzony jest procesem kanonizacyjnym.
Nawa – składowa część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe.

Zabytki

Kościół św. Marii Magdaleny

Wzmiankowany w poł. XIII w. przez Wincentego z Kielczy, autora Żywotu św. Stanisława. Początkowo drewniany (fundacji m.in. biskupa krakowskiego Iwona Odrowąża), w 1470 na jego miejscu wzniesiony przez Jana Długosza został kościół murowany. Prezbiterium trójprzęsłowe, zamknięte wielobocznie. Szersza nawa prostokątna, przy niej od południa kaplica (dawna kruchta). W prezbiterium i kaplicy sklepienia krzyżowe z żebrami (rekonstruowane) z herbami Wieniawa na wspornikach. W nawie strop drewniany (rekonstruowany). Na zewnątrz szkarpy. W elewacji kamienny portal ostrołukowy, ponad nim herb Wieniawa. Portal do nowej zakrystii z pilastrami i nadprożem, na którym herb Ostoja i Dębno oraz inicjały S.P., D.P.

Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 287 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).
Chrzcielnica – zbiornik wypełniony wodą święconą, najczęściej w kształcie kielicha, przeznaczony do sakramentu chrztu. Wykonany z kamienia, metalu lub drewna. Forma dekoracji i proporcji zmieniała się wraz z obowiązującymi stylami w architekturze.

W trakcie działań wojennych 23 listopada 1914 w wyniku ostrzału wnętrze kościoła uległo spaleniu.

Tablica erekcyjna Jana Długosza, kamienna, kwadratowa, z wyobrażeniem św. Stanisława biskupa i herbami Dębno, Leliwa, Prus, Wieniawa oraz z napisem minuskułowym, obiegającym dookoła i datą 1470.

Jednym z najstarszych zabytków sztuki średniowiecznej znajduących się w Szczepanowie jest romańska kamienna chrzcielnica odkryta w 2006. Chrzcielnica brązowa z 1534. Kropielnica kamienna z 1728. Dwa dzwony z 1519 i 1532. Trzy feretrony barokowe, z obrazami: św. Stanisława bpa z XVII w., Matki Boskiej z XVIII w., Matki Boskiej Różańcowej z XIX w. Obraz wotywny Wyswobodzenia szlachcica z niewoli tureckiej z XVII w. Dwie tablice nagrobne z marmuru i piaskowca: Stanisława Młodeckiego (zm. 1605) i Elżbiety z Jordanów Gładyszowej (zm. 1617) Organy 30-głosowe o trakturze pneumatycznej z prospektem neobarokowym, sprowadzone z Zabrza w latach 1947-1948.

Attyka (franc. (étage) attique, z grec. Attikos) – górny element budynku w postaci ścianki, balustrady lub rzędu sterczyn osłaniający dach. Attyka pełni dwojaką funkcję: estetyczną (przede wszystkim) jako architektoniczny element dekoracyjny oraz użytkowo-konstrukcyjną jako zabezpieczenie sąsiednich budynków przed przeniesieniem się ognia w przypadku pożaru.
Prezbiterium (w architekturze nazywane także "chórem kapłańskim") – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.

Od południa i wschodu zachowane gotyckie ogrodzenie, nadmurowane w epoce baroku z bramką, schodami i posągami świętych z XVIII wieku (Świętego Wojciecha i Świętego Stanisława).

Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika

Kościół jest połączony z kościołem św. Marii Magdaleny. Powstał w latach 1911-1914. Autorem projektu był architekt, profesor Politechniki Lwowskiej – Jan Sas-Zubrzycki. Wybudowany jest w stylu neogotyckim, murowany, nie tynkowany, o charakterze bazylikowym. Od frontu wznosi się wysoka pięciokondygnacyjna wieża.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
Św. Stanisław ze Szczepanowa (ur. ok. 1030 w Szczepanowie, zm. 11 kwietnia 1079 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, biskup krakowski, męczennik, uznany przez Kościół katolicki za świętego. Jeden z katolickich patronów Polski, patron archidiecezji krakowskiej i diecezji sandomierskiej.

W 1781 Stanisław Lubomirski ufundował kościół murowany św. Stanisława na miejscu, gdzie wg tradycji stał dom Wielisława i Bogny (jest to jedna z wersji imion legendarnych rodziców Świętego Stanisława), a od XVI w. wznosił się drewniany kościółek. Prezbiterium prostokątne, z wydzielonym od wschodu piętrowym przedsionkiem. Szersza nawa kwadratowa. Sufity z fasetą. W nawie podziały ramowe. W rozczłonkowaniu fasady zachodniej motyw rzymskiego łuku triumfalnego; trójpolowa, podzielona pilastrami i belkowaniem, zwieńczona attyką. W polu środkowym szerszym, lekko wysuniętym i zaakcentowanym trójkątnym przyczółkiem, arkadka półkolista, w której marmurowy portal z herbem Śreniawa, w polach bocznych ślepe okna i tablice z napisem dotyczącym fundacji kościoła z 1781 r. w miejsce dawnego z 1511. Na attyce nasadnik z krzyżem i cztery kamienne wazony. Fasada wschodnia o trzech kondygnacjach okien. Okna w elewacjach bocznych półkoliste. Ołtarze murowane, późnobarokowe z XVIII w. W głównym obraz św. Stanisława bpa z fundatorami i herbem Dębno z początku XVI w. oraz predella ze sceną kanonizacji i świętymi z XV w. Prospekt organowy klasycystyczny, w nim organy z tegoż okresu o trakturze mechanicznej, zrekonstruowane w 1993. Dwa obrazki ośmioboczne z XVI w. Obrazy ze scenami z życia Świętego barokowe z XVIII w. Dwa portrety fundatorów z XVIII w.

W architekturze łuk triumfalny to budowla w kształcie monumentalnej, wolno stojącej bramy stawiana dla upamiętnienia ważnej osoby lub uczczenia ważnego wydarzenia, zwykle zwycięstwa militarnego. Przejście pod łukiem triumfalnym autora lub autorów zwycięstwa było punktem kulminacyjnym pochodu triumfalnego. Pierwsze łuki triumfalne powstawały w starożytnym Rzymie (zwyczaj przejęto od Etrusków), później ten typ budowli był wznoszony w innych krajach i epokach historycznych.
Gmina Szczepanów – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1934-1954 i 1973-1976 w woj. krakowskim i tarnowskim (obecnie woj. małopolskie). Siedzibą władz gminy był Szczepanów.

Kaplica narodzenia św. Stanisława

W 1861 na miejscu, gdzie wg tradycji urodził się św. Stanisław, ks. Wojciech Bobek (ówczesny proboszcz) wybudował murowaną kaplicę neogotycką. Powstała ona w miejscu kaplicy drewnianej, pochodzącej z 1596, która uległa zniszczeniu w 1780.

Budowla z 1861 jest prostokątna, trójbocznie zamknięta, przykryta dachem siodłowym, na którym znajduje się wieżyczka z sygnaturką. Wewnątrz kaplicy, w ołtarzu, widnieje obraz, pochodzący z XIX w., będący kopią obrazu z 1520. Przedstawia on scenę narodzenia i chrztu św. Stanisława. Ozdobiony jest drewnianą ramą o tematyce roślinnej. Ołtarz wsparty jest o pień drzewa dębowego, pod którym wg legendy miał narodzić się św. Stanisław: Bogna, wracając z pola, urodziła Go pod tym drzewem i obmyła w pobliskim źródełku.

Portal – architektoniczne, ozdobne obramienie drzwi wejściowych w kościołach, pałacach, ratuszach, bogatszych kamienicach, czasami także drzwi wewnętrznych.
Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Inne zabytki

Rynek w Szczepanowie

Zabytkowe cmentarze: cmentarz parafialny, w ramach którego znajduje się także cmentarz wojskowy z czasów I wojny światowej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)