Szczepienie - ogrodnictwo - Polski Serwis Naukowy

Zrośnięte elementy szczepionego drzewka

Szczepienie – metoda uszlachetniania drzew owocowych i roślin ozdobnych polegająca na wszczepieniu zraza odmiany szlachetnej w nieszlachetną (dziczka) podkładkę. Drogą szczepienia można również rozmnażać szlachetne rośliny. Szczepienie można także wykonać na pojedynczych gałęziach, możliwe jest wówczas uzyskanie na jednym pniu dwóch lub więcej odmian szlachetnych.

Szczepienie przez stosowanie, szczepienie przez kopulację – najpowszechniej stosowany sposób szczepienia roślin. Stosuje się je wtedy, gdy zraz i podkładka są podobnej grubości, aby można było dokładnie dopasować powierzchnie cięcia zraza i ukorzenionej podkładki. Oba te komponenty ścina się ukośnie tak, aby powierzchnia cięcia była możliwie najdłuższa (w przypadku pędów cienkich około 3 cm, u grubych nawet do 10 cm). W ten sposób dopasowane komponenty należy obwiązać folią ogrodniczą. Miejsce szczepienia można też posmarować maścią ogrodniczą. Istotne jest, aby powierzchnia cięcia nie została zabrudzona, gdyż może to utrudnić lub uniemożliwić zrastanie się zraza z podkładką, z powodu zarażenia.

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Szczepienie przeprowadza się wiosną (marzec, kwiecień), zrazami wyciętymi po opadnięciu liści, jesienią lub w zimie i przechowywanymi w specjalnych warunkach. Świeżo zaszczepione drzewa nie powinny być narażone na długotrwałe mrozy. Kilkustopniowe przymrozki nie są szkodliwe. Latem można szczepić oczkami (okulizacja), wyciętymi z pędów odmian szlachetnych w pełnym wzroście.

Konopie siewne (Cannabis sativa L.) – gatunek rośliny z rodziny konopiowatych (Cannabaceae Endl.). Występuje w górach Ałtaj, Tienszan oraz na Zakaukaziu i w Afganistanie. Jako roślina uprawna rozpowszechniona w różnych częściach świata. W Polsce może dziczeć i występować jako efemerofit (konopie siewne) lub kenofit (konopie dzikie) zajmujący siedliska ruderalne.

Rośliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, dawne nazwy naukowe: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukariotyczne i samożywne organizmy, wykorzystujące energię promieniowania słonecznego za sprawą barwników asymilacyjnych (zdarzają się wśród roślin także organizmy cudzożywne i pasożytnicze, w tym też myko-heterotroficzne, ale mają one charakter wtórny).

Szczepienie to zabieg polegający na połączeniu zrazu z podkładką, obwiązaniu obu elementów i zabezpieczeniu miejsca szczepienia maścią ogrodniczą. Podczas ścinania podkładki i zrazka należy zwracać uwagę na to, by powierzchnie obu tych elementów były podobne i przylegały do siebie dość ściśle. Warunkiem powodzenia tego zabiegu jest jak najdokładniejsze dopasowanie ścięć zraza i podkładki oraz duża powierzchnia przylegania drewna, miazgi i kory do siebie.

Len (Linum L.) – rodzaj roślin zielnych krótkowiecznych (przeważnie trzyletnich) z rodziny lnowatych (Linaceae). Pochodzi ze wschodniej Europy i z rejonu Morza Śródziemnego. Do rodzaju należy ok. 200 gatunków, z czego na stanowiskach naturalnych lub zdziczałych notowanych jest 6 gatunków. W uprawie kilka kolejnych spośród których największe znaczenie ma len zwyczajny. Gatunkiem typowym jest Linum usitatissimum L..

Okulizacja, oczkowanie – metoda wegetatywnego rozmnażania drzew lub krzewów owocowych i ozdobnych polegająca na przeszczepieniu oczka (pączka liściowego) lub pędu z odmiany szlachetnej na podkładkę (pęd dziczka). Okulizację w przystawkę wykonuje się na wiosnę - (kwiecień-maj) oraz latem - (sierpień-wrzesień). Okulizację w odwróconą literę T wykonuje się gdy czynna jest miazga, kora łatwo wtedy odchodzi od drewna - (lipiec-sierpień).

Podstawowe narzędzie potrzebne do szczepienia to specjalny, bardzo ostry nóż zwany okulizakiem. Najczęściej taki nóż posiada również końcówkę do podnoszenia i odchylania naciętej kory. Ponadto przydatny jest sekator i mała piłka ogrodnicza, tzw. lisi ogon, do przycinania grubszych podkładek. Potrzebne są jeszcze: zamykana puszka do przechowywania zrazków, lniany lub konopny sznurek i maść ogrodnicza. Obecnie sznurek zastępuje się folią ogrodniczą lub paskami folii polietylenowej, która jest korzystna ze względu na to, że nie chłonie i nie zatrzymuje wilgoci w pobliżu rany, a jednocześnie nie pozwala na jej zasychanie. W ogrodach działkowych maść ogrodnicza jest z bardzo dobrym skutkiem zastępowana białą farbą emulsyjną z dodatkiem 2% preparatu o nazwie Topsin.

Ablaktacja (zbliżenie) – metoda szczepienia drzew owocowych, roślin ozdobnych i winorośli, poprzez połączenie dwóch rosnących obok siebie roślin (podkładki i zrazu), a po ich zrośnięciu, odcięcie jednej z nich (zrazu) od własnego systemu korzeniowego.

Podkładka, podkład - ukorzeniona roślina (najczęściej drzewo lub krzew owocowy lub ozdobny), na której okulizuje się lub szczepi odmianę szlachetną innej rośliny. Podkładka ma zapewnić roślinie szlachetnej dobrze rozwiniety system korzeniowy, zdolny do pobierania z gleby soli mineralnych i wody, wolny od chorób i patogenów.

A - stosowanie
B - stosowanie z nacięciem
C - za korę
D - kożuchowanie

Najczęściej stosuje się szczepienie przez:

ablaktacja (zbliżenie) – polega na nacięciu kory i miazgi na drzewku szlachetnym i na drzewku uszlachetnianym, złożeniu obu gałązek ranami, obwiązaniu i zabezpieczeniu maścią ogrodniczą. Po pewnym czasie, kiedy gałązki się zrosną, można odciąć nieszlachetną część nad miejscem połączenia, a szlachetną część pod miejscem zrośnięcia. Bardzo rzadko stosowane szczepienie, możliwe do wykonania na bardzo blisko siebie rosnących drzewkach.

stosowanie – polega na ścięciu ukośnie, pod bardzo ostrym kątem, zraza i pnia lub gałęzi dziczka (podkładki), dopasowaniu do siebie obu części, obwiązaniu i zabezpieczeniu połączenia maścią ogrodniczą. Grubość zraza i podkładki powinny być takie same lub zbliżone. Szczepienie takie najlepiej wykonać w kwietniu. Istnieje odmiana tego rodzaju szczepienia, stosowanie z nacięciem, zwiększająca powierzchnię przylegania obu części.

szczepienie na przystawkę – stosowane do szczepienia na podkładkach znacznie grubszych od zraza. Po obcięciu pnia podkładki pod niewielkim kątem, ścina się lekko korę wraz z niewielką ilością drewna na powierzchni zbliżonej wymiarami do powierzchni ściętego ukośnie zrazka. Składa się obie powierzchnie razem, obwiązuje i smaruje maścią. Tutaj też stosuje się szczepienie z nacięciem zwiększającym powierzchnię przylegania obu części.

klinowanie (szczepienie w sarnią nóżkę) - podobne do poprzedniego. Polega na nieco innym wykonaniu nacięć zrazka i podkładki. W podkładce wycina się trójkątny kawałek drewna. Zrazek natomiast ścina się z dwóch stron, tworząc klin pasujący do wycięcia w podkładce. Sposób ten tworzy dość mocne połączenie obu elementów przy stosunkowo niewielkiej ranie.

kożuchowanie - podobnie jak poprzednie, stosuje się na podkładkach grubszych. Po ścięciu podkładki rozcina się pionowo korę, rozchyla nieco krawędzie i wciska pod korę zrazek. Sczepienie to można stosować jeszcze w maju. Odmianą tego szczepienia jest, podobne do okulizowania, szczepienie za korę, różniące się od kożuchowania tym, że nie obcina się gałęzi stanowiącej podkładkę. Od okulizowania zaś różni się tym, że zamiast oczka wszczepia się całą gałązkę. Nacięcie kory wykonuje się w kształcie litery "T".

okulizacja (okulizowanie, oczkowanie) - polega na wszczepieniu pod korę podkładki odpowiednio przyciętego oczka, wyciętego ze zrazka lub gałązki drzewka szlachetnego. Zabieg przeprowadza się latem, w pełni wzrostu.

Istnieją jeszcze różne odmiany opisanych sposobów, polegające na modyfikacjach zwiększających powierzchnię przylegania obu części. Ogólnie przyjmuje się zasadę, by uzyskać jak największą powierzchnię styku drewna, miazgi i kory, oraz szczelne ich przyleganie. Szczepienie powinno być wykonywane przy odpowiedniej pogodzie. Nie powinien to być okres deszczowy, ponieważ duża wilgotność zwiększa podatność na choroby. Zaś zbyt suche i gorące powietrze powoduje zasychanie ran, co utrudnia połączenie i zrastanie się gałązek. Wszystkie cięcia powinny być bardzo równe, wykonane bardzo ostrym i czystym nożem.