Szczyt Lenina - Polski Serwis Naukowy

Szczyt Lenina, także Szczyt Awicenny (7134 m n.p.m.; ros. пик Ленина, pik Lenina; kirg. Ленин чокусу, Lenin czokusu; tadż. қуллаи Абӯалӣ ибни Сино, kullai Abuali ibni Sino; do 1928 roku Szczyt Kaufmana) – szczyt w Górach Zaałajskich w Pamirze, w Azji, na granicy Tadżykistanu i Kirgistanu, drugi co do wysokości (po Szczycie Ismaila Samaniego) w górach Pamiru. Do czasu rozpadu Związku Radzieckiego był drugim co do wysokości szczytem radzieckiego Pamiru i trzecim w ogóle szczytem ZSRR.

Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń, nagromadzonych w skorupie ziemskiej w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych, poruszających się wzdłuż linii uskok Uwalniająca się przy tym energia w około 20% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.

Piotr Młotecki (ur. 1925 w Piłatkowcach na Podolu, zm. 17 czerwca 2003 w Podkowie Leśnej) – polski taternik, alpinista, organizator ponad 20 wypraw w Himalaje, Karakorum, Kaukaz, Ałtaj, Pamir, góry Ameryki, autor książek o tematyce górskiej. Członek honorowy Polskiego Związku Alpinizmu.

Szczyt odkrył i opisał jako pierwszy w 1871 r. młody rosyjski geograf Aleksiej Fedczenko. W czasie swej trzeciej wyprawy badawczej do Azji Środkowej osiągnął on przełęcz Tengizbaj w Górach Ałajskich, skąd po drugiej stronie szerokiej Kotliny Ałajskiej ujrzał "szczyt, który (...) dominował nad innymi (...). Kształt tego szczytu był bardzo charakterystyczny: piramida o podstawie niewspółmiernej w stosunku do wysokości, piramida nieregularna, jako że północny bok ma stromy, a południowy połogi (...). Później z dołu, z Ałaju, widziałem ten szczyt i stąd okazał się on najwyższy". Fedczenko nazwał go Szczytem Kaufmana.

Kotlina Ałajska (Dolina Ałajska) – dolina w Kirgistanie i częściowo w Tadżykistanie, pomiędzy Ałajem a Górami Akademii Nauk, rozciągająca się na długości ok. 200 km. Dno doliny znajduje się na wysokości 2500–3500 m n.p.m., przepływa tamtędy rzeka Kyzyłsuu. Występują stepy górskie.

Szczyt Ismaila Samaniego (tadż. Қуллаи Исмоили Сомонӣ, kullai Ismoili Somoni, ros. пик имени Исмаила Самани, pik imieni Ismaiła Samani) – najwyższa góra Tadżykistanu i Pamiru, nazwana na cześć Ismaila Samaniego, założyciela dynastii Samanidów. W czasach gdy Tadżykistan był częścią ZSRR szczyt ten był najwyższym w całym Związku Radzieckim.

W 1888 r. górę ujrzał pierwszy Polak, Bronisław Grąbczewski, wówczas porucznik armii carskiej. W czasie swej drugiej ekspedycji w góry Azji Środkowej, zorganizowanej przez Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne, opisał on "majestatyczny szczyt Kaufmana" widziany z Doliny Ałajskiej.

Pierwsze wejście na szczyt miało miejsce w 1928 r. Dokonali go Karl Wien, Eugene Allwein i Erwin Schneider w ramach wyprawy niemieckiej. Pierwszego wejścia radzieckiego dokonali 8 września 1934 r. Witalij Abałakow, N. Czernucha i I. Łukin (wiodło ono granią wschodnią).

Aleksiej Pawłowicz Fedczenko (ros. Алексей Павлович Федченко, ur. 19 stycznia [7 lutego ss] 1844 w Irkucku, zm. 15 września 1873 w Chamonix-Mont-Blanc) – rosyjski przyrodnik, podróżnik i badacz Azji Środkowej.

Kirgistan, Republika Kirgiska () – państwo w Azji Środkowej. Graniczy z Chinami (dł. granicy 858 km), Kazachstanem (1051 km), Tadżykistanem (870 km) i Uzbekistanem (1099 km).

Latem 1967 roku, dla uczczenia 50. rocznicy rewolucji październikowej, Federacja Alpinizmu ZSRR zorganizowała międzynarodową alpiniadę w Pamirze, której celem było wejście na ówczesny Pik Lenina. Podczas jej trwania szczyt zdobyło 321 alpinistów, w tym (14 sierpnia) grupa wspinaczy polskich: Stanisław Biel, Eugeniusz Chrobak, Piotr Młotecki, Andrzej Sobolewski, Zbigniew Staszyszyn, Ryszard Szafirski i Adam Zyzak.

Śnieżna Pantera (ros. Снежный барс, Snieżnyj bars) – rosyjskie wyróżnienie alpinistyczne nadawane za zdobycie pięciu siedmiotysięczników, które w przeszłości znajdowały się w granicach Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wyróżnienie powstało w czasach istnienia ZSRR, jednak obecnie dalej jest uznawane przez kraje Wspólnoty Niepodległych Państw.

Tadżykistan (Republika Tadżykistanu) – państwo w środkowej Azji ze stolicą w Duszanbe. Tadżykistan graniczy z Uzbekistanem, Kirgistanem, Chinami i Afganistanem.

W 1974 r. cała rosyjska wyprawa kobieca (osiem osób) zmarła w obozie na wysokości 7000 m n.p.m. z powodu nagłego pogorszenia pogody (niż atmosferyczny). O tym wydarzeniu opowiada film fabularny Storm and Sorrow.

W 1990 r. 43 wspinaczy zginęło w lawinie, która była spowodowana trzęsieniem ziemi.

Zdobycie szczytu jest wymagane dla uzyskania rosyjskiego wyróżnienia alpinistycznego: Śnieżnej Pantery.

Język tadżycki - etnolekt z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, zazwyczaj uważany za wariant języka perskiego. Jest językiem urzędowym Tadżykistanu.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

W czerwcu 2006 r. rząd Tadżykistanu zmienił dotychczasową tadżycką nazwę szczytu қуллаи Ленин (kullai Lenin) na nazwę қуллаи Абӯалӣ ибни Сино, (kullai Abuali ibni Sino) nadaną na cześć perskiego naukowca Awicenny. Nazwy rosyjska i kirgiska, tego leżącego na tadżycko-kirgiskiej granicy szczytu, obowiązujące w Kirgistanie nie zostały jednak zmienione.

Niżem barycznym nazywa się system niżowy, w którym występują zazwyczaj układy frontalne. Nacisk jest tutaj położony na to, że niż baryczny jest zjawiskiem pogodowym, a nie po prostu obszarem niskiego ciśnienia. Wraz z przyjściem centrum niżu obserwuje się spadek ciśnienia i zazwyczaj zmianę innych parametrów, takich jak temperatura czy zachmurzenie. Wbrew potocznym oczekiwaniom wiatr w rozwiniętym (czasowo) niżu barycznym nie wieje od obszaru ciśnienia wysokiego do niskiego, lecz równolegle do linii stałego ciśnienia. W niżu wiatry wieją cyklonalnie, czyli na półkuli północnej przeciwnie do wskazówek zegara.

Witalij Michajłowicz Abałakow, ros. Виталий Михайлович Абалаков (ur. 13 stycznia 1906 w Jenisejsku, zm. 26 maja 1986 w Moskwie) – rosyjski alpinista i wynalazca. W 1938 r. został aresztowany przez NKWD i przetrzymywany w areszcie do 1940.

Linki zewnętrzne

Szczyt Lenina na SummitPost

Bibliografia

Biel Stanisław: Pik Lenina, w: "Poznaj Świat" nr 1/1968, s. 3-8.

Przypisy

Czasami błędnie podawana jest jako kirgiska nazwa Ачикташ (Acziktasz), jest to jednak nazwa niewielkiego płaskowyżu znajdującego się obok szczytu
Biel Stanisław: Pik Lenina, w: "Poznaj Świat" nr 1/1968, s. 3 - 8;
Artykuł w języku angielskim opisujący tragedię wyprawy kobiecej w roku 1974
Francis X Clines (NY Times): Avalanche Kills 40 Climbers in Soviet Central Asia (ang.). [dostęp 25 września 2008].
Karori Hukumati Dżumhurii Todżikiston az 4 ijuli soli 2006 szahri Duszanbe № 297 (tadż.)