Szczytniki - Wrocław - Polski Serwis Naukowy

Szczytniki – wrocławskie osiedle w dzielnicy Śródmieście. W granicach miasta od XIX wieku.

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1204, kiedy książę Henryk I Brodaty ofiarował klasztorowi św. Wincentego na Ołbinie jeden źreb we wsi Stitnic. Jej nazwa wskazuje, że była wsią służebną, której mieszkańcy wytwarzali szczyty (czyli tarcze) dla drużyny książęcej. Wieś zamieszkiwali również rybacy i rolnicy zaopatrujący Wrocław w ryby, płody rolne, warzywa i owoce. W 1318 zakonnicy sprzedali wieś radzie miejskiej Wrocławia. Była to najstarsza posiadłość miasta, niegranicząca bezpośrednio z jego murami. Znajdowała się na lewym brzegu Odry, w północnej części obecnej ulicy Parkowej.

Wybrzeże Stanisława Wyspiańskiego – ulica we Wrocławiu przebiegająca nabrzeżem wzdłuż odrzańskiego Przekopu Szczytnickiego na wschód od ścisłego centrum miasta, w obrębie osiedla Nowe Szczytniki.

Śródmieście - była dzielnica samorządowo-administracyjna Wrocławia, ustanowiona 12 lutego 1952 roku, jej funkcje 8 marca 1990 roku przejął w szerokim zakresie Urząd Miejski nowo powstałej Gminy Wrocław. Nazwa Śródmieście przywoływana jest dla celów statystycznych, oraz funkcjonuje w organach administracji rządowej i specjalnej np. ZOZ, urząd skarbowy, prokuratura, policja, itp. Obszar byłej dzielnicy Śródmieście liczy 16 km² zamieszkuje ją 121 663 osób (GUS, 31.12.2008). Obecnie dzielnica ta ulega procesowi dezurbanizacji, czyli wyludniania.

W XVI w. przeprowadzono roboty regulacyjne i wieś znalazła się na prawym brzegu. Zajmowała spory obszar, z którego wyodrębniły się wówczas wsie: Dąbie, Nowe Szczytniki (1660, wówczas też powstaje określenie: Stare Szczytniki) i Rakowiec (1677).

Ludność Nowych Szczytnik (obszar obecnego Wybrzeża S. Wyspiańskiego) obsługuje przeprawę na Odrze, do Rakowca. W XVIII przekształcają się w osiedle rezydencjonalne. W 1808 Nowe Szczytniki zostają włączone do granic miasta.

Stare Szczytniki w XVIII w również zmieniają się z zamieszkanej przez ludność polską podmiejskiej wsi w osiedle rezydencjonalne. Stają się terenem wycieczkowym. W 1783 Fryderyk Ludwik Hohenlohe – Engelfingen komendant garnizonu wrocławskiego wykupił go i założył tu jeden z pierwszych parków na kontynencie europejskim urządzonych w stylu angielskim - późniejszy Park Szczytnicki (Scheitniger Park). W 1868 Stare Szczytniki zostają włączone do granic miasta.

Tarcza - obronna część uzbrojenia, wyrabiana z drewna, kory, wikliny lub skóry a z czasem głównie z drewna powlekanego skórą, często obijanego metalem lub skórą, później także z w całości z metalu, współcześnie także z tworzyw sztucznych. Była używana co najmniej od okresu brązu, w starożytności i w średniowieczu, tracąc na znaczeniu po wprowadzeniu broni palnej przez piechotę i jazdę, stosowana w specjalnych sytuacjach także współcześnie. Występowała w różnych kształtach i rozmiarach. Wojska rzymskie stosowały jej 3 rodzaje:

Dąbie (do 1945 Grüneiche) - osiedle we wschodniej części Wrocławia, położone na Wielkiej Wyspie. Od wschodu graniczy z Biskupinem, od południa - przez Odrę - z osiedlami Rakowiec, Siedlec i Bierdzany, na zachodzie sięga do odnogi Starej Odry i przez Most Zwierzyniecki i ulicę Skłodowskiej-Curie łączy się z Placem Grunwaldzkim, na północy styka się z Parkiem Szczytnickim i Sępolnem.

Przypisy

Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991. ISBN 83-04-03723-8. s. 320 "Szczytniki, osiedle w dzielnicy Śródmieście. Dokument z 1204 r. stwierdza, że ks. Henryk Brodaty nadaje klasztorowi Św. Wincentego w Ołbinie źreb (tj. ziemię należącą do jednego gospodarstwa) w Szczytnikach koło Strzemlina - osady, która przestawała istnieć już w średniowieczu. W tamtych czasach mieszkańcy Szczytnik trudnili się wyrobem szczytów, czyli tarcz dla drużyny książęcej i stąd nazwa wsi. Zajmowano się tu także uprawą warzyw i rybołówstwem."
Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991. ISBN 83-04-03723-8. s. 320 "Osada była położona na lewym brzegu Starej Odry, wzdłuż północnego odcinka dzis. ul. Rosenbergów. Na prawym brzegu znalazła się w XVI w., gdy po przeprowadzeniu robót regulacyjnych rzeka zmieniła swe koryto. W 1318 Szczytniki przeszły z rąk prywatnych w posiadanie miasta Wrocławia. Zajmowały wówczas rozległy obszar, z którego z czasem wyodrębniły się wsie Dąbie (XVI w.), Nowe Szczytniki w rejonie dzis. Wybrzeża S. Wyspiańskiego (1660 r.) i Rakowiec (1667). Ludność Nowych Szczytnik zajmowała się rolnictwem, rybołówstwem, flisactwem i przewożeniem pasażerów na lewą stronę Odry - do Rakowca. W drugiej połowie XVIII w. przekształciły się w osiedle rezydencjonalne, a w 1808 zostały włączone do Wrocławia. Również w Starych Szczytnikach (to określenie weszło w życie z chwilą powstania Nowych Szczytnik) zaczęły przybywać pod koniec XVIII w. otoczone ogrodami wille, które wznosili sobie zamożni mieszczanie. Okolice te licznie odwiedzali też wycieczkowicze z Wrocławia. Ludność polska utrzymywała się w Starych Szczytnikach do schyłku XVIII w. W tym czasie powstał też ogród książęcy - późniejszy park Szczytnicki (zob.). Do Wrocławia włączono Stare Szczytniki w 1868 r."