Szeged - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 46°15′N 20°10′E / 46.25, 20.167

Segedyn (węg. Szeged wymowa [seged] odsłuchaj , serbs. Segedin, rum. Seghedin) – czwarte pod względem liczby ludności miasto Węgier, położone nad Cisą na południu kraju, na wschód od Dunaju. Stolica komitatu Csongrád. W 2009 liczba mieszkańców Segedynu wyniosła 169,0 tys.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Położenie geograficzne

Segedyn jest położony niedaleko południowej granicy Węgier, nieco na południe od ujścia rzeki Maruszy do rzeki Cisy. Miasto w 2011 miało 170 285 mieszkańców, przy gęstości zaludnienia 606,34 osoby na 1 km². Segedyn określa się też często jako "Miasto słońca", bowiem ma bardzo dużo słonecznych godzin w roku w porównaniu z innymi węgierskimi miastami.

Zygmunt Luksemburski (Luksemburczyk), (ur. 14 lub 15 lutego 1368 w Norymberdze, zm. 9 grudnia 1437 w Znojmie) – elektor (margrabia) brandenburski od 1378, król węgierski od 1387, niemiecki od 1411, książę Luksemburga od 1419, król włoski od 1431, cesarz rzymsko-niemiecki od 1433, król czeski od 1419 (objął władzę w 1436).

Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија) – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie państwa Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie.

Historia

Uniwersytet w Segedynie na placu Dugonicsa

Fontanna

Muzeum

Papryka z Segedyna

Obszar, na którym znajduje się dziś miasto Segedyn, był zamieszkany już w czasach starożytnych, a Ptolemeusz wymienia najstarszą nazwę miasta – Partiscum. Możliwe, że w tych okolicach mieściła się też siedziba władcy Hunów Attyli. Obecna węgierska nazwa miasta – Szeged – pojawiła się jednak dopiero w 1138 w dokumencie króla Beli III.

Arcybiskup (gr. αρχή, arché - pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos - nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa ("ad personam").

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

W czasie najazdu mongolskiego miasto zostało zniszczone, a dużą część ludności najeźdźcy wymordowali. Po wycofaniu się hord tatarskich miasto udało się jednak odbudować, a za panowania Ludwika Węgierskiego stało się ono najważniejszym ośrodkiem w południowych Węgrzech. Zygmunt Luksemburski otoczył je murami obronnymi, natomiast w 1498 Segedyn otrzymał status wolnego miasta królewskiego.

Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.

Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

Podczas najazdu tureckiego w 1526 miasto zostało splądrowane, a potem okupowane przez wojska tureckie, stało się jednak wówczas centrum administracyjnym państwa ottomańskiego na tym obszarze. 23 października 1686 Segedyn został wyzwolony, ale status wolnego miasta królewskiego przywrócono mu dopiero w 1715, a kolejne lata stały pod znakiem stabilnego rozwoju.

Klaudiusz Ptolemeusz, Ptolemeusz Klaudiusz lub po prostu Ptolemeusz (łac. Claudius Ptolemaeus, gr. Κλαύδιος Πτολεμαῖος Klaudios Ptolemaios; ur. ok. 100, zm. ok. 168) – grecki uczony pochodzący z Tebaidy, który kształcił się i działał w Aleksandrii. Napisał wiele dzieł z dziedziny matematyki, astronomii, geografii i muzyki.

Salami - pochodząca pierwotnie z Włoch suszona kiełbasa, tradycyjnie wytwarzana z wieprzowiny, ale spotyka się również salami wołowe, drobiowe, końskie lub z dziczyzny. Możliwe są też kombinacje z dwóch lub więcej typów mięsa. W Polsce popularny mit głosi, że tradycyjne salami wytwarza się z osła.

Miasto poważnie ucierpiało na skutek powodzi w 1879.

Edukacja

Segedyn jest miastem uniwersyteckim. W 1921 został tu przeniesiony Uniwersytet Kolozsvár z dzisiejszego rumuńskiego miasta Kluż-Napoka (zał. w 1872). Obecnie jest jednym z najważniejszych uniwersytetów Węgier. Nosi nazwę Uniwersytet w Segedynie (Szegedi Tudományegyetem, Universitas Scientiarum Szegediensis).

Halászlé – tradycyjna węgierska zupa rybna. Pierwsze wzmianki w źródłach pisanych odnaleziono w wydanej w 1876 roku książce kucharskiej pt. Szegedi szakácskönyv autorstwa Teresy Doleskó. Znajduje się tam przepis na paprykarz rybny. Przepis polegał na tym, że wszystkie składniki potrzebne do jego przygotowania wrzucało się po prostu do garnka, co sprawiało, że potrawa była łatwa i szybka w przygotowaniu. Podstawą prawdziwej zupy rybnej powinna być dobra gatunkowo ryba, której mięso się nie rozpada podczas gotowania (głównie karp), papryka i duża ilość cebuli. Zupy rybnej nie należy przecierać. Wyjątkiem są tutaj okolice Segedynu (węg. Szeged), gdzie zupę się właśnie przeciera.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Demografia

Osobny artykuł: Uniwersytety na Węgrzech.

Sławni ludzie urodzeni w Segedynie

Jenő Huszka – kompozytor

Éva Janikovszky – pisarka

János Kotányi - młynarz papryki

Géza Maróczy – wybitny szachista

László Paskai – kardynał, arcybiskup Esztergom-Budapesztu i prymas Węgier.

Transport publiczny

W Segedynie funkcjonuje sieć tramwajowa. W 2009 miasto zamówiło 9 sztuk polskich tramwajów niskopodłogowych PESA 120Na.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG) - komisja odpowiedzialna za ustalanie polskich nazw geograficznych świata (egzonimów) oraz za reprezentowanie Polski w kwestiach nazewnictwa geograficznego na arenie międzynarodowej.

Kulinaria

Z Segedyna pochodzi najlepsza węgierska kiełbasa salami oraz charakterystyczna dla tego miasta zupa rybna. Okolice miasta oraz Kalocsa nad Dunajem są głównymi rejonami uprawy papryki, która jest narodową przyprawą Węgrów.

Osobny artykuł: Kuchnia węgierska.