Brama główna Uniwersytetu Warszawskiego

Wincenty Kasprzycki, Wystawa Sztuk Pięknych w Warszawie w 1828 roku

Uniwersytet Warszawski – polska uczelnia państwowa, założona w 1816 roku w Warszawie. Najlepszy uniwersytet w Polsce według ogólnoświatowego rankingu Academic Ranking of World Universities. Uczelnia wielokrotnie była zwycięzcą corocznych rankingów uczelni państwowych przeprowadzanych przez "Rzeczpospolitą" i "Perspektywy".

Historia

1816–1831

W 1816 roku cesarz Rosji i król Polski Aleksander I przychylił się do inicjatywy Stanisława Kostki Potockiego i Stanisława Staszica, zezwalając (Postanowienie naznaczające założenie Szkoły Głównéy pod imieniém Królewskiego Uniwersytetu z dnia 7 (19) listopada 1816 r. – Dz.Pr.K.P. Tom XIII, Nr 51, str. 90-95) na utworzenie Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego – przez połączenie Szkoły Prawa i Nauk Administracyjnych (zał. 1808) oraz Szkoły Lekarskiej (zał. 1809). Po uzupełnieniu uczelnia składała się z pięciu wydziałów:

W 1830 roku car Mikołaj I, upamiętniając swego brata Aleksandra I, przemianował uczelnię na Uniwersytet Królewsko-Aleksandrowski (Postanowienie dozwalające Uniwersytetowi Warszawskiemu przyiąć nazwanie Uniwersytetu Królewsko-Alexandrowskiego z dnia 18 (30) marca 1830 r. – Dz.Pr.K.P. Tom XIII, Nr 51, str. 86-90).

Po upadku Powstania listopadowego, w którym uczestniczyło wielu studentów, uniwersytet został zamknięty.

1857–1869

W 1857 roku otwarto Akademię Medyko-Chirurgiczną (ograniczona do dwóch wydziałów: lekarskiego i farmaceutycznego), a w 1862 Szkołę Główną Warszawską (Варшавская Главная Школа), posiadającej cztery wydziały:

Rektorem uczelni został Józef Mianowski. Szkołę zamknięto niedługo po upadku Powstania styczniowego (w 1869).

1870–1918

W 1870 roku otwarto Cesarski Uniwersytet Warszawski (Императорский Варшавский Университет). W trakcie pierwszej wojny światowej uniwersytet został ewakuowany do Rostowa nad Donem (1915), gdzie do końca lipca 1917 roku działał jako "Cesarski Uniwersytet Warszawski w m.Rostowie nad Donem" (Императорский Варшавский Университет в г.Ростове-на-Дону). Uczelnia została następnie przekształcona postanowieniem Rządu Tymczasowego w Uniwersytet w Rostowie nad Donem. Jednocześnie w latach 1915–1918 niemieckie władze okupacyjne wyraziły zgodę na działalność Uniwersytetu w Warszawie.

Pieczęć Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego

1918–1939

W odrodzonym państwie polskim uczelnia funkcjonowała jako Uniwersytet Warszawski. Po raz pierwszy w swojej historii wszystkie władze UW pochodziły z wyboru. Na początku lat trzydziestych uniwersytet stał się największą polską uczelnią – pracowało tam 250 profesorów i docentów, a naukę pobierało 10 000 studentów. Po śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 roku Senat UW zmienił nazwę uczelni na Uniwersytet Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

1939–1945

W trakcie okupacji polskie uczelnie wyższe były zamknięte. Zbiory i wyposażenie wielu nowoczesnych pracowni UW zostały wywiezione do Niemiec. Sam uniwersytet przekształcono w koszary żandarmerii. Pomimo zakazów okupanta i groźby kary śmierci, wielu wykładowców prowadziło zajęcia ze studentami w mieszkaniach prywatnych. W ten sposób powstała rozbudowana struktura tajnego nauczania, stanowiąca część polskiego ruchu oporu. W 1944 roku w zajęciach uczestniczyło już ok. 300 pracowników naukowych i 3 500 studentów. Większość studentów była jednocześnie żołnierzami podziemia. W czasie wojny zginęło 63 profesorów UW. Budynki uczelniane uległy zniszczeniu w 60%, a zbiory w 70–80%.

Po roku 1945

Transparent białoruskich studentów wywieszony w czasie strajku w maju 1988

Hall Główny Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie przy ul. Dobrej

Collegium Novum (dawny gmach BUW)

Po wojnie powrócono do nazwy Uniwersytet Warszawski. W grudniu 1945 roku zajęcia rozpoczęło ponad 4 000 studentów.

Rozporządzeniem Rady Ministrów z 24 października 1949 r. zlikwidowano Wydziały: Lekarski i Farmaceutyczny, a w ich miejsce utworzono Akademię Lekarską (później Medyczną). Zlikwidowano też Wydział Teologii Ewangelickiej i Wydział Teologii Katolickiej, wyodrębniając odpowiednio Chrześcijańską Akademię Teologiczną i Akademię Teologii Katolickiej.

W 1968 roku Uniwersytet otworzył filię w Białymstoku, przekształconą w 1997 roku w samodzielny Uniwersytet w Białymstoku.

Uniwersytet Warszawski był za czasów PRL ważnym ośrodkiem opozycyjnym. W marcu 1968 roku na uczelni doszło do masowych demonstracji studenckich.

Rektorzy

1. Ks. Wojciech Szweykowski (1818–1831)
2. Józef Karol Skrodzki (1831)
3. Józef Mianowski (1862–1869)
4. Piotr Ławrowski (1869–1873)
5. Nikołaj Błagowieszczański (1874–1884)
6. Nikołaj Ławrowski (1884–1890)
7. Michaił Szałfiejew (1895)
8. Pawieł Kowalewski (1896)
9. Grigorij Zenger (1896)
10. Michaił Szałfiejew (1898)
11. Grigorij Uljanow (1899–1903)
12. Piotr Ziłow (1904)
13. Jefim Karski (1905–1911)
14. Wasilij Kudrewiecki (1911–1912)
15. Iwan Trepicyn (1913)
16. Siergiej Wiechow (1914–1915)
17. Józef Brudziński (1915–1917)
18. Antoni Kostanecki (1917–1919)
19. Stanisław Józef Thugutt (1919–1920)
20. Jan Karol Kochanowski (1920–1921)
21. Jan Mazurkiewicz (1921–1922)
22. Jan Łukasiewicz (1922–1923)
23. Ignacy Koschembahr-Łyskowski (1923–1924)
24. Franciszek Krzyształowicz (1924–1925)
25. Stefan Pieńkowski (1925–1926)
26. Bolesław Hryniewiecki (1926–1927)
27. Ks. Antoni Szlagowski (1927–1928)
28. Gustaw Przychocki (1928–1929)
29. Tadeusz Brzeski (1929–1930)
30. Mieczysław Michałowicz (1930–1931)
31. Jan Łukasiewicz (1931–1932)
32. Józef Ujejski (1932–1933)
33. Stefan Pieńkowski (1933–1936)
34. Włodzimierz Antoniewicz (1936–1939)
35. Jerzy Modrakowski (1939)
36. Stefan Pieńkowski (1945–1947)
37. Franciszek Czubalski (1947–1949)
38. Jan Wasilkowski (1949–1952)
39. Stanisław Turski (1952–1969)
40. Zygmunt Rybicki (1969–1980)
41. Henryk Samsonowicz (1980–1982)
42. Kazimierz Albin Dobrowolski (1982–1985)
43. Rector electus Klemens Szaniawski (1984)
44. Grzegorz Białkowski (1985–1989)
45. Andrzej Kajetan Wróblewski (1989–1993)
46. Włodzimierz Siwiński (1993–1999)
47. Piotr Węgleński (1999–2005)
48. Katarzyna Chałasińska-Macukow (2005–2012)
49. Marcin Pałys (rektor elekt)

Kampusy i budynki uniwersyteckie

Kampus Główny

Pałac Kazimierzowski i mury okalające kampus Uniwersytetu Warszawskiego od strony skarpy

Władze uniwersytetu, znaczna część administracji i niektóre z wydziałów urzędują w zabytkowych gmachach przy Krakowskim Przedmieściu. Główne wejście na teren kampusu prowadzi przez zabytkową Bramę Główną UW. Do budynków na tym terenie należą:

Pałac Kazimierzowski – rektorat UW

Dawny gmach Biblioteki Uniwersyteckiej, tzw. Stary BUW, po wybudowaniu dla biblioteki nowego, przestronnego lokum na ulicy Dobrej, został zmodernizowany. Obecnie znajdują się w nim sale wykładowe.

Gmach Pomuzealny – Instytut Historyczny UW

Budynek Poseminaryjny – Collegium Iuridicum I – siedziba Wydziału Prawa i Administracji

Pałac Uruskich (siedziba Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych)

Pałac Tyszkiewiczów

Dawna "Szkoła Główna" siedziba Instytutu Archeologii Wydziału Historycznego UW.

Auditorium Maximum

Budynek Porektorski siedziba Wydziału Orientalistycznego UW i Instytutu Historii Sztuki UW.

W okolicach Kampusu Głównego są zlokalizowane również inne budynki uniwersyteckie. Są to m.in.:

Powiśle

Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego

U podnóża skarpy warszawskiej, poniżej kampusu głównego UW, nad brzegiem Wisły zlokalizowano niedawno nową siedzibę Biblioteki Uniwersyteckiej. W jej budynku znajdują się także pomieszczenia Wydziału Prawa i Administracji. Na ulicy Bednarskiej znajduje się Sekcja Koreanistyki Wydziału Orientalistycznego, a przy ulicy Browarnej część Wydziału Neofilologii oraz Wydziału Lingwistyki Stosowanej. W przyszłości planowana jest dalsza rozbudowa instytucji uniwersyteckich w tej części Powiśla.

Kampus Ochota

W dzielnicy Ochota, w tzw. "Kampusie Ochota", gdzie mieszczą się także placówki Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Polskiej Akademii Nauk, znajdują się:

Mokotów

W rejonie ulic Smyczkowej i Szturmowej na Mokotowie (Służew) zlokalizowano szereg budynków uniwersyteckich. W szczególności swoje siedziby mają tu niektóre jednostki Wydziału Lingwistyki Stosowanej, Wydział Zarządzania, budynki Wydziału Fizyki oraz kilka jednostek niższego szczebla.

W budynku przy alei Niepodległości 22 nazywanym "Ośrodek Ksawerów", przejętym przez UW od Akademii Spraw Wewnętrznych, znajduje się szereg jednostek niższego szczebla, w tym Centrum Europejskie UW oraz Ośrodek Studiów Amerykańskich.

Inne lokalizacje

Pozostałe jednostki uczelni rozrzucone są głównie po różnych częściach Śródmieścia. Tu znajdują się m.in.