Szkoła wenecka - Polski Serwis Naukowy

Terminem szkoła wenecka określa się styl muzyki tworzonej przez kompozytorów czynnych w Wenecji w latach od około 1550 do około 1610. Weneckie kompozycje polichóralne końca XVI wieku należały do najbardziej znanych wydarzeń muzycznych w Europie, a ich wpływ na praktykę muzyczną w innych krajach był ogromny. Innowacje wprowadzone przez szkołę wenecką w dużej mierze określają koniec renesansu w muzyce i początek baroku.

Adrian Willaert (ur. ok. 1490 roku, zm. 7 grudnia 1562 roku w Wenecji) – kompozytor flamandzki epoki Renesansu; pierwszy przedstawiciel Szkoły Weneckiej. Należy do IV generacji kompozytorów franko–flamandzkich, generacji Nicolasa Gomberta (1500-1556) i Jacoba Clamensa non Papy (1510-1555). Przez większość życia związany z Włochami.

Ferrara - miasto w północnych Włoszech, w regionie Emilia-Romania, w prowincji Ferrara, ok. 50 km na NNW od Bolonii, nad rzeką Pad, która płynie 5 km na północ od centrum. Wg danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 130 461 osób, 322,9 os./km².

Były dwa ważne czynniki, które wpłynęły na powstanie szkoły weneckiej. Pierwszym i najważniejszym była architektura wspaniałej bazyliki św. Marka w Wenecji, z jej wyjątkowym wnętrzem z dwoma chórami muzycznymi położonymi naprzeciwko siebie. Z powodu obszerności wnętrza bazyliki konieczne było rozwinięcie stylu muzycznego wykorzystującego pogłos, zamiast próbującego z nim walczyć. W ten sposób powstał wenecki styl polichóralny, którego cechami charakterystycznymi były: rozwój stylu koncertującego, monumentalne utwory wokalno-instrumentalne o dużej obsadzie, z wyrazistymi partiami instrumentalnymi. Grupy chóralne oraz instrumentów muzycznych w jednych momentach współzawodniczące ze sobą, w innych współgrające, jednoczone były przez dźwięk organów. Pierwszym kompozytorem, który słynął z wykorzystania tego efektu był Adrian Willaert, maestro di cappella bazyliki św. Marka od 1527 aż do śmierci w 1562. Gioseffo Zarlino, jeden z najbardziej wpływowych teoretyków muzyki swego czasu nazwał Willaerta "nowym Pitagorasem". Wpływ Willaerta nie tylko jako kompozytora, ale również jako nauczyciela, był głęboki.

Jan Pieterszoon Sweelinck (ur. w kwietniu 1562 w Deventer, zm. 16 października 1621 w Amsterdamie) - holenderski organista, kompozytor i pedagog. Skomponował liczne wariacje, toccaty, fantazje oraz madrygały, psalmy, motety.

Johann Sebastian Bach (ur. 21 marca 1685 w Eisenach, zm. 28 lipca 1750 w Lipsku) – kompozytor niemiecki epoki baroku, jeden z najwybitniejszych artystów w dziejach muzyki.

Drugim czynnikiem, który miał wpływ na rozwój twórczości muzycznej, był druk. Na początku XVI wieku Wenecja stała się ważnym centrum drukarstwa muzycznego. Przybywali tu kompozytorzy z całej Europy, aby czerpać korzyści z nowego wynalazku, który w tym czasie liczył zaledwie dziesięć lat. W Wenecji pojawiło się wielu twórców z Europy północnej (szczególnie Flamandowie i Francuzi), którzy mieli opinię najbardziej utalentowanych w Europie.

Druk – wielokrotne odbicie obrazu z formy drukowej na podłoże drukowe (np. na papier). Potocznie nazywana drukiem jest również każda kopia, czyli odbitka drukowa.

Renesans lub odrodzenie – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).

Szczytem rozkwitu szkoły weneckiej były lata 80. XVI wieku, gdy Andrea Gabrieli ze swoim uczniem i bratankiem Giovannim Gabrielim stworzyli ogromną liczbę dzieł na wiele chórów, grup instrumentów dętych i smyczkowych oraz organy. Dzieła te były pierwszymi, które zawierały wskazówki wykonawcze dotyczące dynamiki i jednymi z pierwszych zawierających dokładną instrumentację. W tym czasie organistami w bazylice byli m. in. Claudio Merulo i Girolamo Diruta, których styl wykonawczy i dzieła teoretyczne miały wpływ na następne pokolenia muzyków w północnej Europie, osiągając kulminację w twórczości Jana Pieterszoona Sweelincka, Dietricha Buxtehudego i J. S. Bacha.

Polichóralność (inaczej: technika cori spezzati, lub technika polichóralna, t. wielochórowa, styl polichóralny) - technika kompozytorska stosowana głównie w okresie renesansu i baroku, polegająca na dialogowaniu między sobą dwóch lub więcej chórów (a capella lub z towarzyszeniem zespołów instrumentalnych).

Mediolan (wł. Milano, łac. Mediolanum, lomb. Milan) – miasto i gmina w północnych Włoszech, stolica prowincji Mediolan i regionu Lombardia. Położone na północno-zachodnim skraju Niziny Padańskiej pomiędzy rzekami Ticino, Adda, Po i Alpami. Mediolan położony jest na wysokości 122 m n.p.m. Drugie co do wielkości po Rzymie miasto Włoch. Według danych na koniec 2005 roku gminę zamieszkuje 1 308 735 osób, 7191 os./km². Zajmuje powierzchnię 182 km².

Określenie szkoła wenecka jest czasem używane w odróżnieniu od współczesnej jej szkoły rzymskiej, której muzyka miała inny charakter. Innymi ważnymi ośrodkami aktywności muzycznej tego czasu we Włoszech były Florencja, Ferrara, Padwa, Mantua i Mediolan.

Kompozytorzy

Główni przedstawiciele szkoły weneckiej:

Cypriano de Rore (Cipriano de Rore, ur. w 1515 lub 1516 w Ronse, zm. między 11 września a 20 września 1565 w Parmie) - kompozytor franko-flamandzki działający głównie we Włoszech.

Andrea Gabrieli (ur. ok. 1510 w Wenecji - zm. pod koniec 1586 tamże) - włoski kompozytor i organista. Prawdopodobnie był uczniem Adriana Willaerta. Od 1536 był chórzystą w weneckiej bazylice św. Marka, przez pewien czas (ok. 1550) śpiewał również w katedrze w Weronie. Starał się dwukrotnie o stanowisko organisty w bazylice św. Marka, lecz go nie uzyskał. Przed rokiem 1562 wyjechał do Niemiec podróżując w orszaku księcia Albrechta V Bawarskiego. Podczas podróży po Niemczech spotkał i zaprzyjaźnił się z Orlandem di Lasso, odwiedził liczne miasta (Norymberga, Bamberg, Pragę, Würzburg, Frankfurt nad Menem); uczestniczył też w uroczystościach koronacji cesarza Maksymiliana II.

Adrian Willaert (ok. 1490-1562);

Andrea Gabrieli (ok. 1510-1586);

Nicola Vicentino (1511 - ok. 1576);

Cipriano de Rore (ok. 1515-1565);

Gioseffo Zarlino (1517-1590);

Costanzo Porta (ok. 1529-1601);

Claudio Merulo (1533-1604);

Girolamo Diruta (ok. 1554 - po 1610);

Girolamo Dalla Casa (zm. 1601);

Giovanni Gabrieli (ok. 1555-1612);

Giovanni Croce (ok. 1557-1609).