Szkodniki - Polski Serwis Naukowy

Mysz

Szkodniki - nazwą tą określa się organizmy, których działalność życiowa przynosi straty dla gospodarki człowieka.

Szacuje się, że straty spowodowane przez szkodniki w uprawianych roślinach sięgają około 10-15% wartości całego plonu w skali światowej.

Rodzaje szkodników

Do szkodników należą zwierzęta uszkadzające rośliny uprawne oraz zbiory tych roślin przechowywane w magazynach, spichrzach, zakładach przetwórczych, uszkadzające drzewa, krzewy leśne i parkowe, materiały drewnopochodne, materiały tekstylne, książki i całe księgozbiory, produkty spożywcze itd. Do szkodników należą niektóre gatunki nicieni, ślimaków, wijów, roztoczy oraz owadów (grupa najliczniejsza) a z kręgowców głównie gryzonie.

Ślimaki, brzuchonogi (Gastropoda, z gr. gaster - brzuch + pous - noga) – jedna z najliczniejszych i najbardziej zróżnicowanych gromad mięczaków, zaliczana niekiedy do podtypu muszlowce.

Wije (Myriapoda) - podtyp stawonogów charakteryzujących się obecnością wyraźnie wyróżnionej głowy i wydłużonego tułowia o wielu segmentach (od 10 do 180, chociaż nazwa "Myriapoda" znaczy "dziesięciotysiąconogie"). Na segmentach posiada parzyste odnóża lokomocyjne, czasem zróżnicowane w zależności od położenia segmentu. Ostatni segment - telson - jest pozbawiony odnóży.

Szkodniki oprócz oczywistych szkód jakie wywołują, to znaczy oprócz uszkadzania i zniekształcania różnorodnych części roślin i w efekcie znacznego często obniżenia plonu (nierzadko powodują zamieranie roślin), przenoszą czasem również czynniki chorobotwórcze - szkodliwe wirusy, bakterie lub grzyby.

Płodozmian - system zagospodarowania ziemi uprawnej, oparty na zaplanowanym z góry na wiele lat następstwie roślin po sobie, na wyznaczonym do tego celu obszarze podzielonym na pola, jednocześnie dostosowany do specyficznych warunków rolniczo-ekonomicznych gospodarstwa.

Bakterie (łac. Bacteriae, od gr. bakterion – "pałeczka") – grupa mikroorganizmów, stanowiących osobne królestwo. Są to jednokomórkowce lub zespoły komórek o budowie prokariotycznej. Badaniem bakterii zajmuje się bakteriologia, gałąź mikrobiologii.

Za masowe pojawianie się szkodników odpowiedzialna jest w dużym stopniu uprawa jednego gatunku rośliny na dużej powierzchni (monokultura), a także intensyfikacja rolnictwa.

Ochrona przed szkodnikami

Pośród metod ochrony roślin przed szkodnikami wyróżnia się:

profilaktykę:

odpowiednią agrotechnikę w połączeniu z właściwym płodozmianem,

niszczenie chwastów i resztek pożniwnych np. poprzez wprowadzanie ich do gleby przy pomocy orki,

przestrzeganie optymalnych terminów siewu oraz sprzętu roślin,

stosowanie specjalnych, odpornych odmian roślin;

bezpośrednie zwalczanie szkodników przy użyciu metod:

biologicznych,

chemicznych,

fizykochemicznych,

mechanicznych.

Najskuteczniejsze oczywiście jest zwalczanie kompleksowe, czyli łączące różne metody w jeden zespół. W rzadkich przypadkach stosuje się kwarantannę roślin.

Biologiczne zwalczanie szkodników – początkowo, zgodnie z nazwą była to metoda zwalczania szkodników przy pomocy organizmów, zwykle będących ich naturalnymi wrogami. Obecnie pod tą nazwą ukrywa się wiele różnorodnych metod, których celem jest zmniejszenie populacji szkodnika poniżej progu szkodliwości gospodarczej a zarazem zminimalizowanie wpływu samych zabiegów na środowisko naturalne i zdrowie człowieka. Wobec różnorodności stosowanych zabiegów, w sensie ogólnym powinno się raczej mówić o ekologicznych metodach zwalczania szkodników lub o proekologicznych zabiegach ochronnych i zapobiegawczych. W zakres tych metod wchodzą działania wykorzystujące wszelkiego rodzaju organizmy (klasyczna metoda zwalczania biologicznego), metody agrotechniczne oraz zabiegi biotechniczne. Złożoność sposobów oddziaływania powoduje, że podział metod jest orientacyjny i nie całkiem rozłączny, co nie ma najmniejszego wpływu na ich skuteczność.

Choroby roślin – wszystkie dłużej trwające zaburzenia w procesach życiowych roślin w wyniku działania czynników chorobotwórczych. Są wypadkową wzajemnego oddziaływania na siebie patogenu i rośliny żywicielskiej. W procesie tym zmienia się zarówno roślina jak i patogen. Objawy chorób są reakcją roślin na czynnik chorobotwórczy.

Występowaniu szkodników wśród zbiorów można zapobiegać utrzymując czystość produktów, przewietrzanie, chroniąc je przed wilgocią.

Nauką określającą szkodliwe gatunki, badającą terminy ich pojawiania się, ich biologię, ekologię i szkodliwość oraz opracowującą metody zapobiegania ich pojawieniu się i bezpośredniego zwalczania jest entomologia stosowana.

Zobacz też

agrofagi