Szlak Łez - Polski Serwis Naukowy

Współczesny znak na Szlaku Łez

Trasy wysiedleń Pięciu Cywilizowanych Plemion na Terytorium Indiańskie

Szlak Łez, także Droga Łez (ang. Trail of Tears) – trasa przymusowej deportacji Indian mieszkających w południowo-wschodnich stanach Stanów Zjednoczonych na Terytorium Indian w granicach obecnej Oklahomy, mającej miejsce w latach 1831–1838. Nazwa "Szlak Łez" nawiązuje do opisu tragicznej sytuacji wysiedlanych Indian. Wielu rdzennych mieszkańców USA opłaciło wędrówkę cierpieniem, chorobami lub śmiercią. Zginęło między innymi około 4000 z 15 000 wysiedlonych Czirokezów.

Alabama – stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, położony nad Zatoką Meksykańską. Obszar nizinny, od północnego wschodu ograniczony wyżyną Cumberland, od północnego wschodu górami Appalachy. Na północy sąsiaduje ze stanem Tennessee, na wschodzie z Georgią, na południu z Florydą, na zachodzie z Missisipi.

Sekwoja (Ssiquayah, Sequoyah) (ok. 1767-1843), znany także jako George Guess, Guest lub Gist, Metys z plemienia Czirokezów, jubiler i językoznawca, twórca pisma sylabicznego stosowanego przez to plemię północnoamerykańskich Indian od początków XIX w. do dziś.

Wiele źródeł wskazuje na pochodzenie nazwy z języka Czirokezów, którzy byli największym z wysiedlanych plemion. Pierwszymi wysiedlanymi w tym okresie byli Czoktawowie, a nazwy "Szlak Łez i Śmierci" użył w rozmowie z reporterem "Arkansas Gazette" w Little Rock jeden z pierwszych wodzów Czoktawów, którzy podczas deportacji dotarli na Terytorium Arkansas. Słowa te zostały rozpowszechnione przez gazety Wschodniego Wybrzeża, a szczególnie spopularyzowane 7 lat później podczas wysiedleń Czirokezów.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Terytorium Arkansas, terytorium zorganizowane wydzielone 4 lipca 1819 roku z Terytorium Missouri. W 1824 i 1828 roku, odłączyły się tereny zachodnie w większości należące do dzisiejszej Oklahomy (z wyjątkiem Panhandle). Pierwszą stolicą zostało Arkansas Post (1819 - 1821), a następnie Little Rock.

Do 1831 Indianie z plemion Cherokee, Chickasaw, Choctaw, Muscogee-Creek i Seminole (określani czasem łącznie jako Pięć Cywilizowanych Narodów) żyli w sąsiedztwie białych przybyszy na terenach południowo-wschodnich stanów USA. Potrzeba zdobycia nowych terenów (25 mln akrów) dla przybywających z Europy osadników spowodowała wydanie przez prezydenta Andrew Jacksona dekretu Indian Removal Act, skutkującego największymi przymusowymi wysiedleniami w historii Stanów Zjednoczonych.

Andrew Jackson (ur. 15 marca 1767, zm. 8 lipca 1845) – amerykański prawnik i polityk; generał Armii Stanów Zjednoczonych; wojskowy gubernator Florydy (1821), członek Izby Reprezentantów USA (1796–97), senator USA (1797–98, 1823–25) oraz siódmy prezydent USA (1829–1837).

Pięć Cywilizowanych Narodów (lub Pięć Cywilizowanych Plemion, ang. Five Civilized Nations) – nazwa nadana przez białych pięciu plemionom północnoamerykańskich Indian z południowego wschodu Stanów Zjednoczonych, które na przełomie XVIII w. i XIX w. w największym stopniu upodobniły swe życie społeczne i gospodarcze do życia swych białych sąsiadów, zachowując zarazem znaczną odrębność kulturową i polityczną.

W latach 1830–1850 około 100 tys. amerykańskich Indian żyjących na terenach południowych stanów na wschód od rzeki Missisipi deportowano na zachód, stosując wszelkie możliwe zabiegi, włącznie z użyciem armii Stanów Zjednoczonych.

Poszczególne plemiona wysiedlano w następujących latach: Czoktawowie – 1831, Seminole – 1832, Krikowie – 1834, Czikasawowie – 1837 i Czirokezi – 1838.

Wysiedlenie Czoktawów

Zdjęcie Thomasa Harkinsa, jednego z wodzów narodu Czoktawów i autora głośnego "Listu pożegnalnego do Amerykanów" z 1832 r.

W latach 1786 do 1830 Czoktawowie podpisali z rządem Stanów Zjednoczonych dziewięć traktatów, które stopniowo okrawały ich terytoria znajdujące się pierwotnie na terenach obecnych Missisipi, Alabamy i Luizjany. Pierwszy z traktatów (ang. Treaty of Hopewell) podpisano 3 stycznia 1786: w zamian za 69 120 akrów ziemi Czoktawowie mieli mieć uregulowane relacje z rządem Stanów Zjednoczonych oraz zapewnioną ochronę. Od 1801 roku polityka trzeciego prezydenta USA Thomasa Jeffersona, mająca na celu usunięcie Indian z terenów leżących na wschód od Missisipi, polegała na masowym zadłużaniu Indian na wysokie kwoty w tzw. "punktach handlowych" (ang. trading posts) i zawieraniu nowych traktatów okrawających ziemie Indian z powodu niespłaconych długów. Ostatni z traktatów – Traktat Strumienia Tańczącego Królika (ang. The Treaty of Dancing Rabbit Creek), podpisany za prezydentury Andrew Jacksona w 1830 roku, zmuszał Czoktawów do opuszczenia rdzennych ziem. Czoktawowie zostali podzieleni na trzy grupy i mimo iż intencją rządu było ich dobre traktowanie, aby w ten sposób zachęcić kolejne grupy Indian do przenosin, wiele nieuczciwych agencji podnoszących ceny na towary nawet o 300%, a także wyjątkowo zła pogoda i tragiczna organizacja spowodowały gehennę tego narodu, opisaną przez Thomasa Harkinsa jako "Szlak Łez i Śmierci". Źródła są niejednoznaczne co do skali procesu i podają, że w latach 1831-1834 deportowano na tereny obecnej Oklahomy 7,5–8 tys. Czoktawów, a około 1 tys. pozostało – często ukrywając się – na terenie Missisipi bądź, co jest bardziej prawdopodobne, 12,5 tys. deportowano, 2,5 tys. zmarło w drodze, a 5–6 tys. pozostało. Indianie, którzy pozostali w Missisipi, stali się celem częstych ataków polegających na "biczowaniu, zakuwaniu w kajdany, wiązaniu oraz nękaniu w inny sposób, aż do doprowadzenia do śmierci najlepszych przedstawicieli".

Plemię - grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar i połączona wspólnymi związkami ekonomicznymi. Plemię ma świadomość bliskiego pokrewieństwa, posługuje się tym samym dialektem i jest połączone wyznawaniem tego samego kultu religijnego. Definicja "krewniacza" plemienia może być też, w niektórych przypadkach (np. plemiona słowiańskie), zastąpiona definicją terytorialną. Wg tej definicji plemię to lokalna wspólnota osadnicza złożona z kilku lub kilkunastu mniejszych wspólnot terytorialnych (np. w Polsce tą mniejszą wspólnotą było opole).

New Echota - historyczna stolica Narodu Czirokezów (ang. Cherokee Nation), plemienia północnoamerykańskich Indian z Południowego Wschodu USA z początków XIX w. Opuszczona po kilkunastu latach na skutek presji białych osadników ze stanu Georgia na ziemie Indian i przymusowego wysiedlenia Pięciu Cywilizowanych Narodów na Terytorium Indiańskie. Od połowy XX w. park historyczny w stanie Georgia w USA.

Wysiedlenie Czirokezów

Wódz Czirokezów John Ross wysiedlony z jedną z ostatnich grup Indian, w listopadzie 1838 roku

Przed przybyciem Europejczyków Czirokezi zamieszkiwali olbrzymie terytoria obecnych południowo-wschodnich stanów USA. Byli narodem, który stopniowo, poprzez handel i wspólne małżeństwa z białymi, zmienił tryb życia ze zbieracko-łowieckiego na osiadły o charakterze rolniczym, jednak w ciągu stu lat (1721–1819) około 90% ich ziem zostało przekazanych obcym. Jeszcze przed rokiem 1820 dzięki własnemu alfabetowi stworzonemu przez Sekwoję wyeliminowano analfabetyzm oraz stworzono podwaliny własnych władz z własną konstytucją uchwaloną w 1827, deklarującą m.in. niepodległość narodu Czirokezów. W roku 1830, w którym ogłoszono Indian Removal Act, na terenach, które pozostały w rękach Czirokezów, odkryto złoto. W kolejnych latach w Georgii odbyło się 6 loterii, które dzieliły indiańskie ziemie pomiędzy białych. W 1835 roku w stolicy ziem Czirokezów w miejscowości New Echota, leżącej na terenie obecnego stanu Georgia, podstępem spowodowano podpisanie traktatu, który za kwotę 5 mln USD oraz ziemie na terenie obecnej Oklahomy zmuszał Czirokezów do emigracji na zachód od rzeki Missisipi. Mimo licznych protestów (m.in. przez 15 tys. Czirokezów i ich wodza Chief Rossa) w maju 1836 został on ratyfikowany przewagą jednego głosu przez Senat Stanów Zjednoczonych. Od maja do listopada 1838 roku, w grupach po 1000 osób, z pomocą wojska i milicji, wysyłano Indian na zachód. Tragiczne warunki pogodowe, początkowo susza, później olbrzymie opady, wreszcie śniegi i mróz sprawiły, że po drodze zginęło około 4 tys. osób, co stanowiło około jednej piątej populacji Czirokezów. Jeden z Indian, który przeżył Szlak Łez, opowiadał później:

Czirokezi (nazwa własna Tsalagi, ang. Cherokee) — plemię Indian Ameryki Północnej pierwotnie wywodzące się od Irokezów i zamieszkujące podgórskie, zachodnie obszary Karoliny Południowej i Północnej, północną Georgię i wschodnie Tennessee. Później większość jego członków zostało przymusowo przesiedlona na tereny płaskowyżu Ozark. Byli jednym z plemion wliczanych w skład grupy Pięciu Cywilizowanych Plemion. Posługują się językiem czirokeskim.

John Ross (ur. 3 października, 1790 w Tennessee zm. 1 sierpnia, 1866 w Waszyngtonie) wśród Czirokezów znany jako Kooweskoowe - "czapla", był wybitnym wodzem Czirokezów, pełniącym tę funkcję od 1827 do śmierci w 1866 roku.

Marcia Pascal (ur. 1880), córka pułkownika Pascala była jedną z wysiedlonych.

Przypisy

↑ Public Broadcasting Service (PBS): Indian removals 1814-1858 (ang.). [dostęp 2010-08-04].
Amy H. Sturgis: The Trail of Tears and Indian removal. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 2. ISBN 031333658X. [dostęp 2010-08-04]. (ang.)
Historical Documents – The Trail of Tears (ang.). [dostęp 2010-08-07].
↑ The Choctaw Trail of Tears (ang.). [dostęp 2010-08-07].
Chapter 2 'Both White and Red'. W: Theda Perdue: Mixed Blood Indians: Racial Construction in the Early South. The University of Georgia Press. (ang.)
↑ National Park Service – Trail of Tears (ang.). [dostęp 2010-08-08].
Len Green: Choctaw Removal Was Really a "Trail of Tears" (ang.). 2010-08-07.
Three Efforts at Development among the Choctaws of Mississippi. W: Walter Williams: Southeastern Indians: Since the Removal Era. University of Georgia Press. Athens, Georgia. (ang.)
Cherokee by blood (ang.). [dostęp 2010-08-08].
Usunięcie Czirokezów – Szlak Gdzie Płakali (ang.). [dostęp 2010-08-08].
Legendy Ameryki (ang.). [dostęp 2010-08-08].

Oklahoma – stan południowej części Stanów Zjednoczonych, graniczący od północy ze stanami Kansas i Kolorado, od wschodu ze stanami Missouri i Arkansas, od południa z Teksasem, od zachodu z Nowym Meksykiem. Na terenie stanu dominują rozległe równinne wyżyny. Równina wznosi się w kierunku zachodnim. Na wschodzie występują niewysokie pasma górskie, znane jako Kraina Ozark, z wyodrębnionym klimatem, także kulturowym.

Terminem Głębokiego Południa, bądź Ciemnego Południa (ang. Deep South) określa się południowo-wschodnią część Stanów Zjednoczonych. Nazwa ta ma korzenie nie tylko geograficzne, ale i kulturowo-historyczne.