Szogun - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy japońskiego tytułu wojskowego. Zapoznaj się również z: Shōgun – powieść Jamesa Clavella, jej adaptację filmową oraz grę Shogun: Total War i jej kontynuację.

Siogun (jap. 将軍, shōgun) – wódz naczelny, generał, zwierzchnik sił zbrojnych, generalissimus.

Klan Ashikaga (jap. 足利氏, Ashikaga shi?) – jeden z czołowych japońskich klanów samurajów który ustanowił siogunat Muromachi i władał Japonią przypuszczalnie od 1336 do 1573. Klan Ashikaga pochodzenie swoje wywodził od jednej z gałęzi rodu Minamoto, pochodzącej z miasta Ashikaga w prowincji Shimotsuke (obecnie prefektura Tochigi).

Ajnowie lub Ajnosi (endoetnonim od ajn. Ainu – „ludzie”; l.p. Ajnu lub Ajnos) – lud należący do paleoazjatyckiej grupy językowej; przybyły do południowej części Sachalinu oraz na Wyspy Japońskie i Kurylskie przeszło 6 tys. lat temu. Byli ludem łowiecko-zbierackim. Obecnie zamieszkują głównie Hokkaido.

Słowo shōgun jest skróconą wersją pierwotnego tytuł oficjalnego sei'i-taishōgun (jap. 征夷大将軍, sei'i-taishōgun, dosł. ‘głównodowodzący wojsk ekspedycyjnych, przeznaczonych do podboju barbarzyńców’). Początkowo był to stopień wojskowy dowodzących cesarską armią japońską, później dziedziczny tytuł wojskowych władców Japonii, sprawujących faktyczną władzę w kraju rządzonym tylko nominalnie przez cesarza. Okres panowania siogunów nazywany jest bakufu (幕府, ‘rządy spod namiotu’) lub siogunatem.

Shōgun – powieść Jamesa Clavella wydana w 1975 roku, pod względem chronologii wydarzeń stanowiącą pierwszą część Clavellowskiej Azjatyckiej sagi. Jej akcja rozgrywa się w feudalnej Japonii, na kilka miesięcy przed bitwą pod Sekigaharą, zaś głównymi bohaterami są shōgun Toranaga (wzorowany na Ieyasu Tokugawie) i angielski marynarz John Blackthorne, wzorowany na Williamie Adamsie.

Epoka Meiji (jap. 明治時代, Meiji jidai?, "epoka światłych rządów") - nazwa okresu panowania cesarza Mutsuhito, od 8.9.1868 do 30.7.1912. (Uwaga: nazwy okresów panowania cesarzy obierane są w momencie objęcia przez nich tronu; po śmierci monarchy nazwa ery staje się jego imieniem). W znaczeniu dokonanych przemian politycznych, gospodarczych i społecznych, epokę tę nazywa się restauracją Meiji (jap. 明治維新, Meiji-ishin?).

Historia

Funkcję sioguna, traktowaną wówczas jako tymczasową, wprowadzono w 794 r., przyznając ją Otomaro Ōtomo na czas wojny z Ajnami. Po zakończeniu wojny w 811 r. została ona zniesiona. Przywrócono ją dopiero pod koniec XII w. W 1192 r. cesarz Go-Shirakawa przyznał ją Yoritomo Minamoto, który przekształcił ją w funcję dożywotnią i dziedziczną.

James Clavell, właśc. Charles Edmund Dumaresq Clavell (ur. 10 października 1924, zm. 7 września 1994) – pisarz, scenarzysta, reżyser, bohater II wojny światowej oraz jeniec wojenny. Najbardziej znany ze swojej serii powieści osadzonych w realiach azjatyckich i ich filmowych adaptacji. Brytyjczyk urodzony w Australii, później przyjął obywatelstwo amerykańskie.

Szogun (tyt. ang. Shōgun) – amerykański serial telewizyjny z 1980 roku według powieści Jamesa Clavella o tym samym tytule. Fabuła przedstawia historię angielskiego pilota okrętowego Johna Blackthorne’a, rzuconego na niegościnną ziemię siedemnastowiecznej feudalnej Japonii.

W następnych stuleciach funkcja sioguna, jako wojskowego władcy Japonii, została umocniona przez rody Ashikaga i Tokugawa. Została zniesiona w trakcie restauracji Meiji, w drugiej połowie XIX w.

Wyjaśnienie wymowy słowa "siogun"

Prawidłową wymową tego słowa w języku polskim jest "siogun" i taka przyjęła się jego pisownia jako słowa japońskiego w języku polskim. Pisownia i wymowa "szogun" jest błędna i niezgodna z oryginalną wymową . Prawidłowy zapis w stosowanej powszechnie i zalecanej transkrypcji Hepburna to shōgun. Kreseczka nad "o" oznacza długą samogłoskę.

Poniżej znajduje się chronologiczna lista cesarzy Japonii. Daty panowania pierwszych 28, a w szczególności pierwszych 16 władców, są oparte na tradycji, gdyż brakuje w tej kwestii odpowiednich źródeł historycznych.

Yoritomo Minamoto (jap. 源頼朝, Minamoto Yoritomo?, ur. 9 maja 1147, zm. 9 lutego 1199) – pierwszy z shōgunów z epoki Kamakura (1185–1333) ustanowiony przez ród Minamoto w roku 1192, był nim do roku 1199.

Lista siogunów japońskich

Przypisy

formalnie nie nosił tytułu sioguna, lecz "asahi-shōguna"
formalnie nie nosił tytułu sioguna
Od panowania Yori'ie do restauracji Kenmu faktyczną władzę w tym okresie sprawował shikken
Wojna Ōnin. W: Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Ossolineum, 1984, s. 197. ISBN 83-04-01486-6.
W latach 1443-1449 sprawował rządy jako Yoshinari Ashikaga
Wojna Ōnin. W: Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Ossolineum, 1984, s. 199. ISBN 83-04-01486-6.
Faktyczni władcy wojskowi Japonii bez tytułu sioguna

Bibliografia

Karl.F.Friday Hired Swords, Stanford University Press 1992, ISBN 0-8047-2696-5

Jolanta Tubielewicz Historia Japonii, Wydawnictwo Ossolineum 1984, ISBN 83-04-01486-6

R.H.P. Mason, J.G. Caiger, A History of Japan, Charles E. Tuttle Comapny Tokyo 1977, 0221-000349-4615