Szparagowate - Polski Serwis Naukowy

Szparagowate (Asparagaceae Juss.) – rodzina roślin jednoliściennych. W różnych systemach klasyfikacyjnych roślin do początków XXI wieku była wąsko definiowana, zwykle z jednym rodzajem – szparag (Asparagus), występującym w Eurazji i Afryce, a także na niewielkich obszarach Australii i Meksyku. Znaczne zmiany w systematyce rodziny nastąpiły w 2009 roku. W systemie APG III zmniejszono liczbę rodzin w rzędzie szparagowców (Asparagales) i znacznie rozszerzono zakres rodziny szparagowatych. W tym samym roku ukazała się publikacja przedstawiająca klasyfikację podrodzin w nowym ujęciu tego taksonu.

Eurazja – inaczej zwana Euroazją; największy kontynent na kuli ziemskiej, 54,9 mln km², 4,649 mld mieszkańców (2003), podzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.

Trójsklepka (Tricyrtis Wall.) – rodzaj wieloletnich, naziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny liliowatych, obejmujący 23 gatunki występujące w Azji, od Himalajów do Azji Wschodniej. Gatunek trójsklepka owłosiona został introdukowany w stanach Massachusetts i Pensylwania w USA.

Systematyka

Pozycja i podział rodziny wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z kladów w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych. Pozycję filogenetyczną rodziny w obrębie rzędu przedstawia poniższy kladogram.

Podział i powiązania filogenetyczne podrodzin szparagowatych:

Myszopłoch, ruszczyk (Ruscus L.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae), dawniej także klasyfikowany do konwaliowatych (Convallariaceae), myszopłochowatych (Ruscaceae) i liliowatych (Liliaceae). Gatunkiem typowym jest Ruscus aculeatus L. Do rodzaju należy 7 gatunków występujących w basenie Morza Śródziemnego i zachodniej Azji, sięgając do Iranu. W Polsce rzadko uprawiany jest myszopłoch kolczasty.

Liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.) – podklasa roślin należąca do klasy jednoliściennych. Nazwa podklasy pochodzi od typowego przedstawiciela – lilii (Lilium).

Aphyllanthoideae Lindley

Aphyllanthes

Brodiaeoideae Traub (synonim: Themidaceae Salisbury)

Androstephium Torr.

Bessera Schult.

Bloomeria Kellogg

Brodiaea Sm. – brodiea

Dandya H.E.Moore

Dichelostemma Kunth

Milla Cavanilles

Petronymphe H.E.Moore

Triteleia Douglas ex Lindl.

Triteleiopsis Hoover

Scilloideae Burnett (synonim: hiacyntowate Hyacinthaceae Batsch)

Albuca L.

Alrawia (Wendelbo) K.M.Perss. & Wendelbo

Amphisiphon W.F.Barker

Androsiphon Schltr.

Bellevalia Lapeyr. (syn. Strangweja Bertol.)

Bowiea Harv. ex Hook.f.

Brimeura Salisb.

Chionodoxa Boiss. – śnieżnik

Chionoscilla J.Allen ex G.Nicholson

Chlorogalum (Lindl.) Kunth

Daubenya Lindl.

Dipcadi Medik.

Drimia Jacq. ex Willd.

Drimiopsis Lindl. & Paxton (syn. Resnova Van der Merwe)

Eucomis L'Hér. – warkocznica, eukomis

Fortunatia J.F.Macbr.

Galtonia Decne.

Hastingsia S.Watson

Hyacinthella Schur

Hyacinthoides Heist. ex Fabr., Endymion Dumort. – hiacyncik

Hyacinthus L. – hiacynt

Lachenalia J.Jacq. ex Murray (syn. Brachyscypha Baker) – lachenalia

Ledebouria Roth

Leopoldia Parl.

Litanthus Harv.

Massonia Thunb. ex Houtt. (syn. Neobakeria Schltr.)

Muscari Mill. – szafirek

Muscarimia Kostel.

Neopatersonia Schonl.

Ornithogalum L. – śniedek

Polyxena Kunth

Pseudogaltonia (Kuntze) Engl.

Pseudomuscari Garbari & Greuter

Puschkinia Adams – puszkinia

Rhadamanthus Salisb.

Rhodocodon Baker

Schizobasis Baker

Scilla L. – cebulica

Sypharissa Salisb.

Thuranthos C.H.Wright

Urginea Steinh. (syn. Urgineopsis Compton)

Veltheimia Gled.

Whiteheadia Harv.

Agavoideae Herbert

Osobny artykuł: agawowe.

Lomandroideae Thorne & Reveal (synonimy: Eustrephaceae Chupov, Laxmanniaceae Bubani, Lomandraceae Lotsy)

Acanthocarpus Lehmann

Arthropodium R. Brown

Chamaexeros Bentham

Chamaescilla Bentham

Cordyline R. Brown – kordylina

Eustrephus R. Brown

Laxmannia R. Brown

Lomandra Labillardière

Murchisonia Brittan

Romnalda P. F. Stevens

Sowerbaea Smith

Thysanotus R. Brown

Trichopetalum Lindley

Xerolirion A. S. George

Asparagoideae Burmeister

Asparagus Linnaeus – szparag

Hemiphylacus S. Watson

Nolinoideae Burnett (synonimy: Aspidistraceae Endlicher, konwaliowate Convallariaceae Horaninow, dracenowate Dracaenaceae Salisbury, Eriospermaceae Endlicher, Nolinaceae Nakai, Ophiopogonaceae Endlicher, Peliosanthaceae Salisbury, Polygonataceae Salisbury, myszopłochowate Ruscaceae Sprengel, nom. cons., Sansevieraceae Nakai, Tupistraceae Schnizlein)

Aspidistra Ker Gawl. – aspidistra

Clintonia Raf.

Comosperma

Convallaria – konwalia

Disporopsis Hance

Disporum Salisb. ex D.Don

Dracaena – dracena (w tym Sanseviera)

Drymophila R.Br.

Eriospermum

Gonioscypha Baker

Kuntheria Conran & Clifford

Liriope Lour.

Maianthemum Weber – konwalijka

Medeola L.

Nolina – nolina

Ophiopogon Ker Gawl. – konwalnik

Peliosanthes Andrews

Polygonatum Mill. – kokoryczka

Reineckea Kunth

Rohdea Roth

Ruscus – myszopłoch

Schelhammera R.Br.

Smilacina – majówka

Tricyrtis Wall. – trójsklepka

Tripladenia D.Don

Pozycja wg systemu APG II (2003)

Rodzina siostrzana dla myszopłochowatych (Ruscaceae), wraz z którą tworzy jedną z linii rozwojowych rzędu szparagowców (Asparagales). Rząd ten stanowi z kolei jeden z kladów jednoliściennych.

Konwalijka (Maianthemum F. H. Wigg.) – rodzaj roślin należący do rodziny konwaliowatych (Convallariaceae) w systemie Reveala lub plemienia Convallarieae w obrębie myszopłochowatych wg APweb. Gatunkiem typowym jest Maianthemum convallaria F. H. Wigg..

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

rodzaj Asparagus Linnaeus, Sp. Pl. 313. 1 Mai 1753 – szparag

rodzaj Hemiphylacus S. Watson Proc. Amer. Acad. Arts 18: 165. post 29 Mai 1883

Pozycja i podział wg systemu Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd szparagowce (Asparagales Bromhead), rodzina szparagowate (Asparagaceae Juss.).

Hiacynt (Hyacinthus L.) – gatunek roślin należący do rodziny hiacyntowatych. Pochodzą z Azji Mniejszej. Gatunkiem typowym jest Hyacinthus orientalis L..

Kokoryczka (Polygonatum Mill.) – rodzaj roślin z rodziny konwaliowatych (Convallariaceae) w systemie Reveala lub plemienia Convallarieae w obrębie myszopłochowatych wg APweb. Gatunkiem typowym jest Polygonatum officinale All..

Wg Crescent Bloom do rodziny należy tylko jeden rodzaj szparag (Asparagus L., synonimy: Elachanthera F.Muell., Myrsiphyllum Willd., Protasparagus Oberm.). Nadrzędne taksony pomocnicze to: podplemię: Asparaginae Benth., plemię: Asparageae Dumort., podrodzina: Asparagoideae Kostel.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-12].
Chase, Mark W. i Reveal, James L.. A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III. „Botanical Journal of the Linnean Society 161, 2”, s. 122–127, październik 2009. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.01002.x.
Crescent Bloom: Asparagaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-12].