Szpital Tworkowski - Polski Serwis Naukowy

Pawilon V z 1891 roku (architekt: J.P.Dziekoński i zespół). Obecnie Oddział Psychiatrii Konsultacyjnej, Klinika Psychiatrii WUM

Pawilon II z 1891 r. (architekt: J.P.Dziekoński i zespół). Ogród Oddziału IIAB, Kliniki Psychiatrii WUM. Miejsce akcji filmu Ogród Luizy

Pawilon III z 1891 roku (architekt: J.P.Dziekoński i zespół). Siedziba oddziału ogólnopsychiatrycznego, pracowni tomografii komputerowej oraz najstarszej polskiej pracowni EEG

Szpital Tworkowski, pełna nazwa Mazowieckie Specjalistyczne Centrum Zdrowia im. prof. Jana Mazurkiewicza – szpital utworzony w 1891 roku koło Warszawy. Obecnie zlokalizowany w granicach administracyjnych Pruszkowa, w dzielnicy Tworki oraz w Komorowie koło Warszawy.

Miasto-ogród - koncepcja miasta satelickiego, osiedla oddalonego od centrum miasta itp., charakteryzującego się niską, luźną zabudową, a przede wszystkim znacznym udziałem terenów zielonych (lasów, ogrodów, parków, itp.) w ogólnej powierzchni miasta. Pojawiła się w odpowiedzi na problem przeludnienia miast.
Adolf Mikołaj Rothe (ur. 6 grudnia 1832 w Zgierzu, zm. 6 lutego 1903 w Warszawie) – polski lekarz psychiatra, historyk medycyny, naczelny lekarz szpitali psychiatrycznych na ziemiach polskich, jeden z projektantów zbudowanego w 1891 nowoczesnego wówczas szpitala psychiatrycznego w Tworkach.

Historia

Szpital został otwarty w roku 1891, dzięki wieloletnim staraniom grupy polskich psychiatrów i społeczników. Inicjatorem jego budowy i twórcą koncepcji był profesor Adolf Rothe. Ideę budowy wsparł profesor Jan Baliński.

Teren pod jego budowę zakupiła w 1882 Rada Dobroczynności i Użyteczności Publicznej (pod którą podlegał Komitet Budowy Szpitala Psychiatrycznego) od ziemianina Franciszka Kryńskiego. Było to 58 ha folwarku Tworki. Pierwsze budynki zostały wzniesione w latach 1888-1891. Powstały wówczas pawilony dla pacjentów i zaplecze administracyjno-gospodarcze. 21 listopada 1891 roku miało miejsce uroczyste otwarcie szpitala. Był to pierwszy polski szpital zbudowany w układzie pawilonowym, oświetlony elektrycznie lampami żarowymi i łukowymi, posiadający własną infrastrukturę. Pierwszym dyrektorem szpitala został Władimir Hardin, po nim stanowisko to zajmował Iwan Sabasznikow. Pierwszym polskim dyrektorem szpitala był Witold Łuniewski.

Lidia Sembratowicz-Uszkiewiczowa (ur. 20 października 1908 w Posadzie Sanockiej, zm. 20 sierpnia 1981) – polska lekarka psychiatra, specjalistka psychiatrii sądowej.
Witold Aleksander Łuniewski (ur.15 stycznia 1881 w Warcie, zm. 21 stycznia 1943 w Tworkach) – polski psychiatra. Docent psychiatrii, prekursor polskiej szkoły psychiatrii sądowej i psychiatrii penitencjarnej, twórca pojęcia psychozy szałowo-posępniczej (obecnie: zaburzenie afektywne dwubiegunowe), założyciel i dyrektor szpitala psychiatrycznego w Warcie i dyrektor Szpitala Tworkowskiego (1919-1939). Współtwórca Państwowego Instytutu Pedagogiki Specjalnej (obecnie: Akademia Pedagogiki Specjalnej). Wielki mistrz wolnomularskiej Wielkiej Loży Narodowej Polskiej. Odbył staż, a następnie był asystentem w Zurychu u Bleulera, twórcy pojęcia schizofrenii. Odbywał także staże u Kraepelina. Habilitował się u Jana Mazurkiewicza (1931), kierownika pierwszej polskiej kliniki psychiatrycznej. W okresie dwudziestolecia międzywojennego, zgodnie z koncepcją podwarszawskich "miast ogrodów", rozbudował Szpital Tworkowski o kompleks budynków i park w stylu art déco. Stworzył pierwszy w Polsce specjalistyczny oddział obserwacji sądowo-psychiatrycznych. W okresie drugiej wojny światowej uchronił pacjentów Szpitala Tworkowskiego przed masową eksterminacją w ramach tzw. akcji T4.

W początkowym okresie szpital był budowany w stylu eklektycznym, m.in. neogotyckim (kaplica katolicka), ormiańskim (cerkiew) i charakterystycznym dla drugiej połowy XIX wieku stylu architektury klinkierowej (pawilony pacjentów). W zespole projektantów pracował Józef Pius Dziekoński.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego Witold Łuniewski rozbudował szpital w stylu art déco, zgodnie z koncepcją miasta-ogrodu oraz w polskim stylu architektury dworkowej. Witold Łuniewski dokonał planowego zagospodarowania przestrzeni parkowej, wzniósł cztery fontanny, otworzył letni teatr. Projektantami byli Tadeusz Pluciński i Władysław Jastrzębski. Witold Łuniewski stworzył pierwszy w Polsce specjalistyczny oddział obserwacji sądowo-psychiatrycznych. W 1924 nieopodal szpitala powstał cmentarz.

Jan Baliński (ros. Иван Михайлович Балинский, ur. 23 maja/4 czerwca 1827 w Jaszunach, zm. 11 marca/24 marca 1902 w Petersburgu) – rosyjski lekarz psychiatra polskiego pochodzenia. Pierwszy w Rosji wykładowca psychiatrii jako samodzielnej dyscypliny medycznej, założyciel pierwszej rosyjskiej kliniki psychiatrycznej w 1867 roku.
Józef Pius Dziekoński (ur. 5 maja 1844 w Płocku, zm. 4 lutego 1927 w Warszawie) – architekt i konserwator zabytków, przedstawiciel historyzmu. Pierwszy dziekan Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Współzałożyciel Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, od 1893 był współpracownikiem Komisji do Badań Historii Sztuki w Polsce.

W okresie drugiej wojny światowej, pacjenci Szpitala Tworkowskiego zostali uchronieni przed masową eksterminacją w ramach tzw. akcji T4. Szpital był miejscem schronienia dla wielu prześladowanych osób i narodowości.

W latach 1946-1953 pod zarządem szpitala znajdowały się okoliczne majątki. Prowadzono w nich uprawę ziemi, hodowlę bydła i ryb.

W latach siedemdziesiątych XX wieku powstało kilka pawilonów w stylu typowym dla budynków użyteczności publicznej tego okresu.

Oddział Leczenia Zaburzeń Nerwicowych (OLZN) w Komorowie jest częścią Szpitala Tworkowskiego. OLZN wyspecjalizowany jest w leczeniu tych osób, u których podstawową formą pomocy jest psychoterapia.
Iwan Michajłowicz Sabasznikow (ros. Иван Михайлович Сабашников, ur. 1855 w Kiachcie, zm. 1931) – rosyjski lekarz psychiatra i tłumacz.

Od roku 2009 częścią szpitala stał się Oddział Leczenia Zaburzeń Nerwicowych w pobliskim Komorowie, także wkomponowany w zabytkowy park.

Od roku 2008 na terenie szpitala realizowany jest plan modernizacji, z odtworzeniem zabytkowego układu urbanistycznego i programem konserwacji zabytków. W 2009 roku otwarto Pawilon V (kliniczny oddział konsultacyjny) oraz trwają prace budowlane w Pawilonie XI (izba przyjęć z oddziałem przyjęciowym, oddział intensywnej opieki medycznej) i Pawilonie VII (kliniczny oddział diagnostyczny, sala wykładowa, centrum neuroradiologii, izba przyjęć). Pawilon XI jest całkowiecie rekonstruowany do stanu z XIX wieku, kiedy był siedzibą dyrekcji szpitala. Otwarcie obu pawilonów planowane jest na 2013 rok.

Pruszków (ros. Прушков; jidysz פּרושקאָוו, Pruszkow) – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, położone nad Utratą. Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej.
Władimir Nikołajewicz Chardin (ros. Владимир Николаевич Хардин, ur. 1850, zm. 15 grudnia 1920 w Samarze) – rosyjski lekarz psychiatra, pierwszy dyrektor Szpitala Tworkowskiego.

W obrębie parku znajduje się zabytkowy cmentarz z nagrobkami twórców polskiej psychiatrii, m.in. prof. Zdzisława Bizonia, prof. Józefa Handelsmana, prof. Andrzeja Jusa, prof. Karoliny Jus, dr. Feliksa Kaczanowskiego, dr Felicji Łuniewskiej (z Pożaryskich), dr. Edwarda Steffena (seniora), dr. Wojciecha Moczulskiego, doc. Lidii Uszkiewicz i innych. Zlokalizowane są tu kwatery Obrońców Września 1939 roku, ofiar ewakuacji Warszawy w 1944 roku, groby artystów (Bolesława Wisłockiego, Włodzimierza Nowakowskiego), architektów (Alfreda Lucjana Zakrzewskiego) i historycznych rodów warszawskich (Emilii Kramsztyk).

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.
Szpital to jedna z najważniejszych jednostek organizacyjnych w systemie opieki zdrowotnej. W szpitalu udziela się świadczeń zdrowotnych w warunkach zamkniętych. Najważniejszym zadaniem szpitali jest leczenie pacjentów, ale oprócz tego zajmują się opieką zdrowotną ludzi zdrowych, np. szpitale położnicze.

Od roku 2010 Szpital jest zarejestrowany jako placówka wieloprofilowa, udzielając świadczeń z zakresu psychiatrii, neurologii, chorób wewnętrznych i radiologii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)