Sztuka iluzji - Polski Serwis Naukowy

Sztuka iluzji – gałąź sztuki estradowej, w której środki wyrazu artystycznego tworzone są w oparciu o umiejętności wywoływania zjawisk pozornie sprzecznych z prawami fizyki, przy zastosowaniu różnorakich sposobów odwracania uwagi widzów od właściwych działań artysty, szczególnie poprzez zakłócenie logicznego wnioskowania z sugerowanych przez artystę czynności.

Asystent iluzjonisty jest osobą czynnie biorącą udział w pokazie iluzjonistycznym. W większości przypadków jest osobą, bez której nie jest możliwe uzyskanie efektu iluzjonistycznego. Zadaniem asystentów jest umożliwienie iluzjoniście dokonania iluzji.
Magia, czary, czarostwo – praktyki wpływania na ludzi, przedmioty, zdarzenia czy zjawiska fizyczne za pomocą środków paranormalnych lub okultystycznych, a więc zasadniczo nie poddających się weryfikacji za pomocą metody naukowej, kolidujących z podejściem racjonalistycznym.

Reprezentantami sztuki iluzji są: iluzjoniści, mentaliści oraz prestidigitatorzy (manipulatorzy), jednak każdego z nich ogólnie nazywa się iluzjonistą. W języku potocznym błędnie reprezentantów sztuki iluzji nazywa się magikami.

Historia

Hieronymus Bosch: Iluzjonista, 1475-1480

Jean Eugène Robert-Houdin, pierwszy nowoczesny iluzjonista.

Historia sztuki iluzji sięga czasów przed naszą erą, już w starożytnym Egipcie znana była m. in sztuczka z trzema piłkami i kubeczkami. W średniowieczu iluzjoniści bywali posądzani o kontakty z siłami nadprzyrodzonymi. Czasem triki wykorzystywane były do oszustw, przede wszystkim w grach karcianych.

Fédération Internationale des Sociétés Magiques (FISM; ang. International Federation of Magic Societies) – Światowa Federacja Stowarzyszeń Iluzjonistycznych z siedzibą w Hadze.
Przepiłowanie kobiety na pół jest jednym z klasycznych efektów iluzjonistycznych, który posiada wiele różnych wariantów wykonania. Głównym celem jest wyeliminowanie wszelkich zasłon, w celu wywołania u widza wrażenia, że w rzeczywistości następuje przecięcie człowieka.

Współcześnie rozumiana iluzja rozwinęła się w XIX wieku n.e. Przełomem okazała się działalność Jeana Roberta-Houdina, który wprowadził do sztuki urządzenia mechaniczne, rozwinął triki związane ze sprawną manipulacją dłońmi i przedmiotami.

Również w XIX wieku działał Harry Houdini (jego artystyczny pseudonim nawiązuje do nazwiska Jeana Roberta-Houdina), zasłynął przede wszystkim spektakularnymi ucieczkami z niebezpiecznych sytuacji (np. zatopionej skrzyni).

W XX wieku iluzja stała się popularna i przeniknęła jako rozrywka do kultury masowej. W latach 80. i 90. XX wieku w telewizji popularne stały się wysokobudżetowe przedstawienia dla dużej publiczności - symbolem tego okresu stał się David Copperfield.

Sławomir Piestrzeniewicz (ur. 21 marca 1955 w Łodzi), znany jako Arsène Lupin (pseudonim artystyczny) - jeden z czołowych polskich iluzjonistów, jeden z najlepszych na świecie.??? Jest dwukrotnym zdobywcą tytułu wicemistrza świata sztuki iluzji w kategorii manipulacja podczas światowych kongresów iluzjonistów FISM - (Lozanna 1982 oraz Lozanna 1991). W 2003 roku podczas kongresu FISM w Hadze zdobył tytuł mistrza świata??? w kategorii innowacje. Ma na swoim koncie wygranie konkursów w licznych kongresach regionalnych (np. Brno 1983, Eisenstadt 2005). Za swój wkład w rozwój światowej sztuki iluzji został uhonorowany tytułami: honorowego członka organizacji IBM (Intenrational Brotherhood of Magicians) oraz honorowego członka Rosyjskiego Stowarzyszenia Iluzjonistów. Jest jedynym Polakiem, który osiągnął takie sukcesy na polu sztuki iluzji.
Polsat – pierwsza ogólnopolska telewizja komercyjna. Rozpoczęła nadawanie 5 grudnia 1992 r. o godzinie 16.30. Dziś jest to główny kanał, który wchodzi w skład 12 kanałów Zygmunta Solorza-Żaka – 2 ogólnych (Polsat, Polsat HD – oba jednak z tą samą ramówką) 4 sportowych (Polsat Sport, Polsat Sport HD, Polsat Sport Extra, Polsat Futbol), 2 rozrywkowych (Polsat Cafe, Polsat Play), informacyjnego (Polsat News), filmowego (Polsat Film), biznesowego (TV Biznes), polonijnego (Polsat 2) i dziecięcego (Polsat JimJam). Telewizja jest związana też z takimi stacjami jak Czwórka, Superstacja czy Radio PiN. Prócz tego w ofercie znajduje się jeszcze telewizja satelitarna, Rodzinna Telefonia Komórkowa oraz od lutego 2010 roku Internet – wszystko to w istniejącym od 1999 roku Cyfrowym Polsacie. Do grupy kapitałowej Polsatu należy również: Biuro Reklamy Telewizji Polsat PM Sp. z o.o., Fundacja POLSAT Dzieciom, OFE Polsat, eMarket, Teleaudio Sp. z o.o., Invest Bank, TUnŻ "POLISA-ŻYCIE" S.A.

Współcześnie iluzja jest popularna na komercyjnych przyjęciach, festynach i innych masowych imprezach

Tajemnica

Sztuka iluzji swój sukces opiera na zaskoczeniu i zadziwieniu widza. Dlatego ważne jest zachowania sekretu wykonania triku, który nie może być znany publiczności. Zawodowi iluzjoniści nie ujawniają sekretów swoich trików.

W 1998 roku amerykańska telewizja FOX wyemitowała cykl programów ujawniających sekrety niektórych trików (program Magia bez tajemnic emitowany w Polsce w 2006 roku w telewizji Polsat), co wzbudziło liczne kontrowersje w świecie iluzjonistów. W programie Zamaskowany Magik (którego tożsamość została na koniec ujawniona - był nim Val Valentino) wyjawił sekrety wielu znanych - lecz tylko klasycznych trików. Powodem jego decyzji była podobno chęć wymuszenia na iluzjonistach większej kreatywności w tworzeniu nowych trików, ponieważ znaczna część współczesnej iluzji to patenty stworzone jeszcze w XIX i XX wieku.

52. Nowe oblicze iluzji — program telewizyjny emitowany przez telewizję MTV Polska poświęcony sztuce iluzji. Iluzjonistą w programie jest Dawid Krępski z grupy Metamorphosis.
Krajowy Klub Iluzjonistów (KKI), dobrowolna organizacja polskich iluzjonistów profesjonalnych i amatorów, powstała w 1976 roku przy Łódzkim Domu Kultury. Jej założycielami byli: były dyr. ŁDK Jan Jakubiszyn, Jerzy Mecwaldowski, Waldemar Wagner i Krystyna Lewicka. Klub ma własny organ prasowy pt. "Hokus Pokus" - poradnik o charakterze materiałów instruktażowych, ukazujący się cztery razy w roku w objętości 44 stron. Raz w roku, Klub organizuje Kongresy Iluzjonistów o charakterze międzynarodowym. Do roku 2007 odbyło się 29 Kongresów. W ramach Kongresów organizowane są przeglądy konkursowe, w których o palmę pierwszeństwa walczą iluzjoniści polscy i zagraniczni. Przewodniczącym KKI jest mgr Jerzy Stanek. Siedziba Klubu mieści się w Widzewskich Domach Kultury w Łodzi przy Al. J. Piłsudskiego 133.

W środowisku iluzjonistów są jednak nie tylko przeciwnicy ujawniania sekretów pracy, lecz także obrońcy.

Argumenty przeciwników:

atrakcyjność pokazu iluzjonisty spada, ponieważ widzowie tracą poczucie zaskoczenia i nie doznają złudzenia

ujawnienie sekretów powoduje zmniejszenie możliwości rozwoju zawodowego iluzjonistów - amatorów, ponieważ wymyślanie nowych trików i rutyn jest trudne

ujawniając sekrety łamane są prawa autorskie - triki są własnością iluzjonistów którzy je stworzyli, upublicznienie sekretu to kradzież własności intelektualnej

jeśli masowa publiczność pozna sekrety, wówczas podczas pokazów iluzjonistycznych widzowie mogą psuć występ (np. głośno wyjaśniać trik, itp.)

Argumenty obrońców:

Jean Eugène Robert-Houdin (ur. 7 grudnia 1805 w Blois, zm. 13 czerwca 1871 w Saint-Gervais-la-Forêt) – uznawany za pierwszego nowożytnego iluzjonistę.
Harry Houdini (ur. 24 marca 1874 w Budapeszcie, zm. 31 października 1926 w Detroit) – jeden z najsłynniejszych iluzjonistów, specjalistów od ucieczek i pokazów akrobacji wszech czasów. Był także znanym demaskatorem spirytystów.

ujawnienie sztuczek zwiększa kreatywność iluzjonistów w wymyślaniu nowych trików; często stare sztuczki - których sekret publiczność podejrzewa, że zna - realizowane są w odmienny sposób

w sztuce iluzji liczy się nie tylko wyjaśnienie sztuczki, gdyż nawet znając sekret widzowie nie są w stanie powtórzyć większości trików samodzielnie

nawet ujawnione triki nadal są popularne

zwiększenie dostępu do sztuki iluzji powoduje wzrost zainteresowania nią większą grupę ludzi i co za tym idzie - zwiększa się ilość nowych iluzjonistów

sposób wykonania triku iluzjonistycznego nie jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego: utworami są natomiast nagrania pokazów iluzjonistycznych (Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia; nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne)

Efekt iluzjonistyczny (potoczne iluzja, trik) – wywołanie u widza wrażenia, iż robi się rzeczy pozornie sprzeczne z prawami fizyki poprzez zastosowanie odpowiednich trików.
Metamorphosis – polska grupa iluzjonistów specjalizująca się w nowoczesnej sztuce iluzji określanej jako multimedia magic, powstała w 1997 r. pod kierownictwem Maksymiliana Makowskiego w warszawskim teatrze "Stara Prochownia". Bohaterowie i koproducenci programu telewizyjnego pt. "52 - nowe oblicze iluzji" w kanale MTV Polska.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)