Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza

Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (szw. Sveriges socialdemokratiska arbetareparti (SAP), potocznie Socialdemokraterna) – największa partia polityczna w Szwecji (zarówno pod względem członkostwa jak i miejsc w parlamencie).

Nazwa partii

Nazwą partii używaną w statucie jest Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (Stadgar för Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti), to przy wyborach i na plakatach posługuje się często nazwą Partia Robotnicza – Socjaldemokraci (Arbetareparti – Socialdemokratena) lub rzadziej Partia Robotnicza (Arbetareparti). Używanie w nazwie człona Partia Robotnicza (dosłownie Partia Robotników) jest związane z tradycyjnym podziałem sceny politycznej Skandynawii na liberalne Partie Lewicy i konserwatywne Partie Prawicowe, choć w samej Szwecji partie konserwatywne i liberalne używały innych nazw, to podział ten się przyjął. Jednak wraz z pojawieniem się partii marksistowskich podział ten stał się nieaktualny, dlatego używano nowego podziału na partie burżuazji (borgerliga partier) i partie robotników (arbetareparti). Podział ten do dziś dnia jest aktualny, choć wraz z pojawieniem się Partii Ochrony Środowiska Zieloni (Miljöpartiet - Mp), która w niektórych rozwiązaniach jest bardziej lewicowa a nie jest partia robotniczą, podział ten stracił na znaczeniu.

Państwo opiekuńcze (ang. welfare state), także: państwo dobrobytu, państwo bezpieczeństwa socjalnego – koncepcja państwa oraz społeczeństwa powstała pod wpływem tzw. ekonomii dobrobytu, ukształtowana po II wojnie światowej. Była głoszona w szczególności w latach 50.-80. XX wieku. Państwo opiekuńcze to państwo kapitalistyczne z silnym interwencjonizmem państwowym, będącym przeciwieństwem liberalizmu ekonomicznego, ma kłaść szczególny nacisk na rozwiązywanie problemów społecznych.
Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – nurt myśli politycznej i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami politycznymi, radykalizmem czy poglądami na temat płci kulturowej.

W niektórych dokumentach, np. w programie partyjnym używa Socialdemokraterna (Partiprogram för Socialdemokraterna) co oznacza po prostu socjaldemokraci, lub bardzo rzadko, raczej pogardliwie Sossarna.

W sondażach wyborczych najczęściej używa się skrótu „s”. Skrót SAP, był używany jako logo partii do lat 60.

Program i ideologia

Program Socialdemokraterny składa się z dwóch dokumentów: programu partii i manifestu wyborczego.

Rasizm, dyskryminacja rasowa (z . Przetrwanie tych "wyższych" ras staje się wartością nadrzędną i z racji swej wyższości dążą do dominowania nad rasami "niższymi". Rasizm opiera się na przekonaniu, że różnice w wyglądzie ludzi niosą za sobą niezbywalne różnice osobowościowe i intelektualne (ten pogląd znany jest w ).
Program Gotajski był dokumentem przyjętym przez Sozialdemokratische Arbeiterpartei (SDAP, Socjaldemokratyczną Partię Robotniczą) przewodzoną przez Augusta Bebela oraz Wilhelma Liebknechta i Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein (ADAV, Powszechny Niemiecki Związek Robotniczy) pod przywództwem Wilhelma Hasenclevera na kongresie zjednoczeniowym obu ugrupowań, który miał miejsce w mieście Gotha w dniach 22-27 maja 1875.

Program partii

Opis

Program partii (partiprogram) jest deklaracją ideologiczną, zawierającego określenie partii i przywiązanie do idei. Program partii do 2001 roku można było podzielić na programu maksimum (typowy program ideologiczny) i minimum (postulaty, np. wprowadzenie republiki). Obecnie rozpoczyna się od rozdziału demokratyczny socjalizm, słowami: Socjaldemokracja chce zbudować społeczeństwo na ideach demokracji i jednakowej wartości wszystkich. Wolni i równi ludzie w solidarnym społeczeństwie są celem demokratycznego socjalizmu (Socialdemokratin vill forma ett samhälle grundat på demokratins ideal och alla människors lika värde. Fria och jämlika människor i ett solidariskt samhälle är den demokratiska socialismens mål.). Partia deklaruje się w nich jako partia antykapitalistyczna (Socialdemokratin är och förblir ett antikapitalistiskt parti), feministyczna (Med denna grundsyn är socialdemokratin ett feministiskt parti.) i ochrony środowiska (Med detta synsätt är socialdemokratin ett miljöparti). Deklaruje chęć zmniejszenia rozwarstwienia ekonomicznego i zapobieganie wszelkim formom dyskryminacji. Partia uważa się za część ruchu robotniczego.

"Trzecia droga", system społeczno-gospodarczy pośredni między kapitalizmem a socjalizmem. Zwolennicy "trzeciej drogi" uznali, że oba systemy mają zarówno wady, jak i zalety i że możliwe jest zbudowanie systemu, w którym zostałyby połączone pozytywne strony kapitalizmu i socjalizmu. Kapitalizm to - ich zdaniem - cykliczne wahania koniunktury, bezrobocie i znaczna dysproporcja dochodów, ale równocześnie wysoka efektywność gospodarki prowadząca do wzrostu dobrobytu ogólnego. Z kolei socjalizm ograniczał wolność gospodarczą i wprowadzał monopol państwa w gospodarce, zapewniał jednak ludziom bezpieczeństwo socjalne. Następstwem takiej organizacji gospodarki była jej niska efektywność. Twórcy "trzeciej drogi" przekonywali, że można stworzyć system efektywny i jednocześnie sprawiedliwy, gdy jego podstawą będzie prywatna własność, konkurencja i mechanizm rynkowy, a państwo będzie miało obowiązki socjalne wobec społeczeństwa, polegające na wyrównywaniu poziomu życia. Tak zorganizowana gospodarka miała pobudzać rozwój i zapewnić długookresową równowagę.
Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Historia

Do 1897 roku partia posługiwała się wyłącznie szwedzkim tłumaczeniem programu Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej, swojej niemieckiej poprzedniczki; Program z Gotha w 1882 roku został przetłumaczony przez Augusta Palma i różni się w kilku punktach od pierwowzoru.

Program z roku 1897: Program ten jest pierwszym programem SAP. Składał się z:

Zasad ogólnych. Pierwsze zdanie tego programu brzmi: Socjaldemokracja różni się od innych partii politycznych tym, że chce całkowicie zmienić organizację ekonomiczną społeczeństwa burżuazyjnego i wprowadzić klasę robotniczą w całkowite równouprawnienie społeczne, zapewnić jej bezpieczeństwo i rozwój kultury duchowej i materialnej. (Socialdemokratin skiljer sig från andra politiska partier därigenom, att den vill helt omdana det borgerliga samhällets ekonomiska organisation och genomföra arbetareklassens sociala frigörelse, till betryggande och utveckling af den andliga och materiella kulturen.). Zdanie to będzie się pojawiać w zmienionej formie aż do 1960 roku. Program krytykuje kapitalistyczna organizację procesu produkcji, która wywołuje niszczenie więzi społecznych, gromadzenie majątku w rękach nielicznych kosztem klasy robotniczej. Dąży do emancypacji politycznej klasy robotniczej.
Programu politycznego. Jest podzielony na 11 części. Głosi między innymi: Powszechne, równe i bezpośrednie wybory, odbywane w niedziele lub święto, prawo wyborcze dla wszystkich: robotników, kobiet i mężczyzn, powstanie jednoizbowego parlamentu, neutralności państwa i kościoła i zaprzestania jego finansowania, progresywny podatek dochodowy, bezpłatną pomoc prawną,zniesienie podatków pośrednich, 8 godzinny dzień pracy, zakaz zatrudniania osób poniżej 14 roku życia, zakaz pracy w porze nocnej gdy jest to niewymagane, objęcie opieką chorych i starych, wolność zrzeszania się.

Program z roku 1905: Jest powtórzeniem najważniejszych kwestii programowych. W programie politycznym pojawia się program walki z alkoholizmem, co w 1922 doprowadzi do referendum w sprawie prohibicji w Szwecji.

Program z roku 1911: Jest powtórzeniem najważniejszych kwestii programowych. W programie politycznym pojawia się walka z militaryzmem, oraz postulat powszechnego rozbrojenia, zniesienia kary śmierci. Pojawiają się także postulat zakazu pracy dzieci poniżej lat 15, ochronnego prawa pracy i utworzenia nowoczesnej i sprawnej kontroli. Większą uwagę zwraca się także na rolnictwo, spółdzielczość oraz przekazanie społeczeństwu dóbr natury.

Program z roku 1920: Zasady ogólne zostały znaczniej niż w pozostałych programach rozwinięte. W programie politycznym także zachodzą znaczące zmiany, postulaty zostały uporządkowane, nie kolidują ze sobą. W szczególności w sprawach pracowników nastąpił znaczny rozwój: socjaldemokraci domagali się 36 godzinnego tygodnia pracy, ubezpieczenia zdrowotnego, wypadkowego, macierzyńskiego i od bezrobocia, emerytur dla osób starych, wdów, inwalidów, interwencji państwa w płace minimalną, ochronę pracy chałupników Program polityczny zawiera także postulat wywłaszczenie na potrzeby społeczeństwa.

Program z roku 1944: W kolejnym programie dalej krytykuje się kapitalistyczny sposób produkcji, jednak jest on znacznie mniej zdominowany naukami Marksa niż pozostałe. Mimo to nie zmieniono znacząco programu politycznego, a jeden z postulatów dalej zawiera wywłaszczenie na rzecz społeczeństwa. Program polityczny zawiera także wiele nowych postulatów, np. walka z wykluczeniem mieszkaniowym i poprawa jakości mieszkania, powszechnej opieki zdrowotnej i inne.

Program z roku 1960: Zasady ogólne zostały znacząco rozwinięte i podzielone de facto na cztery części. Program polityczny składał się już 31 punktów głównych, złożonych z kilku postulatów.

Program z roku 1975: Zasady ogólne zostały w nim bardzo rozbudowane, składał się z rozdziałów:

Czego chcą socjaldemokraci, który definiował podstawowe socjaldemokratyczne wartości jak: wolność, równość, solidarność, demokracja, praca,
Od zamkniętego (prywatnego) społeczeństwa do państwa opiekuńczego
Komunistyczna i kapitalistyczna oligarchia,
Demokratyczny socjalizm
W rękach ludu, zawierającego tytuły: Planowanie gospodarcze i kontrola obywateli, współzarządzanie przez pracowników oraz rozdział o wpływie konsumentów
Wolność wszystkich ludzi, pokój na świecie,

Zasady ogólne w tedy wypracowane, miały znaczący wpływ na kolejne programy partyjne.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.
Termin socjalizm rewolucyjny odnosi się do tendencji w socjalizmie opowiadających się za nagłą i fundamentalną zmianą społeczną, np. rewolucją, jako strategią osiągnięcia socjalistycznego społeczeństwa. Jako przeciwieństwo tego terminu używany jest reformizm.

Program z roku 1990: Zasady ogólne znacząco się nie zmieniły, jednak większą uwagę przykłada się na ochronę środowiska. W programie politycznym do 35 głównych punktów dołączono ich nazwy.

Manifest wyborczy

Są uchwalane przed wyborami (generalnymi, czyli połączonych wyborów samorządowych i parlamentarnych oraz europejskimi) i zawierają określenia zadań jakie partia zamierza podjąć po wyborach.

Socjaldemokracja – lewicowy ruch społeczny wywodzący się z ruchu robotniczego, który za główny cel stawia sobie budowę ustroju i społeczeństwa socjalistycznego drogą demokratycznych reform (reformizm).
Mona Ingeborg Sahlin (z domu Andersson, ur. 9 marca 1957, Sollefteå) – szwedzka polityk, deputowana do Riksdagu, minister pracy w latach 1990-1991, wicepremier w latach 1994-1995, minister w rządach Görana Perssona w latach 1998-2006, przewodnicząca Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej od 17 marca 2007 .

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)