Szyb - górnictwo - Polski Serwis Naukowy

Wieża szybowa Jedłownik w Wodzisławiu Śl.

Szyb – wyrobisko kapitalne górnicze pionowe lub pochyłe o nachyleniu powyżej 45° o przekroju poprzecznym powyżej 4 m² i znacznej głębokości, prowadzące z powierzchni terenu do położonego w głębi ziemi złoża kopaliny użytecznej, lub łączce wyrobiska poziome pod ziemią.

Podszybie – zespół wyrobisk podziemnych, bezpośrednio przylegających do szybów. Jest to kompleks wyrobisk łączących wloty szybów z przekopem kierunkowym, przecznicą, lub chodnikiem podstawowym poziomu wydobywczego, dostosowanych do zadań funkcyjnych szybu (szybów). Na podszybiu zabudowane są urządzenia sygnalizacyjne, sterownicze i techniczne służące do załadunku urobku i rozładunku materiałów, wsiadania i wysiadania załogi.

Złoże mineralne – naturalne nagromadzenie kopalin w obrębie skorupy ziemskiej, powstałe w wyniku różnorodnych procesów geologicznych. Istotny jest fakt, iż złoże występuje w takiej ilości i w takich warunkach ekonomicznych i geologicznych, że jego eksploatacja jest opłacalna (tym się różni złoże od zasobu).

Szyb ślepy - wyrobisko pionowe nie mające ujścia na powierzchnię i łączce wyrobiska poziome pod ziemią.

Szybik – wyrobisko pionowe o przekroju od 4 m² do 15 m² i głebokości do 200 m.

Szyby służą do udostępnienia złoża oraz są głównymi wyrobiskami komunikacyjnymi i wentylacyjnymi kopalni. Posadowienie obudowy szybu to stopa szybowa. Szyb składa się z nadszybia, rury szybowej, podszybia i rząpia. Nad szybem na powierzchni terenu znajduje się wieża szybowa, nad wylotem szybu położone jest nadszybie. Na kolejnych poziomach kopalni bezpośrednio do szybu przylegają podszybia. Dolna część szybu, leżąca poniżej najgłębszego poziomu wydobywczego, nosi nazwę rząpia. Odcinek szybu między nadszybiem a rząpiem nazywany jest rurą szybową. Rura szybowa szybu podzielona jest na przedziały:

Nadszybie – jest budowlą, a w najprostszym przypadku pomostem obok lub nad szybem, może być częścią wieży szybowej, wraz z urządzeniami (zbiorniki, wagi, przenośniki, urządzenia zasilające); na nadszybiu odbiera się urobek wydobywany z szybu, odbywa się stamtąd również transport sprzętu i ludzi. Najczęściej nadszybie jest odrębną budowlą, zawsze ściśle powiązaną z szybem i wieżą szybową.

Wodzisław Śląski (niem. Loslau, cz. Vladislav, łac. Vladislavia) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim przy granicy z Republiką Czeską, ośrodek administracyjny powiatu wodzisławskiego. Położone w Kotlinie Raciborskiej, nad rzeką Lesznicą. Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 49 386 mieszkańców.

transportowy - przeznaczony do transportu materiału urobku i ludzi;

drabinowy - służący do zejścia i wyjścia ludzi w przypadku uszkodzenia wyciągu;

kablowo rurowy - do zawieszania kabli energetycznych i telekomunikacyjnych, rurociągów sprężonego powietrza, wody, płynnej podsadzki;

przedział skipowy - wydzielony jest obok przedziału transportowego w niektórych głębokich szybach o dużym przekroju.

Halit – minerał z gromady halogenków. Nazwa pochodzi od greckich słów halos – sól, słony, oraz lithos – kamień. Minerał znany i używany od czasów starożytnych.

Górnictwo (kopalnictwo) – dziedzina przemysłu obejmująca ogół działalności zmierzającej do wydobycia kopaliny i jej przygotowania w procesie wzbogacania (obniżania zawartości zanieczyszczeń) do zastosowania w różnych dziedzinach przemysłu (wydobywanie surowców mineralnych lub organicznych, np. torfu, w kopalniach) bądź bezpośredniego wykorzystania w życiu codziennym. W Polsce górnictwo jest najlepiej rozwinięte na Śląsku.

Najstarszy, istniejący szyb górniczy w Polsce to szyb Regis pochodzi z drugiej połowy XIV w. i znajduje się w kopalni soli kamiennej w Wieliczce.

Podział szybów

Ze względu na pełnioną główną funkcję

szyby skipowe,

szyby wentylacyjne : wdechowe i wydechowe,

szyby podsadzkowe,

szyby materiałowe,

szyby zjazdowe.

Ze względu na położenie

szyby główne - położone w centralnej części obszaru górniczego,

szyby peryferyjne (pomocnicze) - położone przy granicach obszaru górniczego.

Ze względu na kształt

szyby prostokątne,

szyby eliptyczne,

szyby okrągłe,

szyby wielobokowe.

Ze względu na obudowę

szyby w obudowie drewnianej,

szyby w obudowie murowej,

szyby w obudowie betonowej,

szyby w obudowie żelbetowej,

szyby w obudowie stalowej,

szyby w obudowie tubingowej.

Ze względu na kąt

szyby pochyłe od 45º,

szyby pionowe 90º.

Zobacz też

Wyciąg szybowy

Skansen Górniczy Królowa Luiza

Przypisy

Leksykon górniczy

Źródła

Praca zbiorowa; Poradnik Górnika; Wyd. Śląsk; Katowice 1975r.;t:2, Dział.IV (str.369)