Szybkość - Polski Serwis Naukowy

Szybkość – termin niejednoznaczny określający tempo zmian w czasie lub wielkość fizyczną.

Przykłady stosowania terminu szybkość:

Zmiana dowolnej wielkości w jednostce czasu
szybkość skanowania – kartek na minutę
szybkość procesora – taktów na sekundę, operacji na sekundę
szybkość odpowiadania
Wartość wektora prędkości (prędkość bez podania kierunku, zwrotu)
szybkość samochodu
szybkość marszu
szybkość samolotu

Szybkość w sensie fizycznym

Kontrowersje

W drugim znaczeniu szybkość jest rozumiana w różny sposób, przez jednych utożsamiana z prędkością, ostatnio przez niektórych dydaktyków fizyki i twórców podręczników szkolnych stosowany do odróżnienia szybkości jako wielkości niewektorowej (skalarnej) od prędkości jako wielkości wektorowej. Rozróżnienie to jest wzorowane na języku angielskim. W znaczeniu tym szybkość (od ang. speed) jest wartością (długością) wektora prędkości (od ang. velocity).

Mikroskop sił atomowych (ang. atomic force microscope, AFM) – rodzaj mikroskopu ze skanującą sondą (ang. scanning probe microscope, SPM). Umożliwia uzyskanie obrazu powierzchni ze zdolnością rozdzielczą rzędu wymiarów pojedynczego atomu dzięki wykorzystaniu sił oddziaływań międzyatomowych, na zasadzie przemiatania ostrza nad lub pod powierzchnią próbki.

Prędkość kątowa w fizyce – wielkość opisująca ruch obrotowy (np. ruch po okręgu). Jest wektorem (pseudowektorem) leżącym na osi obrotu i skierowanym zgodnie z regułą śruby prawoskrętnej.

Podział ten nie ma uzasadnienia w mowie potocznej w dotychczasowym pojmowaniu pojęcia prędkość. Wprowadzenie tego podziału jest też nienaturalne, gdyż rozróżnienie takie nie występuje dla innych wielkości wektorowych, np. przyspieszenie, siła. Poglądy takie podziela Komisja Nazewnictwa Fizycznego Polskiego Towarzystwa Fizycznego.

Godzina (h) to jednostka miary czasu, dwudziesta czwarta część doby, dwunasta część dnia lub nocy astronomicznej. Jedna godzina to 4 kwadranse, 60 minut lub 3600 sekund. Godzina nie jest jednostką układu SI, ale jest przez ten układ uznawana.

Wektor – obiekt geometryczny w lub – zdaniem niektórych niepoprawnie – wartością), kierunek i zwrot określający orientację wzdłuż danego kierunku. Często przedstawia się go graficznie jako odcinek o określonym kierunku, lub jako strzałkę, łączącą początek bądź punkt zaczepienia oraz koniec wektora. Dla danych punktów początkowego A i końcowego B wektor oznacza się symbolem

Zastosowania

Pojęcie szybkość w rozumieniu uznawanym tylko przez część fizyków:

Szybkość to skalarna wielkość fizyczna równa ilorazowi długości toru ruchu (drogi) i czasu, w którym ten tor został pokonany.

Szybkość (szybkość liniowa) – w fizyce w odniesieniu do ruchów prostoliniowych jest wartością wektora prędkości – kierunku i zwrotu wektora prędkości. W praktyce dość często używa się obu nazw zamiennie. Szybkość wyraża się w jednostkach długości przez jednostki czasu, np. m/s, km/h.

Kąt (lub kąt płaski) - każda z dwóch części płaszczyzny zawarta między dwiema półprostymi o wspólnym początku (zwanym wierzchołkiem kąta) wraz z tymi półprostymi (zwanymi ramionami kąta). Każdemu kątowi można przyporządkować pewną wartość, zwaną miarą kąta. Jednostkami miary kątów są radian (rad), stopień (°), grad (g), minuta (′), sekunda (′′), tercja (′′′) oraz tysiączna. Dwa kąty płaskie o tej samej mierze są kątami przystającymi.

Metr to jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został określony 26 marca 1791 roku we Francji, ze względu na potrzebę korzystania z dziesiętnego systemu miar[potrzebne źródło]. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.

Szybkość z określnikiem jest również używana do innych wielkości wektorowych opisujących ruch które nazywane są prędkościami, i to w takiej samej relacji, jak dla szybkości liniowej, np.:

szybkość kątowa (wielkość skalarna) – wartość wektora prędkości kątowej wyrażana jako zmiana wartości kąta przez czas (np. rad/s, °/s]) pozwala określić szybkość obrotu.

W znaczeniu ogólnym

Jako pojęcie charakteryzujące zmiany pewnej wielkości zachodzące w czasie, szybkość jest synonimem terminu tempo, częstotliwość lub czas (np. "prędkość reakcji, odpowiedzi" jako "czas reakcji, odpowiedzi"). W sytuacjach, gdy może powstać niejednoznaczność o jaką szybkość chodzi, powinno używać się synonimu. Różne przykłady stosowania określenia "szybkość":

Sekunda (łac. secunda – następna, najbliższa) – jednostka czasu, jednostka podstawowa większości układów jednostek miar np. SI, MKS, CGS – oznaczana s (bez kropki na końcu).

Stopień – jednostka miary kąta płaskiego, równa 1/360 kąta pełnego czyli 1/90 kąta prostego. Oznaczana jest przez 1°, spotyka się również oznaczenie 1 deg (ang. degree). Nie jest jednostką układu SI.

szybkość reakcji w kinetyce chemicznej (wyrażona w mol/dm³s, mol/s, Pa/s lub bezwymiarowa gdy dotyczy postępu reakcji);

szybkość skanowania (szybkość przemiatania) może być wyrażona w jednostkach: kartek na minutę;

w mikroskopii AFM w [nm/s];

szybkość czytania;

szybkość nagrzewania.

Zobacz hasło szybkość w Wikisłowniku

Przypisy

Oświadczenie Komisji Nazewnictwa Fizycznego Polskiego Towarzystwa Fizycznego. 20 września 2004 r..