Tłuszcz - powiat wołomiński - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w powiecie wołomińskim. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tej nazwy.

Tłuszcz – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie wołomińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tłuszcz. Tłuszcz uzyskał prawa miejskie w 1967 r. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. ostrołęckiego.

Mińsk Mazowiecki – miasto we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, w aglomeracji warszawskiej, siedziba powiatu mińskiego, gminy miejskiej Mińsk Mazowiecki i gminy wiejskiej Mińsk Mazowiecki. Wg danych z 2008 Mińsk zamieszkiwało 38 181 mieszkańców. Pod względem gęstości zaludnienia zajmowało 11. miejsce w Polsce. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.
Prawo chełmińskie niem. Kulmer Recht, łac. Jus Culmense vetus – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie i Toruniu, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Najstarsze dokumenty to Kulmer Handfeste Hermanna von Salza z 1232 i Alte Kulm z XIV wieku. Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji. W praktyce stosowano głównie wydane drukiem projekty kodyfikacji z lat 1566, 1580 oraz 1594.

Przez miejscowość przepływa rzeka Cienka, dopływ Rządzy.

Według danych z 31 grudnia 2004 miasto miało 7213 mieszkańców.

Demografia

Historia

Tłuszcz, siedziba Urzędu Miasta i Gminy

Tłuszcz

XV-XVIII wiek

Tłuszcz jako wieś książęca został założony na prawie chełmińskim w roku 1447 przez Bolesława IV, księcia mazowieckiego. Po przyłączeniu Mazowsza do Korony w 1526 roku stał, się wsią królewską. Wieś należała wówczas do parafii Postoliska.

Archidiecezja warszawska – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim ustanowiona diecezją metropolii poznańskiej w 1797 (erygowana 19 października 1798 przez papieża Piusa VI bullą Ad universam agri Dominici curam), ustanowiona archidiecezją 12 sierpnia 1818 przez papieża Piusa VII bullą Militantis Ecclesiae regimini, związana unią personalną z archidiecezją gnieźnieńską (1946-1992).
Gmina Klembów – gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie ostrołęckim.

Proces zasiedlenia prawie bezludnego pogranicza ziemi warszawskiej i nurskiej rozwinął się dopiero w ciągu XV wieku. Powstało wówczas wiele miejscowości w najbliższych okolicach Wołomina. Przed 1442 powstała parafia Klembów, w 1445 – Poświętne, w 1455 pojawia się wzmianka o Kobyłce, zwanej wówczas Targową Wolą.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.
Wołomin – miasto w woj. mazowieckim, siedziba powiatu wołomińskiego i gminy miejsko-wiejskiej Wołomin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego.

Najstarsze miejscowości w okolicy to Klembów, Jadów, Strachówka, Fiukały, Miąse, Postoliska. Rozwijała się tu gospodarka leśna (głównie bartnictwo), później rolnictwo. Podmokła i lesista okolica stanowiła własność drobnego rycerstwa mazowieckiego, które zainteresowane było trzebieniem lasów i rozwojem produkcji rolnej. Rodziło się zapotrzebowanie na osadników, którzy mogliby zagospodarować ten teren. Książęta mazowieccy stwarzali dogodne warunki osadnictwa. Stąd też liczne przywileje lokacyjne dla tutejszych wsi.

Diecezja warszawsko-praska – jedna z 3 diecezji obrządku łacińskiego w metropolii warszawskiej wydzielona z terenu archidiecezji warszawskiej i diecezji płockiej (obejmuje Pragę Północ, Pragę Południe, Wawer, Wesołą, Białołękę, Rembertów, tereny w dorzeczach Wisły i Bugu, ograniczone od wschodu Kałuszynem, Kamieńczykiem, Latowiczem, Pniewnikiem, Urlami, a od południa Karczewem, Kołbielą), ustanowiona 25 marca 1992 przez papieża Jana Pawła II bullą Totus Tuus Poloniae Populus i nawiedzona przez niego w 1999.
Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Po włączeniu Mazowsza do Korony (1526 a ostatecznie w 1528) Tłuszcz był nadal małą wioską, jakich było pełno w okolicy. Według lustracji z 1580 Tłuszcz był jedną z dwudziestu miejscowości w parafii Klembów.

Historycznie ziemie okoliczne wchodziły w obręb powiatu kamienieckiego, ziemi nurskiej, województwa mazowieckiego.

W XVII wieku okolica nadal była lesista, o czym świadczą nazwy najbliższych miejscowości: Kozły, Rysie, Wilczeniec, Jaźwie, Zalesie, Zakrzewie. Ziemie te były słabo zaludnione. Pod koniec XVI wieku mieszkało tu 5-10 osób na km², w kolejnych dziesiątkach lat stan ten jeszcze się zmniejszał.

Kolej Warszawsko-Petersburska, Droga Żelazna Warszawsko-Petersburska (Петербурго-Варшавская железная дорога, Petierburgo-Warszawskaja żeleznaja doroga) – historyczna linia kolejowa łącząca Warszawę z Petersburgiem w Rosji. Była to druga linia kolejowa na ziemiach ówczesnego Królestwa Polskiego, otwarta w 1862.
Liwiec, Liw – rzeka płynąca przez województwo mazowieckie o długości ok. 142 km. Posiada dwa źródła – południowe (uważane za główne) nieopodal wsi Sobicze oraz północne (tzw. Liwiec II) na terenie wsi Zawady. Wysokość głównego źródła wynosi 161 m n.p.m., rzędna ujścia to 84 m n.p.m., a spadek rzeki głównej wynosi 0,54‰. Średni przepływ w Łochowie wynosi 10,5 m³/s. Rzeka przepływa przez miejscowości:

W późniejszych wiekach na te tereny bardzo licznie przybywali osadnicy z innych regionów, a także z zagranicy: Żydzi i Niemcy. Źródłem, które ukazuje stosunki demograficzne na tym terenie są księgi parafialne dotyczące chrzcin (Libri baptisatorum), małżeństw (Libri matrimoniales) i śmierci (Libri mortorum) w parafiach Klembów i Postoliska. W roku 1808 na podstawie Kodeksu Napoleona wprowadzone zostały na ziemiach Księstwa Warszawskiego świeckie urzędy stanu cywilnego, a obowiązek prowadzenia akt nałożono na proboszczów parafii katolickich.

Powiat radzymiński – historyczny powiat istniejący w latach 1867-1916, 1919-1939 i 1945-1952 na terenie obecnego woj. mazowieckiego. Granice powiatu odpowiadały w przybliżeniu obszarowi dzisiejszego powiatu wołomińskiego. Ośrodkiem administracyjnym był Radzymin.
Bolesław IV Warszawski (ur. ok. 1421, zm. 10 września 1454) – książę warszawski, czerski, nurski, łomżyński, liwski, różański, ciechanowski, wyszogrodzki i zakroczymski w latach 1429-1454 (od 1436 samodzielnie, wcześniej regencja), w latach 1440-1444 formalnie książę podlaski.

XIX-XXI wiek

Po III rozbiorze Tłuszcz znalazł się pod zaborem austriackim. W latach 1809-1815 obszar wchodził w skład departamentu warszawskiego Księstwa Warszawskiego, a następnie w Królestwie Polskim w skład okręgu stanisławowskiego województwa warszawskiego, od roku 1837 w guberni warszawskiej, a od 1867 w skład powiatu radzymińskiego, w którym należąc go gminy Klembów, parafii Postoliska pozostawał do I wojny światowej.

Kobyłka – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego. W aglomeracji warszawskiej, ok. 17 km od centrum Warszawy w kierunku północno-wschodnim na Nizinie Mazowieckiej. Ma dogodne połączenia kolejowe oraz autobusowe ze stolicą. Położone na linii kolejowej do Białegostoku.
Pilawa – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie garwolińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pilawa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. siedleckiego.

Od 1916 Tłuszcz stał się siedzibą gminy, a od 1936 także parafii. W zakresie administracji kościelnej teren ten podlegał do 1818 diecezji płockiej, następnie diecezji a później archidiecezji warszawskiej. Obecnie jest w diecezji warszawsko-praskiej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)