Tadeusz Dobrowolski - Polski Serwis Naukowy

Tadeusz Wincenty Dobrowolski (ur. 17 sierpnia 1899 w Nowym Sączu, zm. 7 marca 1984 w Krakowie) – historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

W latach 1917-1922 studiował na Wydziale Filozoficznym UJ oraz na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1923 r. uzyskał doktorat z filozofii na UJ. Studia uzupełniał w Austrii, Czechach, Jugosławii, Włoszech, Francji, Niemczech, Belgii, Holandii. W latach 1922-1925 był sekretarzem konserwatora w Urzędzie Konserwacji Zabytków Sztuki w Krakowie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Nowy Sącz – miasto powiatowe i na prawach powiatu grodzkiego, w województwie małopolskim. Przed reformą administracyjną w 1998 r. stolica województwa nowosądeckiego. W latach 1973-1977 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Nowy Sącz. Trzecie co do liczby mieszkańców i piąte co do powierzchni miasto w województwie małopolskim. Liczba ludności: 84 556 (GUS, grudzień 2009). Ważny węzeł komunikacyjny, główny ośrodek turystyczny ziemi sądeckiej. Jedno z najstarszych miast w Małopolsce – lokowane 8 listopada 1292 r.

W latach 1925-1927 był dyrektorem Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy. Był organizatorem i kierownikiem Oddziału Sztuki Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego, a równocześnie twórcą i w latach 1927-1939 dyrektorem Muzeum Śląskiego w Katowicach. W 1936 r. habilitował się na Wydziale Filozoficznym UJ z historii sztuki średniowiecznej oraz muzeologii i konserwacji zabytków.

Muzeum Narodowe w Krakowie, muzeum powołane uchwałą Rady Miasta Krakowa 7 października 1879, wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów. Jest najstarszym muzeum narodowym w Polsce.

Metoda integralna (nazywana też niekiedy podejściem integralnym lub metodą genetyczno-integralną) - metoda badawcza w naukach społecznych zaproponowana przez polskiego socjologa Kazimierza Dobrowolskiego.

Znalazł się w gronie krakowskich uczonych, aresztowanych 6 listopada 1939 w ramach hitlerowskiej Sonderaktion Krakau, do 8 lutego 1940 r. przebywał w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen. Do Krakowa powrócił ze zmianami w płucach i ogólnie wyniszczonym organizmem. W czasie pobytu w obozie stracił wskutek rekwizycji mieszkanie wraz z cenną biblioteką i materiałami naukowymi. Do 1942 r. utrzymywał się z malowania portretów, później pracował jako biegły do spraw sztuki przy Sądzie Apelacyjnym i kierownik fabryki farb i lakierów. Przez kilka miesięcy wykładał historię sztuki na tajnym Wydziale Filozoficznym UJ.

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) – partia założona w grudniu 1948, na skutek połączenia Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej, po przeprowadzeniu czystek w ich szeregach. Określana również jako realno-socjalistyczna, sprawująca rządy w Polsce Ludowej, w latach 1948–1989 na drodze dyktatury proletariatu.

Order Odrodzenia Polski, Polonia Restituta - drugie najwyższe polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione ustawą z 4 lutego 1921.

W latach 1946-1949 był docentem etatowym historii sztuki UJ. W 1949 uzyskał nominację na profesora nadzwyczajnego historii i teorii sztuki UJ, w 1954 r. profesora zwyczajnego sztuki nowoczesnej. W latach 1949-1954 pełnił obowiązki dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie, pracował również w Państwowym Instytucie Sztuki w Warszawie.

Krzyż Zasługi – polskie cywilne odznaczenie państwowe, nadawane za zasługi dla Państwa lub obywateli, ustanowione na mocy ustawy z dnia 23 czerwca 1923 roku i nadawane do chwili obecnej.

Piotr Michałowski (ur. 2 lipca 1800 w Krakowie, zm. 9 czerwca 1855 w Krzyżtoporzycach koło Krakowa) – polski szlachcic, malarz, organizator życia społecznego i gospodarczego.

Od 1950 r. członek-korespondent Polskiej Akademii Umiejętności, prezes Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Sztuki w Krakowie, członek Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Poznaniu, zastępca przewodniczącego Komisji Teorii i Historii Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, był też redaktorem wydawnictwa "Folia Historiae Artium". Był laureatem nagrody miasta Krakowa za zasługi w dziedzinie konserwacji zabytków (1961), zespołowej nagrody państwowej II stopnia w zakresie nauk społecznych (1966), oraz nagrody Ministerstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za badania naukowe. Za publikację Nowoczesne malarstwo polskie (1764-1939) (1957-1964, 3 tomy); został odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Oficerskim i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Otrzymał również Medal Państwowej Akademii Nauk im. Kopernika (1972).

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone na historycznych Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego.

Henryk Dobrowolski (ur. 1904 w Nowym Sączu, zm. 1985 w Krakowie) – prezydent Krakowa w latach 1947–1950, poseł do Krajowej Rady Narodowej; potem poseł na Sejm Ustawodawczy (z ramienia PPR, potem PZPR).

Wybitny znawca sztuki polskiej od jej zarania do czasów najnowszych, szczególnie zajmował się śląskim malarstwem ściennym i sztalugowym do początków XV w., rzeźbą i malarstwem gotyckim na Śląsku, śląskimi kościołami drewnianymi, sztuką Krakowa oraz polskim malarstwem portretowym, a także sztuką ludową; redaktor i współautor trzytomowej syntezy "Historii sztuki polskiej".

Polska Akademia Umiejętności (w skrócie PAU, do 1919 pod nazwą Akademia Umiejętności, w skrócie AU) - naczelna polska instytucja nauki mająca status towarzystwa naukowego ogólnego, korporacja uczonych skupiająca elitę kadry naukowej.

Polska Akademia Nauk (PAN) – państwowa instytucja naukowa będąca z jednej strony placówką skupiającą najwybitniejszych polskich uczonych, na wzór Francuskiej Akademii Nauk, a z drugiej - siecią wspólnie zarządzanych państwowych instytutów naukowych, których celem jest prowadzenie badań naukowych o możliwie najwyższym poziomie naukowym.

Poślubił Agnieszkę z Bieńkowskich, córkę profesora archeologii klasycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim Piotra Bieńkowskiego. Była ona muzeologiem, autorką prac o śląskim stroju ludowym; małżeństwo Dobrowolskich wspólnie opublikowało Strój, haft i koronka w województwie śląskim (1936).

Sonderaktion Krakau – niemiecka akcja pacyfikacyjna skierowana przeciwko środowisku polskich uczonych, przeprowadzona 6 listopada 1939 r. w Krakowie. Nazwa akcji prawdopodobnie powstała w kręgach rodzinnych, a w polskiej literaturze historycznej zaczęła funkcjonować w latach 60. XX wieku. Kryptonim taki nie występuje w jakimkolwiek oficjalnym dokumencie nazistowskim, a podawanym w kartach uwięzienia powodem była "akcja przeciwko profesorom uniwersyteckim" ((niem.) Aktion gegen Univ. Professoren).

Młoda Polska – polska odmiana modernizmu w literaturze, muzyce i sztuce polskiej przypadającego na lata 1890 - 1918. Nazwa tego prądu artystycznego jest analogiczna do np. Młodych Niemiec lub Młodej Skandynawii.

Jego bratem był Henryk Dobrowolski (1904-1985) – historyk, historyk sztuki, prezydent Krakowa w latach 1947–1950, poseł do Krajowej Rady Narodowej; potem poseł na Sejm Ustawodawczy (z ramienia PPR, potem PZPR).

Był blisko spokrewniony również z Kazimierzem Dobrowolskim (1894-1987), etnologiem i socjologiem polskim, profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, członkiem Polskiej Akademii Nauk; twórcą podstaw metody integralnej w badaniach socjologicznych.

Wybrane publikacje

Rzeźba epoki pierwszego Cesarstwa w Polsce (1922)

Studja nad średniowiecznem malarstwem ściennem w Polsce (1927)

Obrazy z życia i męki Pańskiej (1929)

Śląska rzeźba ludowa w drzewie (1930)

Sztuka województwa śląskiego (1933)

Muzealnictwo (1948, redaktor)

Polskie malarstwo portretowe (1948)

Sztuka na Śląsku (1948)

Sztuka Krakowa (1950)

O twórczości malarskiej Piotra Michałowskiego (1956)

Sztuka Młodej Polski (1963)

Historia sztuki polskiej w zarysie (1965, 3 tomy, redaktor)

Sztuka polska (1974)

Malarstwo polskie ostatnich dwustu lat (1976)

Bibliografia

Biogramy uczonych polskich, suplement (pod redakcją Andrzeja Śródki), Warszawa 1993.

Wyrok na Uniwersytet Jagielloński, pod redakcją Leszka Hajdukiewicza, Kraków 1989.