Tadeusz Hołówko - Polski Serwis Naukowy

Tadeusz Hołówko, pseudonim Kirgiz (ur. 17 września 1889 w Semipałatyńsku, zm. 29 sierpnia 1931 w Truskawcu) – polski polityk, działacz państwowy II Rzeczypospolitej, publicysta, działacz ruchu prometejskiego.

Życiorys

W listopadzie 1918 był wiceministrem propagandy w rządzie Ignacego Daszyńskiego.

Był bliskim współpracownikiem Józefa Piłsudskiego, współorganizatorem POW, działaczem Stronnictwa Niezawisłości Narodowej i Polskiej Partii Socjalistycznej. Współtwórca, wiceprezes i ideolog BBWR. Od 1930 z ramienia tej partii był posłem na Sejm RP. Domagał się zwiększenia kompetencji prezydenta i władzy wykonawczej kosztem Sejmu.

Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego (BBWR) – organizacja polityczna okresu międzywojennego w Polsce utworzona w roku 1928 przez Walerego Sławka. Skupiała drobniejsze ugrupowania polityczne i grupy mniejszości narodowych, a także zwerbowała kilku posłów z Polskiej Partii Socjalistycznej i PSL "Piast".

Prometeizm to ruch polityczny i intelektualny w Europie w okresie międzywojennym (1921-1939) skierowany politycznie przeciwko ZSRR, mający na celu doprowadzenie do przemian niepodległościowych wewnątrz tego państwa, dokonanych przez narody, którym w latach 1918-1921 narzucono siłą system radziecki i w efekcie do rozsadzenia ZSRR na poszczególne państwa. Ruch prometejski koordynował i wspierał materialnie w latach 1921-1939 działania niektórych emigracyjnych rządów i organizacji niepodległościowych narodów podbitych przez Związek Radziecki.

Zwolennik porozumienia polsko-ukraińskiego, rzecznik dialogu z ukraińskimi siłami narodowymi, związany z ruchem prometejskim. Zginął w Truskawcu zamordowany przez nacjonalistów ukraińskich (Dmytro Danyłyszyn i Wasyl Biłas) z OUN. Decyzję o zamachu podjęła trójka Iwan Gabrusewycz-Roman Szuchewycz-Zenon Kossak.

Order Krzyża z Orłem (est. Kotkaristi teenetemärk) – ustanowione w dniu niepodległości Estonii w 1928 przez Estońską Ligę Obrony odznaczenie upamiętniające dziesięciolecie odzyskanej niepodległości.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Śmierć Tadeusza Hołówki wywołała szok społeczny i została potępiona przez społeczności polską i ukraińską.

Został odznaczony m.in. estońskim Orderem Krzyża z Orłem II klasy (1931).

Autor rozpraw teoretycznych i książek politycznych, m.in. O demokracji, polityce i moralności życia publicznego oraz Kwestia narodowościowa w Polsce (1922), a także wspomnień: Przez kraj czerwonego caratu, Przez dwa fronty.

Pochodził z polskiej rodziny ziemiańskiej, za udział w powstaniu styczniowym zesłanej na Sybir. Pochowany na warszawskim cmentarzu ewangelicko-reformowanym.

Polska Organizacja Wojskowa, POW – tajna organizacja wojskowa powstała w sierpniu 1914 w Warszawie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego w wyniku połączenia działających w Królestwie Polskim konspiracyjnych grup Polskich Drużyn Strzeleckich i Związku Walki Czynnej w celu walki z rosyjskim zaborcą. Początkowo bezimienna, od października 1914 zaczęła używać nazwy POW.

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

Bibliografia

Iwo Werschler, Z dziejów obozu belwederskiego. Tadeusz Hołówko – życie i działalność, Warszawa 1984, Wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, ISBN 83-01-04528-0

Lucyna Kulińska, Działalność terrorystyczna i sabotażowa nacjonalistycznych organizacji ukraińskich w Polsce w latach 1922-1939, Kraków 2009.

Grzegorz Motyka, Ukraińska partyzantka 1942–1960, Warszawa 2006.

Władysław Żeleński, Zabójstwo ministra Pierackiego, Warszawa 1995.

Linki zewnętrzne

29 VIII 1931: Morderstwo podczas burzy, Gazeta Wyborcza

Wojciech Kujawa, Ukrainiec jako wróg w prasie toruńskiej 1920-1939

Andrzej Chojnowski – Piłsudczycy wobec komunizmu

Tadeusz Hołówko, Ziemianie

Waldemar Kowalski, 80. rocznica zamachu na Tadeusza Hołówkę