Tadeusz Manteuffel - Polski Serwis Naukowy

Tadeusz Manteuffel, właśc. Tadeusz Manteuffel-Szoege, Taddaeus Julius Joseph von Manteuffel (ur. 5 marca 1902 w Rzeżycy, zm. 22 września 1970) – polski historyk, mediewista, żołnierz AK, twórca i pierwszy dyrektor m.in. Instytutu Historii PAN, prezes Polskiego Towarzystwa Historycznego (1950–1953).

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Docent (niem. Dozent, łac. doceo – uczę) – stanowisko w szkołach wyższych i instytutach naukowych dla pracowników dydaktycznych. Od 1 października 2005 roku uregulowane ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym z 27 lipca 2005 r. Ustawa ta w art. 110, ust. 4 dopuszcza (w drodze odpowiedniego zapisu w statutach poszczególnych uczelni) wprowadzenia fakultatywnego stanowiska docenta w grupie pracowników dydaktycznych danej uczelni. Osoba taka powinna posiadać stopień doktora, a jej prawa i obowiązki są podobne jak na stanowisku starszego wykładowcy. W uczelniach morskich na stanowisku docenta może być zatrudniona osoba posiadająca tylko stopień naukowy doktora oraz najwyższy stopień morski (art. 114, ust. 4).

Życiorys

Uczył się w warszawskim gimnazjum u Chrzanowskiego (obecnie XVIII Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego w Warszawie), a następnie w gimnazjum Macierzy Polskiej w Piotrogrodzie, następnie w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie, gdzie w 1919 uzyskał maturę.

Wstąpił do Straży Narodowej, gdzie pełnił służbę wartowniczą w bramach elektrowni na Foksalu i w zajezdni tramwajowej przy ul. Puławskiej. W 1919 zaczął studia na Uniwersytecie Warszawskim. Od lipca do listopada 1920 odbył ochotniczą służbę wojskową. Walczył w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Podczas obrony Warszawy stracił prawą rękę.

Mediewistyka – dyscyplina historyczna zajmująca się różnymi zagadnieniami epoki średniowiecza (m.in. społeczno-gospodarczymi, wojskowo-politycznymi). Współcześnie sięga także do rezultatów badań archeologii i etnografii.

Towarzystwo Miłośników Historii (TMH) – towarzystwo naukowe skupiające zarówno zawodowych historyków, jak i miłośników historii. Utworzone w 1906 r. we Lwowie w celu popierania rozwoju badań historycznych oraz ich krzewienia ze szczególnym uwzględnieniem dziejów polskich. Towarzystwo pozostało temu wierne, nie przerywając działalności nawet podczas dwóch wojen światowych, starając się zawsze włączać w nurt obywatelskich powinności i wyrażać niezależne opinie. Dnia 17 listopada 1906 r., na zebraniu organizacyjnym w sali Towarzystwa Kredytowego Miejskiego przy ul. Czackiego (wówczas Włodzimierskiej), wybrano pierwszy Zarząd Towarzystwa Miłośników Historii, do którego weszli wybitni historycy. Prezesem został Aleksander Jabłonowski — historyk, wydawca źródeł do dziejów Polski w XVI w., etnograf, kartograf, współorganizator i prezes Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Rozpoczęto organizowanie zebrań naukowych (w różnych lokalach Warszawy), przejęto czasopismo naukowe, ukazujący się od 1905 r. "Przegląd Historyczny", który do dzisiaj jest organem TMH. Od roku 1925 TMH jest oddziałem autonomicznym Polskiego Towarzystwa Historycznego.

Do 1924 na Uniwersytecie Warszawskim studiował historię. 15 października 1921 podjął pracę w Archiwum Oświecenia Publicznego. W latach 1924–1926 wyjechał na zagraniczne stypendia naukowe do Francji, Anglii i do Włoch. W 1925 ukazała się pierwsza jego praca mediewistyczna Polityka unifikacyjna Clotara II. W 1926 opublikował Ekspansję frankońską na terenie Włoch w VI i VII w.. W 1931 po opublikowaniu pracy habilitacyjnej Teoria ustroju feudalnego według Consuetudines Feudorum XII-XIII na Uniwersytecie uzyskał stopień docenta. W listopadzie 1939 rozpoczął pracę w Archiwum Akt Nowych. W 1940 wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, który potem został przekształcony w AK. Był współpracownikiem Biura Informacji i Propagandy, pełnił m.in. funkcję zastępcy redaktora Wiadomości Polskich. 1 września 1945 został nadzwyczajnym profesorem kontraktowym w katedrze historii powszechnej średniowiecza i kierownikiem Instytutu Historii UW. Następnie był dziekanem i prorektorem na UW. 11 maja 1945 reaktywował Towarzystwo Miłośników Historii. W 1951 był jednym z organizatorów I Kongresu Nauki Polskiej. Został dyrektorem Instytutu Historii PAN.

XVIII Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego w Warszawie – jedno z najstarszych liceów w Warszawie, powstało w 1905 roku. Szkoła znajduje się w gmachu przy ulicy Smolnej 30 w Śródmieściu, równoległej do Alej Jerozolimskich i Foksal i łączącej Nowy Świat z górnym budynkiem stacji kolejowej Warszawa Powiśle, bliżej tego ostatniego.

Order Odrodzenia Polski, Polonia Restituta - drugie najwyższe polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione ustawą z 4 lutego 1921.

Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1954). W 1951 Prezydent RP Bolesław Bierut nadał mu Order Sztandaru Pracy II klasy.

Jego braćmi byli Leon Manteuffel-Szoege i Edward Manteuffel-Szoege

Upamiętnienia

Ulica Tadeusza Manteuffla na warszawskim Gocławiu

Przypisy

W: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, w spisie absolwentów rocznika 1919 na s. 342, pozycja 17. oraz fotografia nr 39 po s. 224, fotografia podpisana: "Prof. Tadeusz Manteuffel-Szoege (1902–1970), matura 1919".
M.P. z 1954 r. Nr 112, poz. 1566
Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 lipca 1951 r. w sprawie nadania orderu "Sztandar Pracy", Monitor Polski, 1952 nr 52 poz. 701

Bibliografia

Kronika Warszawy, 3/7 1971, s. 141-146.

Dariusz Matelski, Tadeusz Manteuffel (1902-1970). Wspomnienie, „Gazeta Wyborcza Poznań”, nr 79 (3987) z 4 kwietnia 2002, s. 9.

Oskar Halecki, Tadeusz Manteuffel (1902-1970), „Teki Historyczne" 16 (1969/1971), s. 347-350.