Tadeusz Stryjeński - Polski Serwis Naukowy

Projekt konsoli w kształcie głowy Tadeusza Stryjeńskiego do polichromii w kościele Mariackim, Jan Matejko

Tadeusz Stryjeński (ur. 29 sierpnia 1849 w Carouge koło Genewy w Szwajcarii, zm. 3 czerwca 1943 w Krakowie) – polski architekt tworzący m.in. w stylu secesji, konserwator zabytków, przedsiębiorca budowlany.

Jan Alojzy Matejko (ur. w czerwcu 1838 w Krakowie, zm. 1 listopada 1893 w Krakowie) – malarz polski, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, historiozof.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Syn inżyniera Aleksandra Stryjeńskiego i Pauliny de Lestocq. W latach 1868-1872 studiował architekturę na politechnice w Zurychu u Gottfrieda Sempera, w 1877 studia uzupełnił w Ecole des Beaux-Arts w Paryżu. W latach 1874-1877 pracował jako architekt rządowy w Limie w Peru.

W 1879 otworzył w Krakowie własną firmę projektowo-budowlaną. Był członkiem Komisji Historii Sztuki Akademii Umiejętności. W latach 1906-1910 był dyrektorem Muzeum Techniczno-Przemysłowego, w 1913 wraz z Franciszkiem Mączyńskim zaprojektował dla niego nową siedzibę przy ulicy Smoleńsk 9.

Karol Knaus (ur. 1846 w Płazie k. Chrzanowa, zm. 1904 w Krakowie) – polski architekt i konserwator. W młodości praktykował u ślusarza, a następnie w wytwórni kafli, po czym pracował jako pomocnik murarski przy budowie tartaku w Kocierzu k. Żywca. W latach 1867-1874 był rysownikiem w biurze technicznym w fabryce Ludwika Zieleniewskiego, a później w biurze inż. W. Kołodziejskiego, pod okiem którego studiował architekturę. Od 1877 pracował pod kierunkiem Tomasza Prylińskiego przy odnawianiu Sukiennic. W 1879 zdał egzamin w krakowskim starostwie uzyskując uprawnienia budowlane. W 1884 został wybrany do Rady Miejskiej. Prowadził własną pracownię architektoniczną, w której wykształciło się wielu budowniczych i architektów. Był członkiem i działaczem wielu organizacji i towarzystw, a także współzałożycielem krakowskiego Towarzystwa Technicznego i autorem artykułów w Przeglądzie Technicznym i Architekcie.

Akademia Umiejętności – polska instytucja naukowa utworzona w 1872 r. w Krakowie, przy czym uroczystego jej otwarcia dokonano w roku 1873 w obecności cesarza Franciszka Józefa. Powstała z Towarzystwa Naukowego Krakowskiego działającego od 1815 r. W 1893 przekazano na jej własność zbiór Biblioteki Polskiej w Paryżu.

Jako pierwszy w Polsce architekt stosował konstrukcje żelbetowe. Jego dziełami są: Pałacyk Straszewskich przy ulicy Straszewskiego 1 z 1885, dom własny "Pod Stańczykiem" na ulicy Batorego 12 z lat 1882-1883, pałac Wołodkowiczów przy ulicy Lubicz 4 (obecnie budynek poczty), wspólnie z Władysławem Ekielskim wzniósł Schronisko Fundacji im. Aleksandra Lubomirskiego przy ulicy Rakowickiej 27 (obecnie Uniwersytet Ekonomiczny). Wzniósł także gmach Powiatowej Kasy Oszczędności przy ulicy Pijarskiej 1 w latach 1897-1899. Wspólnie w Karolem Knausem jest autorem gmachu Poczty Głównej przy ulicy Westerplatte 20.

Kościół Świętego Krzyża – zabytkowy, gotycki kościół rzymskokatolicki na krakowskim Starym Mieście, we wschodniej części placu Ducha Świętego, między Teatrem im. Juliusza Słowackiego, a ul. św. Krzyża.

Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie – , drugi najstarszy teatr w Polsce. Obok Teatru Narodowego w Warszawie i Teatru Wybrzeże w Gdańsku jest jedną z trzech narodowych scen dramatycznych, podlegających bezpośrednio Ministrowi Kultury.

Wraz z Franciszkiem Mączyńskim wzniósł budynek Izby Przemysłowo-Handlowej znany jako Dom pod Globusem w Krakowie ul. Długa 1, przebudował fasadę budynku Teatru Starego (1904-1906), zaprojektował Bazar Polski znany obecnie jako Pałac Prasy przy ul. Wielopole 1 oraz (w latach 1903-1905) kościół i klasztor Karmelitanek Bosych przy ulicy Łobzowskiej 40.

Architekt – wykonywanie zawodu architekta polega na współtworzeniu kultury przez projektowanie architektoniczne obiektów budowlanych, ich przestrzennego otoczenia oraz ich realizację, na nadzorze nad procesem ich powstawania oraz na edukacji architektonicznej. Tak definiuje ten zawód w Polsce ustawa o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów.

Ulica Westerplatte – ulica w Krakowie. Stanowi fragment I Obwodnicy. Ulicą przebiega torowisko tramwajowe po którym kursują linie: 7, 10, 13, 19, 24 i 40.

Prowadził prace konserwatorskie w kościele św. Krzyża i w kościele Mariackim (1889-1891), gdzie w dowód wdzięczności za poniesiony trud przy bocznym wyjściu z kościoła na plac Mariacki wykonano rzeźbioną głowę Stryjeńskiego wg rysunku Jana Matejki, odrestaurował willę Decjusza w 1882 oraz zaprojektował stolarkę i meble do gmachu Collegium Novum UJ.

Aleksander Napoleon Kazimierz Stryjeński ( ur. 11 września 1803 w Białymstoku – zm. 9 grudnia 1875 r. w Paryżu; niektóre źródła podają datę urodzin 20 września 1804 r.). Oficer, inżynier wojskowy i cywilny, kartograf.

Pałac Tadeusza Stryjeńskiego w Krakowie (tzw. Collegium Sanockie, ale także "Dom Pod Stańczykiem", lub "Willa Pod Stańczykiem") (ul. Batorego 12) – zabytkowy pałac z lat 1882-1883, zaprojektowany przez Tadeusza Stryjeńskiego jako jego dom własny.

Był jednym z projektantów i współtwórcą planów Wielkiego Krakowa w 1910, był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Ojciec Karola Stryjeńskiego – architekta i rzeźbiarza oraz Władysława Stryjeńskiego – lekarza.

Muzeum Techniczno-Przemysłowe (wspólnie z F. Mączyńskim)

Schronisko Fundacji im. A. Lubomirskiego, obecnie Uniwersytet Ekonomiczny (wspólnie z W. Ekielskim)

Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie to organizacja artystów i miłośników sztuki, która powstała z inicjatywy Walerego Wielogłowskiego w roku 1854.

Kościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, zwany także kościołem Mariackim – jeden z największych i najważniejszych, po Katedrze Wawelskiej, kościół Krakowa, od 1962 posiada tytuł bazyliki mniejszej. Należy do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski.

Dom pod Globusem (wspólnie z F. Mączyńskim)

Teatr Stary (wspólnie z F. Mączyńskim)

Grobowiec Tadeusza Stryjeńskiego na krakowskich Rakowicach.

Bibliografia

M. Wallis, 1974: Secesja. Wydanie II. Wydawnictwo Arkady, Warszawa.