Tadeusz Szturm de Sztrem, pseudonim Mały (ur. 18 października 1892 w Niżnym Nowogrodzie, zm. 17 marca 1968 w Warszawie) – polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy.

Młodość w Rosji

Syn Jana i Marii z Rusieckich. Tradycja rodzinna utrzymywała, że nazwisko de Sztrem pochodzi z Alzacji. Przodek walczył w oddziałach Jana III Sobieskiego i za waleczność w odsieczy wiedeńskiej został nobilitowany. Do nazwiska de Sztrem dodano pierwszy człon Szturm. Ojciec Jan pełnił różne kierownicze stanowiska w miastach nad Wołgą.

Tadeusz miał jedną siostrę Zofię (1891-1965) później żonę Tadeusza Herfurta oraz trzech braci: Edwarda (1885-1962) - demografa i statystyka, dyrektora Głównego Urzędu Statystycznego, Witolda (1888-1933) - prawnika, działacza PPS i KPP. Najmłodszy Zbigniew (1898-1921) był działaczem Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) i podchorążym Wojska Polskiego.

Uczęszczał do szkół w Astrachaniu i gimnazjum w Petersburgu, gdzie zdał maturę i otrzymał złoty medal w 1910. W tym samym roku zmarł jego ojciec, a Tadeusz rozpoczął studia na Wojskowej Akademii Medycznej w Petersburgu skąd po dwóch latach przeniósł się na Wydział Prawa Uniwersytetu Petersburskiego. W okresie studiów rozpoczął pracę jako korepetytor.

Jeszcze w gimnazjum, w wielu 16 lat, wstąpił do Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej, a w 1912 r. został członkiem petersburskiej sekcji PPS. Wiosną 1913 roku w czasie pobytu w Warszawie nawiązał bliższe kontakty z PPS w kraju. Poznał też Zygmunta Zarembę i wstąpił do warszawskiej organizacji PPS-Opozycji. Po powrocie do Petersburga spowodował rozwiązanie sekcji PPS i założenie sekcji PPS-Opozycja. Współtworzył także Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej gdzie poznał Tadeusza Hołówkę.

Lata walki o niepodległość 1914-1921

Zaraz po wybuchu wojny, pod koniec sierpnia 1914 r., niewielka grupa studentów z Petersburga powiązanych z PPS i PPS-Opozycja przybyła do Warszawy. Byli to Tadeusz Hołówko, Stanisław Jarecki i Tadeusz Szturm de Sztrem. Dołączył do nich Kazimierz Bagiński (Politechnika Lwowska), a wkrótce siostra Tadeusza Zofia oraz Natalia Lipszycówna. Członkowie tej grupy nawiązali kontakty ze Związkiem Strzeleckim i Drużynami Strzeleckimi. Tak ukształtowała się tzw. grupa petersbursko-lwowska.

Pod koniec października 1914 do grupy dołączyli wysłani na tyły wroga dwaj byli działacze Organizacji Bojowej PPS -- Jan Bielawski i Józef Kobiałko. Mieli za zadanie organizować oddziały dywersyjne na zapleczu wojsk rosyjskich.

Pierwszą akcję zorganizował Tadeusz Szturm de Sztrem z Janem Bielawskim. W dniu 23 listopada 1914 r. wysadzili tory na liniach warszawskiego węzła kolejowego. Następnie 29 listopada grupa próbowała wysadzić pomnik wzniesiony na rozkaz cara ku czci polskich generałów, którzy nie przyłączyli się do powstania i zginęli z rąk powstańców.

Oddział Lotny Wojsk Polskich

Członkowie Centralnego Oddziału Lotnego. Od lewej: Tadeusz Szturm de Sztrem Mały, Tadeusz Herfurt Jan, Józef Kobiałko Walek, Kazimierz Bagiński Florek, Marian Zyndram-Kościałkowski Orwicz

30 listopada 1914 został zaprzysiężony oddział bojowy pod nazwą "Oddział Lotny Wojsk Polskich". W jego skład weszli dotychczasowi członkowie grupy oraz cześć członków wywiadowczego oddziału I Brygady "Oddziału beków". Dowódcą został Jan Bielawski Mikita. Szturm de Sztrem w ramach oddziału organizował laboratorium materiałów wybuchowych oraz biuro paszportowe produkujące fałszywe dokumenty tożsamości. W lutym 1915 r. po reorganizacji Oddziału został przeniesiony w lubelskie gdzie również stworzył laboratorium materiałów wybuchowych. W czerwcu 1915 wraz z Antonim Krahelskim brał udział w przygotowaniach do ekspropriacji kasy sztabu II Armii rosyjskiej w Garwolinie. Jednak po aresztowaniu Krahelskiego, w nocy z 8 na 9 czerwca 1915 akcja została odwołana. Szturm de Sztrem działał na Lubelszczyźnie do lipca 1915 r. do zajęcia tego terenu przez wojska austriackie. Następnie przeniósł się do Warszawy. Podejmował tam nieudane próby zorganizowania oddziału zbrojnego współpracował z Tadeuszem Rechniewskim z PPS-Lewicy angażując się na rzecz działań niepodległościowych.

I Brygada Legionów Polskich

Po zajęciu Królestwa przez wojska Trójprzymierza jak większość członków Oddziału Lotnego opuścił Warszawę i w październiku 1915 ruszył do Legionów. Został przydzielony do VI batalionu, 3 Pułku Piechoty I Brygady pod dowództwem mjr Michała Żymierskiego. W listopadzie i grudniu 1915 r. brał udział w walkach I Brygady nad Styrem na Wołyniu. Od początku lipca w szeregach VI batalionu (w którym służył także Józef Korczak) walczył z wojskami rosyjskimi podczas ofensywy Brusiłowa. Brał udział w najbardziej krwawej trzydniowej bitwie Legionów pod Kostiuchnówką, a następnie w odwrocie nad Stochód. Po walkach nad Stochódem 3 pułk został przeniesiony do rezerwy. Po podaniu się przez Piłsudskiego, na początku października 1916 r., oddziały legionowe przetransportowano do Baranowicz gdzie przeprowadzono reorganizację. Tadeusz Szturm de Sztrem znalazł się w 5 Pułku Piechoty, gdzie próbował zorganizować nauczanie analfabetów. Po kryzysie przysięgowym w grudniu 1916 r. Mały został wydelegowany z wojska do pracy politycznej i powrócił do Warszawy.

Biuro Pracy Społecznej

Po powrocie do Warszawy włączył się do działalności politycznej PPS i rozpoczął pracę w sekretariacie Uniwersytetu Ludowego. Od początku lutego 1917 na zaproszenie Włodzimierza Knurowskiego rozpoczął pracę w Biurze Pracy Społecznej. Tutaj prowadził prace statystyczne i rachunkowe. Praca w Biurze przesądziła o jego dalszej działalności zawodowej.

Członek Pogotowia Bojowego PPS

Od początku 1917 prowadził starania o utworzenie organizacji zbrojnej podobnej do Oddziału Lotnego jako zaplecza zbrojnego PPS. W początkowym okresie władze PPS były temu przeciwne. Jednak już w lutym sytuacja zaczęła się zmieniać. Represje okupantów oraz rozbieżności pomiędzy PPS a Piłsudskim spowodowało, że władze PPS zmieniły zdanie. Mały zaczął organizować pierwsze koło bojowe w Warszawie, którego dowódcą został Józef Korczak. Przeprowadzono kilka akcji w celu zdobycia pieniędzy oraz broni. W czerwcu 1917 na podstawie uchwały XII Zjazdu PPS, powołano zakonspirowaną komórkę, która miała przygotować organizację zbrojną. W końcu roku powołano Wydział Pogotowia Bojowego PPS na czele z Tomaszem Arciszewskim, który jeszcze niedawno był przeciwny tworzeniu pogotowia. Faktycznym dowódcą został Józef Korczak. T. Sztrum de Sztrem był członkiem Wydziału Pogotowia. Równocześnie zorganizował nielegalne biuro paszportowe, które oprócz zapewniania fałszywych tożsamości członkom Pogotowia, zaopatrywało wielu ukrywających się po "kryzysie przysięgowym" legionistom.

W Pogotowiu brał również czynny udział w akcjach zbrojnych m.in. w wyroku wykonanym przez Antoniego Purtala Szczerba na naczelnika niemieckiej policji politycznej dr. Ericha Schultzego 1 października 1918. Za działalność bojową w Oddziale Lotnym i Pogotowiu Bojowym został przez Naczelnika Państwa odznaczony w 1922 Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.

W dniach 10-12 listopada Tadeusz Szturm de Sztrem brał czyny udział w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich w Warszawie. Oraz spotykał się z J. Piłsudskim.

W połowie listopada 1918 Pogotowie Bojowe PPS przekształciło się w Milicję Ludową PPS. Komendantem został Józef Korczak, a Tadeusz wszedł w skład Komendy Głównej, a później Koła Mężów Zaufania.