Talerze perkusyjne - Polski Serwis Naukowy

16" talerz crash na statywie

10" talerz splash

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Talerze perkusyjne

Talerze perkusyjne lub talerze, czynele, blachy - instrumenty z grupy idiofonów o nieokreślonej wysokości dźwięku, wykorzystywane w różnych rodzajach orkiestr i zestawie perkusyjnym.

Istanbul Mehmet – turecka firma produkującą szeroką gamę, wysokiej klasy, ręcznie kutych, talerzy perkusyjnych w Stambule. Założycielem firmy jest Mehmet Tamdeğer.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Są to zwykle cienkie, okrągłe dyski, z uwypukleniem biegnącym koncentrycznie (wyjątek: talerz china). Wykonane są głównie ze stopów brązu, mosiądzu czy nawet nowego srebra. Występują w różnej średnicy i grubości. Gra polega na uderzaniu pojedynczego talerza pałkami perkusyjnymi lub też zderzaniu o siebie dwóch talerzy (np. hi-hat w zestawie perkusyjnym). Umieszczane są na statywach bądź trzymane są w rękach.

Dźwięk – wrażenie słuchowe spowodowane falą akustyczną rozchodzącą się w ośrodku sprężystym (ciele stałym, płynie, gazie). Częstotliwości fal, które są słyszalne dla człowieka, zawarte są w paśmie między wartościami granicznymi od ok. 16-20 Hz do ok. 16-20 kHz.

Orkiestra – duży zespół instrumentalny liczący zazwyczaj od kilkunastu, do kilkudziesięciu, a nawet ponad stu instrumentów. W celu synchronizacji gry takiej ilości instrumentalistów w orkiestrze potrzebny jest dyrygent.

Talerze perkusyjne pochodzą od czyneli - tradycyjnych instrumentów używanych w Indiach i Bangladeszu (znane są tam jako karatale). W Europie znane są od średniowiecza.

Budowa talerza

W talerzu perkusyjnym wyróżnia się poszczególne elementy: główkę (dzwonek, kopułkę), łuk oraz krawędź. Jego charakterystyka polega na poszczególnych parametrach:

rozmiar główki - wysokość dźwięku, głośność

ciężar (grubość) - głośność i ogólne brzmienie

profil (różnica między szczytem główki a krawędzią) - wysokość dźwięku

rozmiar (średnica) - głośność i wydźwięk (wybrzmienie)

artykulacja

Panuje tutaj zasada, że im wyższy parametr talerza, tym wyższa wartość cechy, na którą wpływa.

Smyczek - element instrumentu smyczkowego służący do wzbudzania wibracji strun. Smyczek składa się z drzewca będącego elementem nośnym wykonanym z bardzo trwałego drewna fernambuku, uchwytu, włosia i śruby naciągowej (żabka), pozwalającej uzyskać odpowiedni naciąg włosia, niezbędny do poprawnej gry. Smyczek stosowany jest również do grania na wibrafonie, talerzach i pile.

Pałki perkusyjne - przedmioty służące do uderzania w instrumenty perkusyjne w celu wydobycia z nich brzmienia. Wykonane są z drewna, w zależności od zastosowań może to być grab, brzoza, dąb, lub najczęściej hikora uchodząca za najwtrzymalesze z tych drewien. Uderzając w talerze, bądź membrany bębnów wydobywa się z nich dźwięk.

Podział talerzy

Talerze perkusyjne dzieli się według kilku kategorii.

Podział ze względu na budowę

splash (6"-12")

hi-hat (10"-15")

crash (12"-22")

ride (18"-30")

china (8"-24")

Podział ze względu na grubość

Grubość talerza ma kluczowy wpływ na brzmienie. Talerze grube trudniej wzbudzić, ale też dłużej wybrzmiewają. Wyróżniamy następujące grubości (od najcieńszej).

Meinl to niemiecka firma produkująca talerze i instrumenty perkusyjne. Siedziba firmy mieści się w Gutenstetten w Niemczech. Jako jedyny producent stosuje 4 stopu brązu: B8, B10, B12, B20. Meinl wytwarza również takie instrumenty jak: bongosy, conga, cowbell, djembe, shaker, tamburyn.

Brązy – stopy miedzi z cyną lub innymi metalami i ewentualnie innymi pierwiastkami, w których zawartość miedzi zawiera się w granicach 80-90% wagowych. Wyjątkiem są stopy miedzi i cynku, które noszą nazwę mosiądzów. Składy brązów specyfikuje Polska Norma PN-xx/H-87050.

paperthin

thin

medium thin

medium

medium heavy

heavy

Podział ze względu na budulec

Dużą rolę w brzmieniu talerza odgrywa materiał z którego jest on wykonany. Talerze najgorsze jakościowo produkuje się z mosiądzu. Jest to materiał który jest wykorzystywany jedynie w budżetowych seriach talerzy. Z brązu B8 produkuje się talerze ze średniej półki cenowej i jakościowej. Talerze zawodowe produkuje się z brązu B20, niektóre serie również z B8 po szczególnej obróbce np. Paiste 2002. Ponadto używa do produkcji talerzy jeszcze pośrednich gatunków brązu : B10, B12 i B18

Mosiądz – stop miedzi i cynku, zawierający do 40% cynku. Może zawierać dodatki innych metali, takich jak ołów, aluminium, cyna, mangan, żelazo, chrom oraz krzem. Topnieje w temperaturze ok. 1000 °C (zależnie od gatunku).

Sabian – kanadyjski producent talerzy perkusyjnych, należy obok takich firm jak Zildjian, Paiste oraz Meinl do liderów rynku. Firma powstała 1981 roku w Meductic w Nowym Brunszwiku z inicjatywy Roberta Zildjiana syna Avedisa Zildjiana III prezesa firmy Zildjian. Nazwa firmy Sabian pochodzi od dwóch pierwszych liter trójki dzieci właściciela firmy Sally, Billy oraz Andy. Do popularnych muzyków grających na produktach firmy należą m.in. perkusiści Neil Peart, Phil Collins, Jojo Mayer, Chad Smith, Mike Portnoy, Terry Bozzio, Dave Weckl, Virgil Donati czy Bill Ward.

Podział ze względu na wykonanie

Talerze są produkowane na 2 sposoby: ręcznie i maszynowo. Talerze wykonywane ręcznie są zazwyczaj droższe i bardziej cenione przez perkusistów. Talerze ręcznie robione mają również swój niepowtarzalny charakter, nie ma przecież dwóch identycznie brzmiących talerzy. Talerze takie są produkowane między innymi przez: Istanbul Agop, Istanbul Mehmet, Meinl, Zildjian i Sabian.

Istanbul Agop – turecka firma wytwarzająca talerze perkusyjne z siedzibą w Stambule, powstała w 1980 roku w wyniku podziału firmy Istanbul Cymbals na dwie mniejsze Agop oraz Mehmet. Firma wytwarza talerze ręcznie z brązu B-20.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Talerze wykonywane maszynowo to zdecydowana większość produkowanych dziś talerzy. Maszynowo są wyrabiane zarówno serie budżetowe jak i profesjonalne. Talerze nie różnią się brzmieniem pomiędzy talerzami z tej samej formuły i o tym samym rozmiarze. Talerze takie są wyrabiane między innymi przez: Zildjian, Meinl, Sabian, Orion Cymbals.

Perkusja – ogólna nazwa zestawu instrumentów perkusyjnych, posiadająca różne znaczenie w zależności rodzaju muzyki. W szkolnictwie muzycznym oraz muzyce poważnej jest to grupa instrumentów, na których muzyk może grać używając jednego instrumentu, lub dowolnie skompletowanego zestawu, natomiast w muzyce rockowej i często jazzowej tą nazwą określany jest dość typowy podstawowy zestaw instrumentów, który w miarę potrzeby może być uzupełniany o mniej reprezentatywne składniki. W tym drugim znaczeniu (rock, jazz) polskie określenie perkusja jest odpowiednikiem angielskiego drums lub drum kit, natomiast muzyk (najczęściej towarzyszący), grający na różnego rodzaju „przeszkadzajkach” (żargonowa nazwa instrumentów perkusyjnych takich jak shaker, tamburyn, triangel, conga, bongosy, itp.), określany jest w języku angielskim jako osoba grająca na percussion – percussionist (perkusjonista).

Składowa harmoniczna (alikwot, z łac. aliquot – kilka) – część składowa dźwięku muzycznego o przebiegu sinusoidalnym i częstotliwości n = fk gdzie f jest częstotliwością tonu podstawowego, natomiast k jest liczbą naturalną większą od 1. Długości fal kolejnych składowych harmonicznych są elementami szeregu harmonicznego.

Technika gry

Oprócz najbardziej znanej techniki gry (uderzenie), talerze często wykorzystuje się by uzyskać niekonwencjonalny środek wyrazu. Gra smyczkiem pocierającym krawędź instrumentu dla uzyskania długo wybrzmiewających rewerbacji lub nawet alikwotowych melodii.

Gra czubkiem drewnianej (lub gumowej) pałki trzymanej pionowo względem powierzchni wykorzystując tarcie wynikiem którego dźwięk ma wysokie częstotliwości zawierające wysokie (pojedyncze lub złożone) dźwięki harmoniczne.

Avedis Zildjian Company – jedno z największych na świecie przedsiębiorstw zajmujących się produkcją talerzy perkusyjnych. Firma powstała w 1623 roku w Stambule w Turcji, obecnie jej siedziba znajduje się w USA.

Bangladesz, Ludowa Republika Bangladeszu (beng. গনপ্রজাতন্ত্রী বাংলােদশ) – państwo w Azji Południowej, położone nad Zatoką Bengalską i graniczące z Indiami i Birmą. Jedno z najgęściej zaludnionych i zarazem najbiedniejszych państw świata. Stolicą Bangladeszu jest Dhaka (dawna Dakka) z 10,5 mln mieszkańców.