Tangerine Dream – niemiecki zespół rockowy grający muzykę elektroniczną, założony w 1967 roku przez Edgara Froese. W ciągu swego istnienia zespół wielokrotnie zmieniał skład, z wyjątkiem samego Froese, który w zespole pozostaje do dziś. We wczesnym okresie członkiem Tangerine Dream był perkusista i kompozytor Klaus Schulze, ale najtrwalsza była formacja z połowy lat 70. – klawiszowe trio w składzie: Froese, Christopher Franke, Peter Baumann. Z początkiem lat 80. Baumanna zastąpił Johannes Schmoelling; także ten skład utrzymał się dość długo i był bardzo twórczy.

Albumy Tangerine Dream z wczesnego "okresu różowego" (ang. "Pink Years") miały kluczowe znaczenie dla rozwoju tzw. Krautrocka. Albumy z "okresu virginowskiego" (ang. "Virgin Years") i późniejsze dały podwaliny dla gatunku new age.

Obok licznych nagrań studyjnych i koncertowych, zespół stworzył oprawę muzyczną dla blisko trzydziestu filmów, w tym Sorcerer ("Cena strachu"), Thief ("Złodziej"), The Keep ("Twierdza"), Risky Business ("Ryzykowny interes"), Firestarter ("Podpalaczka"), Legend ("Legenda"), Miracle Mile ("Cudowna mila"). Wielu późniejszych fanów poznało Tangerine Dream właśnie dzięki tym filmom.

Historia zespołu

Edgar Froese przyjechał do Berlina Zachodniego w połowie lat 60. by studiować sztukę. Wśród wielu zajęć rzeźbił pod kierunkiem Salvadora Dalí. Jego pierwszy, rhythmandbluesowy zespół The Ones stopniowo rozpadł się po wydaniu zaledwie jednego singla, a Froese zwrócił się w stronę muzyki eksperymentalnej, występując z różnymi muzykami. Większość tych występów odbywała się w sławnym klubie nocnym The Zodiac, choć zespół Edgara Froese został także zaproszony do grania dla jego dawnego nauczyciela, Salvadora Dalí. W czasie tych występów muzyka mieszała się z literaturą, malarstwem, wczesną postacią multimediów i wieloma innymi formami sztuki. Uwagę publiczności przyciągały jedynie najdziwaczniejsze pomysły, co Froese podsumował: "Możliwości artystyczne często kryją się w absurdzie". W miarę jak przez zespół przewijali się kolejni członkowie, jego muzyka zdradzała coraz wyraźniejsze wpływy surrealizmu, a zespół przybrał ostatecznie surrealistyczną nazwę Tangerine Dream (ang. "mandarynkowy sen").

Froese fascynował się technologią i wykazywał spory talent w jej wykorzystywaniu do tworzenia muzyki. Konstruował instrumenty, a gdziekolwiek się udał, nagrywał na magnetofonie odgłosy otoczenia, by później wykorzystać je w swojej muzyce. Jego wczesna działalność z wykorzystaniem pętli taśmowych i innych źródeł powtarzających się dźwięków bezpośrednio poprzedziła w czasie narodziny sekwencera, którego Froese nie omieszkał w krótkim czasie włączyć do swojego instrumentarium.

Najbardziej godna uwagi była współpraca Edgara Froese z Chrisem Franke. Franke przeszedł do Tangerine Dream w 1970 roku z zespołu Agitation Free by zastąpić grającego na perkusji Klausa Schulze, a ostatecznie stał się sekwencerowym guru Tangerine Dream. To za jego sprawą centralnym elementem w muzyce zespołu stały się rytmiczne, pulsujące motywy syntezatorowe. Niemal dwie dekady później, bo w 1987 roku, Franke opuścił Tangerine Dream z powodu różnic w koncepcjach artystycznych. Dla wielu fanów Chris Franke był sercem zespołu z racji jego biegłości w operowaniu sekwencerem, a luka, jaką po sobie zostawił, wydaje się wciąż niewypełniona.

W zespole przez dłuższe okresy grali także: Peter Baumann (1972-1977), który później założył wytwórnię płytową Private Music, dla której zespół nagrywał w latach 1988-1991; Johannes Schmoelling (1980-1985); Paul Haslinger (1986-1990); syn Edgara, Jerome (1990-2007). Obecnie Tangerine Dream to duet Edgar Froese - Thorsten Quaeschning, z którym okazjonalnie współpracują muzycy sesyjni.

W Tangerine Dream pojawiali się na krótko także inni muzycy. W odróżnieniu od muzyków sesyjnych, mieli oni swój wkład w twórczość zespołu. Pięciu najważniejszych spośród nich to Steve Schroyder (organy, 1971-72), Michael Hoenig (zastąpił Baumanna w trakcie trasy koncertowej w Australii w 1975 oraz podczas jednego koncertu w Londynie w tym samym roku), Steve Jolliffe (instrumenty dęte drewniane i śpiew na Cyclone i w trakcie promującej album trasy; wcześniej przez krótki czas grał w TD w 1969), Ralf Wadephul (skomponował jeden utwór z Optical Race i występował z zespołem podczas trasy promującej album) oraz Linda Spa (saksofonistka; pojawiła się na wielu albumach i koncertach z lat 1990-1996, a później od 2005 roku).

Pierwszy album Tangerine Dream, Electronic Meditation, był kolażem dźwiękowym, w którym wykorzystano dostępne ówcześnie środki techniczne – nie było wśród nich syntezatorów, późniejszego podstawowego elementu instrumentarium zespołu. Album jest zapisem współpracy Edgara Froese, Klausa Schulze i Conrada Schnitzlera. Został wydany w 1970 roku przez wytwórnię Ohr i zapoczątkował tzw. "okres różowy" ("Pink Years"; logo wytwórni miało formę różowego ucha). Począwszy od drugiego albumu, Alpha Centauri, zespół funkcjonował najczęściej jako duet lub trio instrumentów elektronicznych, uzupełnionych o gitarę (Froese), perkusję (Franke); czasami w zespole pojawiali się też gościnnie muzycy grający na innych instrumentach. W tym okresie zespół szczególnie intensywnie wykorzystywał mellotron. Większość albumów była czysto instrumentalna – dwa późniejsze albumy, na których pojawił się śpiew z konkretnym tekstem, Cyclone (1978) i Tyger (1987), spotkały się z dezaprobatą ze strony fanów. Choć okazjonalnie na płytach Tangerine Dream pojawiał się wokal, np. w utworze "Kiew Mission" (Exit, 1981), zespół dopiero ostatnio powrócił do dłuższych form tekstowych, w muzycznej trylogii The Divine Comedy, opartej na Boskiej Komedii.

W 1973 roku Tangerine Dream podpisali kontrakt z nowo powstałą Virgin Records. Wkrótce później wydali album Phaedra, nieziemską impresję dźwiękową, która niespodziewanie dotarła do 14. miejsca na liście najpopularniejszych albumów w Wielkiej Brytanii, stając się jednym z pierwszych autentycznych przebojów Virgin. Phaedra była pierwszym komercyjnym wydawnictwem, w którym wykorzystano sekwencery, i była zalążkiem brzmienia nie tylko Tangerine Dream. Tytułowy utwór był niejako szczęśliwym zrządzeniem losu – zespół eksperymentował w studiu ze świeżo nabytym syntezatorem VCS 3 i tak się złożyło, że akurat włączone było nagrywanie. Muzycy postanowili zachować rezultat eksperymentów, po czym dodali nagrania z udziałem melotronu i fletu. Kapryśny VCS 3, jak wiele wczesnych syntezatorów, był tak czuły na zmiany temperatury, że jego oscylatory mocno się rozstrajały w miarę rozgrzewania się sprzętu, co wyraźnie słychać w ostatnim utworze. Płyta zapoczątkowała tzw. "okres virginowski" ("Virgin Years").

W latach 80., wraz z innymi pionierami muzyki elektronicznej, jak Jean-Michel Jarre czy Mike Oldfield, zespół zaczął stosować – wtedy jeszcze stanowiącą nowość – technologię cyfrową, która radykalnie zmieniła brzmienie syntezatorów. Technicznej biegłości i rozległemu doświadczeniu z własnoręcznie budowanymi instrumentami z wczesnego okresu działalności, a także niekonwencjonalnymi sposobami wydobywania dźwięków, muzycy zawdzięczali zdolność do wykorzystania nowej technologii do tworzenia nowatorskiej muzyki. Wprawdzie współczesnemu słuchaczowi albumy z tamtego okresu mogą nie wydawać się szczególnie odkrywcze, jednak tylko dlatego, że zastosowana wówczas przez zespół technologia jest dziś niemal wszechobecna.

W latach 70. i 80. zespół występował na szeroką skalę. Na koncertach prezentowany był w znacznej mierze materiał niedostępny w wersji studyjnej, często improwizowany, co prowadziło do powstawania licznych bootlegów. Zespół znany był z bardzo głośnych i długich występów. Muzycy wydali szereg albumów koncertowych. Na niektórych z nich można usłyszeć materiał "w opracowaniu", który później miał się stać podstawowym elementem nagrań studyjnych. Jednym z przykładów jest Pergamon – zapis koncertu w Berlinie Wschodnim krótko po przyjęciu do zespołu Johannesa Schmoellinga, z którego wiele motywów znalazło się później na płycie Tangram.

Najwcześniejsze koncerty Tangerine Dream były z dzisiejszego punktu widzenia dość nudne od strony wizualnej – trzech mężczyzn siedzących godzinami nieruchomo przy olbrzymich szafach z elektroniką pospinaną kablami i mrugającymi gdzieniegdzie światełkami. Niektóre występy odbywały się nawet w zupełnej ciemności! Z upływem czasu i postępem technologii koncerty stały się bardziej wyszukane, wykorzystując efekty wizualne, oświetlenie, lasery, środki pirotechniczne i wyświetlane obrazy. Podczas amerykańskiej trasy w 1977 roku wykorzystywano pełnowymiarowy system Laserium.

Po występie w Berlinie Wschodnim w 1980 roku, kiedy to Tangerine Dream stali się jednym z pierwszych znaczących zachodnich zespołów, jakie wystąpiły w krajach komunistycznych, zespół zyskał ogromną popularność za żelazną kurtyną. W Polsce wczesnych lat 80. byli jednym z najpopularniejszych zespołów, a ich występ w Warszawie uwieczniony został na dwupłytowym albumie Poland. Abstrakcyjny charakter muzyki i zasadniczo brak tekstu nie przyciągał uwagi państwowej cenzury, czego nie można było powiedzieć o wielu innych zespołach zachodnich. Album Poland był pierwszym wydanym przez wytwórnię Jive Electro, rozpoczynając tym samym "okres niebieski" ("Blue Years").

W latach 80. grupa nagrała muzykę do ponad dwudziestu filmów. Edgar Froese interesował się tą dziedziną od końca lat 60., kiedy to nagrał muzykę do polskiego filmu. (potrzebne ściślejsze informacje, en: nie podaje tytułu ani reżysera) W wielu przypadkach zespół wykorzystywał fragmenty płyt studyjnych lub kompozycje będące aktualnie w przygotowaniu do wydania. Przykładem może być podobieństwo pomiędzy "Igneous" z albumu Thief (muzyka do "Złodzieja" Michaela Manna) i "Thru Metamorphic Rocks" z Force Majeure. Po raz pierwszy muzyka Tangerine Dream pojawiła się w telewizji, gdy do serialu Streethawk wykorzystano fragmenty z nagrywanego właśnie albumu Le Parc. Do bardziej znanych ścieżek dźwiękowych należą Sorcerer ("Cena strachu"), The Keep ("Twierdza"), Risky Business ("Ryzykowny interes") i Legend ("Legenda"). Płyty zespołu z muzyką filmową bywają równie udane i popularne, co normalne albumy studyjne, a wielu fanów odkryło Tangerine Dream właśnie poprzez kino lub telewizję.

W przeszłości zespół był związany kontraktami z wytwórniami Ohr, Virgin, Jive Electro, Private Music i Miramar, a część muzyki filmowej wydawana była przez Varese Saraband. W 1996 roku muzycy założyli własną wytwórnię – TDI. Późniejsze płyty nie są zwykle dostępne w zwykłej sprzedaży, a nabyć je można wysyłkowo. Dotyczy to również nagrań z Miramar, prawa do których zespół odkupił. Właścicielem nagrań z katalogów Ohr i Jive Electro (okresy "różowy" i "niebieski") jest obecnie Sanctuary Records.

Edgar Froese wydał także szereg płyt solowych, podobnych w charakterze do twórczości Tangerine Dream. Dla fanów grupy interesujące mogą być także dzieła solowe Christophera Franke, Johannesa Schmoellinga, Klausa Schulze, Michaela Hoeniga i Paula Haslingera.

Do 2005 roku Tangerine Dream to Edgar i Jerome Froese, z którymi na koncertach i w studiu grają głównie Iris Camaa i Linda Spa. W tym roku do zespołu dołączył Thorsten Quaeschning, który w przeciwieństwie do zapraszanych muzyków studyjnych i koncertowych, był również współkompozytorem muzyki na kolejnych albumach studyjnych. W 2007 roku Jerome Froese ostatecznie odchodzi z grupy i koncentruje się na karierze solowej. Od tego momentu, za brzmienie i kompozycje Tangerine Dream odpowiedzialni są Froese i Quaeschning.