Tanutamon - Polski Serwis Naukowy

Tanutamon - władca kuszycki rezydujący w Napacie, oraz faraon - władca starożytnego Egiptu z czasów końca Trzeciego Okresu Przejściowego, ostatni władca XXV dynastii kuszyckiej, rezydujący w Tebach. Był synem Szabataki i królowej Kalhat, następcą Taharki na tronie kuszyckim oraz tronie faraonów.

Kusz – starożytna kraina położona na południe od II katarakty Nilu (obecnie północny Sudan). Podbita w XVI-XIV wieku p.n.e. przez Egipt (czasy XVIII dynastii) uległa częściowo kulturze egipskiej. W I tysiącleciu p.n.e. samodzielne królestwo ze stolicą w Napata, następnie (od III wiek p.n.e.) w Meroe.

Necho I - W latach 672-664 p.n.e. gubernator Sais. Panował jako władca XXVI dynastii przez 8 lat (według Manethona). Początki jego rodu wywodzą się prawdopodobnie od Tefnachta i Bakenrenefa, władców saickich XXIV dynastii. W czasach panowania Taharki był jednym z przywódców zbrojnego powstania przeciw asyryjskim najeźdźcom. Po krawawym stłumieniu powstania przez Assurbanipala, został pojmany i wraz z rodziną wywieziony do Niniwy, po czym zezwolono mu na powrót do rodzimego Sais pod warunkiem poddania się władzy i woli władcy asyryjskiego. Warunki powrotu do Sais zostały przez Necho przyjęte, co dało obu stronom wymierne korzyści. Władca asyryjski, nie mogąc utrzymywać przez dłuższy czas w Egipcie kontyngentu wojskowego, miał więc w Necho swojego człowieka, Necho zaś mógł utrzymywać władzę w swym księstwie, mając w razie zagrożenia potężnego protektora. Był to klasyczny układ - władza za cenę poddaństwa i ustępstwa za cenę władzy. Po powrocie do Sais Necho panował jako Król Górnego i Dolnego Egiptu, mając w rzeczywistości we władaniu jedynie część Dolnego Egiptu, był bowiem asyryjskim wasalem. Zginął w 664 roku p.n.e z rąk żołnierzy Tanutamona podczas walk na terenach Delty w kampanii przeciw garnizonom asyryjskim i ich egipskim poddanym. Pod wpływem tych działań musiał uchodzić z terenów Delty syn i następca Necho - Psametych, który objął władzę w Sais, ustanowiony władcą przez Assurbanipala podczas jego inwazji na Egipt w roku 663 p.n.e.

Po wycofaniu sie Taharki do Napaty i później po jego śmierci w 664 roku p.n.e., sytuacja w Egipcie uległa znacznej komplikacji. Lokalni władcy księstw Delty zostali surowo ukarani przez Asyryjczyków - pojmani i wywiezieni do Niniwy. Tam zostali skarceni i zmuszeni do ukorzenia się przed Assurbanipalem. Darowano im życie i odesłano do swych rodzimych księstw. Nie odważyli się już popierać Taharki, a po jego śmierci nie poparli nowego faraona. Było to przyczyną wyprawy wojennej, jaką Tanutamon podjął w pierwszym roku swego panowania. Wojska egipskie dotarły wkrótce do Memfis, zdobywając je. Faraon bezpardonowo rozprawił się z przywódcami buntu, jaki wybuchł na wieść o wyprawie Tanutamona. Pod wpływem tych wydarzeń wielu spośród przywódców buntu, z obawy o własne życie poddało się Tanutamonowi, składając mu hołd. Ten zaś okazał im łaskę i odesłał do ich ziem. Prawdopodobnie w czasie walk, w jednej z potyczek zginął Necho. Pozostali, wierni Asyrii, książęta wycofali się i zamknęli w swych twierdzach, ukrytych wśród bagien Delty, czekając na reakcję Assurbanipala. W 663 roku p.n.e. armia asyryjska ponownie uderzyła na Egipt. Tym razem kampania postępowała niezwykle szybko. Wkrótce wojska Assurbanipala dotarły do Teb, zdobyły je, doszczętnie niszcząc i pustosząc miasto. Teby już nigdy nie podniosły się z upadku jaki zgotował im Assurbanipal. Tanutamon, utraciwszy wiarę w zwycięstwo, zrezygnował z władzy i uszedł do Napaty. Przez kilka następnych lat panował w niej jako władca Kusz. Jego następcą w Napacie został syn Taharki Atlanersa, pierwszy władca nowej dynastii, władającej już jedynie w Kusz. Z biegiem lat jego następcy stopniowo zatracili egipski charakter, nie wywierając żadnego wpływu na dalsze dzieje Egiptu. Również na wskroś egipska Napata także utraciła swe dawne znaczenie na rzecz Meroe, które zostało nową stolicą.

Teby (egip. Uaset, gr. Θῆβαι - Thēbai, u Homera Stubramne) - starożytne miasto w Górnym Egipcie, położone nad Nilem, ok. 600 km na południe od dzisiejszego Kairu.

Bibliografia

„Biblia, to jest Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu”, Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Bibilijne, Warszawa 1990.

Grimal N. – „Dzieje starożytnego Egiptu”, PIW, Warszawa 2004, ISBN 83-06-02917-8.

Kwiatkowski B. – „Poczet faraonów”, Iskry, Warszawa 2002, ISBN 83-207-1677-2.

Edwards I.E.S. - „Piramidy Egiptu”, PIW, Warszawa 1995, ISBN 83-06-02426-5.

Černý J. - „Religia starożytnych Egipcjan”, PIW, Warszawa 1974.