Tapiseria - Polski Serwis Naukowy

Przykład tapiserii: Dama z jednorożcem, Francja, XV wiek

Krosno do tkania tapiserii. Manufaktura Gobelin, Paryż, 2005

Tapiseria (z franc. tapisserie) – ogólna nazwa określająca jednostronną tkaninę o różnorodnej dekoracji: figuralnej (np. ze scenami mitologicznymi, biblijnymi), heraldycznej bądź zwierzęco-roślinnej (tzw. werdiura), służącą do dekoracji ścian. Potocznie termin "tapiseria" stosowany jest wymiennie z nazwami: gobelin i arras.
Pionowy warsztat tkacki – warsztat tkacki o konstrukcji pionowej do ręcznego wytwarzania tkanin dekoracyjnych o ograniczonej długości, np. gobelinów. Ze względu na specyficzną technikę tworzenia gobelinów, zwanych też kilimami grzebyczkowymi, pionowy układ tkaniny ułatwia twórcy jej wykonywanie i obserwowanie efektów swojej pracy. Obecnie pionowy warsztat tkacki nazywany jest ręcznym krosnem pionowym.

Tkanina – wyrób włókienniczy płaski powstający w wyniku przeplatania ze sobą (według założonego splotu) wzajemnie prostopadłych układów nitek osnowy i wątku.

Wykonywana była splotem płóciennym (rzadziej rządkowym), z nici wełnianych i jedwabnych, czasem z dodatkiem nici złotych lub srebrnych, na warsztatach pionowych lub poziomych.
Tapiserie wykonywano już w starożytnym Egipcie (od XVIII dynastii), w Chinach i prekolumbijskim Peru. W Europie ważnymi ośrodkami były: w XIV wieku Paryż i Arras, XV – Arras i Tournai, XVI – Flandria, Włochy, XVII – Bruksela, Francja (zwłaszcza królewska manufaktura Gobelinów i manufaktura w Beauvais), XVIII – manufaktura Gobelinów i Beauvais.
XVIII dynastia tebańska – dynastia władców starożytnego Egiptu panujących w Dolnym i Górnym Egipcie, w latach 1550-1292 p.n.e., rezydujących w Tebach.

Arras – nazwa tkanin dekoracyjnych, rodzaj tapiserii (gobelinu). Nazwa pochodzi od francuskiego miasta Arras, ośrodka produkcji tkanin. Używana jest domyślnie do określenia tkanin zamówionych w Antwerpii w I poł. XVI wieku przez Zygmunta II Augusta w celu udekorowania Wawelu, wykonanych w brukselskich warsztatach Willema i Jana de Kempeneera, Jana van Tieghema i Nicolasa Leyniersa według projektów malarzy flamandzkich. Sporządzone z nici wełnianych, jedwabnych oraz złotych, tkane na krosnach poziomych, o gęstości ok. 8 - 10 nitek osnowy na centymetr. Tworzą trzy serie tematyczne:

Przypisy

Termin używany jest do 2 połowy XVII wieku, a pochodzi od nazwiska rodziny Gobelin, od której odkupiono ich paryską manufakturę, przekształcając ją w manufakturę królewską.

Bibliografia

Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2006, s. 135 i 411.

Zobacz też

arras

werdiura