Tatry Niżne - Polski Serwis Naukowy

Położenie Niżnych Tatr w obrębie Centralnych Karpat Zachodnich

Dumbier (po prawej) i Chopok (pośrodku)

Pasmo Králički

Nadajnik TV na szczycie Kráľovej hoľi

Niżne Tatry (514.91; słow. Nízke Tatry, węg. Alacsony-Tátra, niem. Niedere Tatra) – pasmo górskie w Karpatach Zachodnich, na terenie Słowacji. Jego najwyższym szczytem jest Dumbier (Dziumbier, Ďumbier, 2043 m n.p.m.). Na terenie Niżnych Tatr utworzono największy park narodowy na Słowacji - Park Narodowy Niżne Tatry.

Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

Kráľova hoľa (pol. "Królowa Hala", węg. Király-hegy, 1946,1 m n.p.m.) – szczyt w Tatrach Niżnych w Centralnych Karpatach Zachodnich w Słowacji. Obok tatrzańskiego Krywania druga narodowa góra Słowaków, uwieczniona w wielu legendach i opowieściach.

Położenie

Niżne Tatry są największym powierzchniowo oraz drugim pod względem wysokości pasmem Centralnych Karpat Zachodnich. Przebiega ono w kierunku wschód–zachód na długości ok. 75 km i maksymalnej szerokości blisko 30 km.

Od północy Niżne Tatry ograniczone są Kotliną Liptowską (Liptovská kotlina) i Kotliną Popradzką (Popradská kotlina), za którymi wznoszą się Góry Choczańskie (Chočské vrchy) i Tatry. We wschodniej części, pomiędzy Niżnimi Tatrami a wymienionymi obniżeniami, wypiętrza się niewielkie pasmo Kozich Grzbietów (Kozie chrbty), oddzielone doliną Czarnego Wagu (Čierny Váh) i doliną Hornádu. Według starszych podziałów, Kozie Grzbiety były częścią Niżnych Tatr, obecnie są zazwyczaj traktowane jako osobna jednostka. Na wschodzie Niżne Tatry sąsiadują ze Słowackim Rajem (Slovenský raj), a rozdziela je dolina Vernárskiego potoku. Południowe stoki opadają do Bruzdy Hronu (Horehronské podolie), za którą rozciągają się pasma Rudaw Słowackich (Slovenské rudohorie) – Góry Stolickie (Stolické vrchy) i Góry Weporskie (Veporské vrchy). Na zachodzie, za Przełęczą Hiadelską (Hiadeľské sedlo, 1099 m), wznoszą się Starohorskie Wierchy (Starohorské vrchy) – podobnie jak Kozie Grzbiety niegdyś zaliczane do Niżnich Tatr, a współcześnie uznawane za samodzielne pasmo. Na północny zachód od Starohorskich Wierchów wypiętrza się Wielka Fatra (Veľká Fatra), od Niżnich Tatr oddzielona głębokimi dolinami Korytnicy i Revúcy.

Park Narodowy "Niżne Tatry" (słow. Národný park Nízke Tatry, NAPANT) - największy słowacki park narodowy obejmujący pasmo górskie Niżnych Tatr, pomiędzy Wagiem a Hronem.

Demianowska Jaskinia Lodowa (sł. Demänovská ľadová jaskyňa) – część wielkiego ciągu Jaskiń Demianowskich w Słowacji, znajdująca się na obszarze Niżnych Tatr, w dolnej części Doliny Demianowskiej, w zachodnich stokach Demianowskiej Góry (1304 m n.p.m.) i Kurenców (1284 m n.p.m.). Jej otwór znajduje się na wysokości 740 m n.p.m. Długość tej części jaskini wynosi 1,9 km, z czego turystom udostępniono jedynie 540 m. Woda przenikająca przez wapienie z których zbudowana jest jaskinia, zamarza i powstają lodowe stalaktyty, stalagmity a na dnie tworzy się lód podłogowy.

Podział

Niżne Tatry dzielą się na dwie części:

zachodnią, większą i skupiającą wszystkie szczyty przekraczające 2000 m n.p.m. – tzw. Ďumbierske Tatry

wschodnią, niższą (do 1946 m – Kráľova hoľa) i nieco mniej rozległą – tzw. Kráľovohoľské Tatry.

Obie części rozdziela ważna komunikacyjnie przełęcz Čertovica (1238 m).

Margiel – skała osadowa, zwykle szara; składa się z węglanów (wapnia lub magnezu) i minerałów ilastych, używany do wyrobu cementu, także jako nawóz mineralny (sztuczny), ma słaby, nieprzyjemny zapach. Dobrze reaguje z kwasem solnym (HCl), pozostawiając błotnistą plamkę. W technologii ceramiki często marglem określane okruchy węglanów powyżej 0,5 mm występujące w surowcach ilastych.

Dolina Demianowska (słow. Demänovská dolina) – najbardziej znana dolina Niżnych Tatr w Słowacji. Znajdują się tu liczne ośrodki turystyczne i największy ośrodek narciarski w Słowacji – Jasná u podnóża Chopoka.

W Tatrach Ďumbierskich geomorfolodzy wyodrębnili szereg podrzędnych jednostek:

Prašivá – część wysunięta na południowy zachód, obejmuje wyrównany fragment głównego grzbietu, pokryty rozległymi halami; ważniejsze szczyty to Prašivá (1652 m), Veľká Chochuľa (1753 m), Ráztocká hoľa (1565 m), Latiborská hoľa (1643 m) i Ďurková (1750 m)

Lúžňanská kotlina – szerokie obniżenie utworzone przez potok Lúžňanka w mało odpornych skałach, oddziela grupę Prašivej od Salatínów; na jej dnie, na wysokości ok. 700 m znajduje się miejscowość Liptowska Lużna (Liptovská Lúžna)

Salatíny – grupa utworzona przez szereg wapienno–dolomitowych grzbietów o przebiegu południkowym, daleko na północ od głównego grzbietu Niżnych Tatr; są one porozdzielane głębokimi dolinami uchodzącymi do Kotliny Liptowskiej, z których największa to Ľupčianska dolina; istotniejsze szczyty to Ostré (1087 m), Brankov (1177 m), Červená Magura (1298 m), Salatín (1630 m), Tlstá (1555 m), Ľupčianska Magura (1315 m)

Ďumbier – najwyższa i najbardziej popularna turystycznie część, położona na wschód od grupy Prašivej, z fragmentami rzeźby wysokogórskiej (strome ściany skalne, kotły i jeziorka polodowcowe); ważniejsze kulminacje to Chabenec (1955 m), Skalka (1980 m), Bôr (1888 m), Deresze (Dereše, 2004 m), Pálenica (1654 m), Chopok (2024 m), Krúpova hoľa (1927 m), Dumbier (Dziumbier, Ďumbier, 2043 m), Veľký Gápeľ (1777 m), Malý Gápeľ (1807 m) i Rovná hoľa (1723 m)

Demänovské vrchy – leżące na północ od głównego grzbietu (grupy Ďumbiera) masywy zbudowane z wapieni i dolomitów, pomiędzy które wcinają się głębokie doliny, np. Dolina Demianowska (Demänovská dolina) i Jánska dolina; obszar charakteryzuje się niezwykłym bogactwem form krasowych (jaskinie, ponory, wywierzyska); najbardziej znane szczyty to Siná (1560 m), Demänovská hora (1304 m), Krakova hoľa (1752 m), Poludnica (1549 m), Ohnište (1538 m) i Slemä (1514 m).

Tatry Kráľovohoľskie dzieli się na następujące części:

Jezioro polodowcowe - rodzaj jeziora powstałego w zagłębieniu terenu utworzonym wskutek działalności lodowca lub lądolodu. Woda tych jezior nie jest roztopową wodą lodowcową, bo ta dawno uległa wymianie, a nawet w pewnych przypadkach w jeziorze nigdy nie było wód roztopowych. W niektórych miejscach pojawiły się stale podmokłe obszary bagien i tortowisk.

Salatín (pol. Salatyn, 1630 m n.p.m.) – szczyt w zachodniej części Niżnych Tatr (tzw. Ďumbierske Tatry) w Słowacji, najwyższy w tzw. grupie Salatynów. Leży na obszarze Parku Narodowego Niżne Tatry.

Priehyba – rozległa jednostka obejmująca główny grzbiet wraz z jego odnogami na odcinku od przełęczy Čertovica aż po Ždiarske sedlo (1473 m); znajduje się tu najniżej położona przełęcz w głównym grzbiecie Niżnych Tatr (Priehyba, 1190 m); główne szczyty to Beňuška (1542 m), Fišiarka (1478 m), Homôľka (1660 m), Veľký bok (1727 m), Veľká Vápenica (1691 m) i Panská hoľa (1429 m)

Teplická kotlina – rozszerzenie doliny Czarnego Wagu na wysokości ok. 900 m, z miejscowością Liptovská Teplička

Kráľova hoľa – najwyższa grupa we wschodniej części Niżnych Tatr, kulminująca wierzchołkiem Kráľovej hoľi (1946 m), z niewielkimi kotłami polodowcowymi po północnej stronie grzbietu

Predná hoľa – część wysunięta na północny wschód, tworzą ją kopulaste, zalesione wzniesienia; ważniejsze szczyty to Úplaz (1555 m), Predná hoľa (1546 m), Čertovica (1428 m) i Človečia hlava (1269 m).

Niżne Tatry widziane z miejscowości Donovaly

Geologia

Masyw Niżnych Tatr zbudowany jest, podobnie jak Tatry, z paleozoicznego trzonu krystalicznego oraz mezozoicznych skał osadowych występujących w autochtonicznej (nieprzemieszczonej) serii wierchowej oraz w dwóch płaszczowinach reglowych – kriżniańskiej i choczańskiej.

Chata M. R. Štefánika pod Ďumbierom (Štefánička) - schronisko turystyczne położone w Niżnych Tatrach pod najwyższą górą pasmą - Dumbierem, na wysokości 1740 m n.p.m..

Suchy Wierch (słow. Suchý vrch, Homôľka, 1477 m) – mało wybitny szczyt w słowackich Tatrach Zachodnich. Znajduje się w zachodniej grani Ostrej, która oddziela główny ciąg Doliny Suchej Sielnickiej od jej odnogi – Doliny Guniowej. W grani tej pomiędzy Suchym Wierchem a Ostrą położona jest płytka przełęcz Sucha Przehyba (1451 m). Na Suchym Wierchu grań rozgałęzia się na dwie odnogi; jedna biegnie w północno-zachodnim kierunku i opada do Doliny Suchej, druga, dłuższa, zwana Suchym Groniem opada w południowo-zachodnim kierunku. Niżej grzbiety te rozdzielają się jeszcze raz i pomiędzy ich odnogami znajduje się Jaworowy Żleb. Grzbiet Suchego Gronia oddziela Jaworowy Żleb od Żlebu pod Suchym (zwanego też Żlebem pod Gomółką).

Trzon krystaliczny zbudowany jest z odpornych na wietrzenie skał – granitów, łupków krystalicznych, gnejsów. Występują one głównie w okolicy głównego grzbietu oraz na stokach południowych. W zachodniej części (od Przełęczy Hiadelskiej po Latiborską hoľę) przeważają granity typu "prašivskiego" – częściowo zmetamorfizowane. Dalsza część głównej grani, po Čertovicę, zbudowana jest z granitów typu "ďumbierskiego", wyróżniających się większym udziałem biotytu. We wschodniej części pasma zaznacza się przewaga skał metamorficznych – gnejsów i paragnejsów. Miejscami, np. na Veľkej Vápenicy i w znacznej części masywu Kráľovej hoľi można spotkać również granity. Podczas fałdowania, skały trzonu krystalicznego miejscami popękały, dzięki czemu mogły utworzyć się ubogie złoża – złota, antymonitu i żelaza.

Jaskinia – naturalna pusta przestrzeń w skale o rozmiarach umożliwiających jej penetrację przez człowieka. Najliczniejsze są jaskinie krasowe, grawitacyjne, tektoniczne, lodowcowe, wietrzeniowo-erozyjne lub pseudokrasowe. Odkrywanie (eksploracja), dokumentowanie oraz naukowe badanie jaskiń to speleologia.

Moštenica – wieś (obec) w Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Bańska Bystrzyca. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1340.

Na północy do trzonu krystalicznego przylega wąskie pasmo skał serii wierchowej. Najlepiej jest ona reprezentowana w masywie Veľkégo boku, gdzie zachowały się warstwy osadzane od dolnego triasu po kredę. Składają się one z łupków, kwarcytów, dolomitów, wapieni, margli i wapieni marglistych.

Łupki krystaliczne lub łupki metamorficzne - skały metamorficzne powstałe w warunkach metamorfizmu regionalnego pod wpływem ciśnienia kierunkowego wywołanego ruchami górotwórczymi. Cechują się: lineacją, foliacją oraz niektóre laminacją. Typowe łupki krystaliczne odznaczają się wyraźną foliacją dzięki czemu dzielą się na równoległościenne cienkie płytki w zależności od zawartości dominującego w nich minerału. Łupki krystaliczne dzieli się na: amfibolowe, kwarcytowe, epidotowe, łyszczykowe,chlorytowe,talkowe. Do grupy łupków często zalicza się utwory metamorficzne:gnejsy i amfibolity, które posiadają mniejszą foliację. Łupki krystaliczne występują w skorupie ziemskiej w obszarach, gdzie miały miejsce ruchy górotwórcze. Łupki mają zastosowanie w gospodarce np. łupki kwarcytowe jako materiał ogniotrwały, łupki talkowe jako materiał izolacyjny i kwasoodporny.

Vernár (węg. Vernár, niem. Wernsdorf) – wieś na Słowacji położona w powiecie Poprad (słow. Okres Poprad), w kraju preszowskim (słow. Prešovský kraj)

Bardziej na północ, na serię wierchową nasunięta jest płaszczowina kriżniańska, składająca się głównie z mało odpornych margli kredowych. W pasie od doliny Revúcy do Doliny Demianowskiej występują twardsze triasowe wapienie i dolomity. Płaszczowina kriżniańska nie występuje w Tatrach Kráľovohoľskich.

Kozica, kozica północna (Rupicapra rupicapra) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), zamieszkujący wysokie góry, takie jak Alpy, Kaukaz, Taurus, Bałkany, Karpaty Wschodnie oraz Tatry. Jeden z dwóch gatunków z rodzaju Rupicapra – drugi to kozica pirenejska, zamieszkujący Pireneje, Apeniny i Góry Kantabryjskie.

Lodowiec górski – lodowiec, którego forma jest ściśle uwarunkowana lokalną morfologią podłoża. Lodowce górskie występują w górach wszystkich stref klimatycznych, jeśli góry te osiągają wysokość lokalnej granicy wieloletniego śniegu.

Ohnište – masyw utworzony z wapieni i dolomitów płaszczowiny choczańskiej

Płaszczowina choczańska spoczywa w zachodniej części pasma na płaszczowinie kriżniańskiej, w części wschodniej natomiast bezpośrednio na autochtonicznej serii wierchowej. Budujące ją skały to głównie wapienie, dolomity, często z krzemieniami, piaskowce i margle. W najstarszych, jeszcze paleozoicznych warstwach, spotkać można melafiry – ciemne skały pochodzenia wulkanicznego. Ze skał płaszczowiny choczańskiej zbudowane są m.in. Krakova hoľa, Poludnica i Ohnište.

Sarna, sarna europejska (Capreolus capreolus) – gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny jeleniowatych. Jedno z ważniejszych zwierząt łownych Europy. Samica jest nazywana kozą, samiec rogaczem lub kozłem, młode zaś koźlętami.

Plejstocen – epoka, która wraz z holocenem stanowi okres czwartorzędu, który jest formalnie trzecim okresem w erze kenozoicznej. Trwał od 2,588 mln lat temu (obejmując piętro gelas, dawniej zaliczane do pliocenu) do początku holocenu 11700 lat temu (przed rokiem 2000). Plejstocen nieformalnie nazywany jest też epoką lodowcową, lub epoką lodową, w której olbrzymie lodowce kontynentalne (lądolody) pokryły wielką część Europy, łącznie z Polską, a także inne obszary strefy umiarkowanej, a więc zachodnią Syberię, Amerykę Północną, Grenlandię, Tybet, Ziemię Ognistą, Argentynę, Tasmanię.

Ciekawostką jest występowanie triasowych wapieni również na grzbiecie głównym, w pobliżu Chaty M. R. Štefánika. Jest to fragment długiego pasa, który ciągnie się od stoków Baby, przez Trangoškę, Veľký Gápeľ aż do górnej części Jánskej doliny. Niewielkie fragmenty płaszczowiny kriżniańskiej i choczańskiej zachowały się także po południowej stronie pasma w postaci wysp między Moštenicą a Mýtem pod Ďumbierom. Na wschodnim krańcu, w obręb Niżnich Tatr sięgają w kolei warstwy wapieni i dolomitów ze Słowackiego Raju.

Deresze (słow.Dereše, węg. Déres) (2004 m n.p.m.) – trzeci pod względem wysokości szczyt w Tatrach Niżnych w Słowacji. Jest to skalny szczyt znajdujący się na zachód od Chopoka.

Cyrk lodowcowy (kar, kocioł lodowcowy) – półkoliste lub owalne zagłębienie otoczone z trzech stron stromymi stokami (ścianami), a z czwartej ryglem skalnym.

Złożona budowa geologiczna wpłynęła w dużym stopniu na obecną postać rzeźby Niżnich Tatr. Cechą charakterystyczną jest wyraźna asymetria między południową a północną stroną gór. Doliny opadające na południe, w stronę Bruzdy Hronu, są krótsze, a grzbiety mniej rozgałęzione, niż po stronie północnej. Brak też na południe od grzbietu głównego wybitnych i odizolowanych masywów, które licznie występują na północy (np. Salatín, Siná, Poludnica, Ohnište, Capkovo). Ta odmienność widoczna jest szczególnie wyraźnie w kráľovohoľskiej części Niżnich Tatr.

Kotlina Liptowska (514.71; słow. Liptovská kotlina) – jednostka geomorfologiczna w Centralnych Karpatach Zachodnich w Słowacji, stanowiąca zachodnią część Obniżenia Liptowsko-Spiskiego.

Regiel dolny w klimacie umiarkowanie chłodnym jest to piętro lasów liściastych i mieszanych występujące na wysokościach poniżej 1000-1250 m n.p.m. Formacją roślinną regla dolnego w Polsce są głównie buczyny, które w większości zostały w ciągu kilkuset ostatnich lat zastąpione sztucznymi borami świerkowymi. Mniejszą rolę odgrywają inne typy lasów, np.:

Kocioł polodowcowy pod szczytem Skalki, zawieszony nad Vajskovską doliną

Demänovský jaskynný systém, jego najsłynniejsza część – Demianowska Jaskinia Wolności

Do północnych stoków, w najwyższych partiach gór, ograniczone są przeważnie skutki plejstoceńskiego zlodowacenia. W czasie największego ochłodzenia klimatu istniało ogółem 16 niżnotatrzańskich lodowców, osiągających maksymalnie 6 km długości (Krížská dolina, dolina Štiavnica). Niektóre istniały również po południowej stronie pasma (najdłuższy w Bystrej dolinie). Wyraźne ślady działalności lodowców zaznaczyły się szczególnie w masywie Dumbiera, Chopoka, Dereszy, Skalki i Chabenca. W mniejszym stopniu przemodelowały rzeźbę terenu niewielkie lodowce pod Kráľovą hoľą i Veľkým bokiem.

Czapka tektoniczna – odizolowana część nasuniętej płaszczowiny lub też fałdu. Odizolowanie następuje wskutek procesów erozyjnych i zrównywania powierzchni ziemi, tzw. denudacja.

Siná (1560 m n.p.m.) - wapienny szczyt w Niżnych Tatrach w Słowacji. Wznosi się od zachodu nad Doliną Demianowską (słow. Demänovská dolina). Stroma kopuła szczytowa porośnięta jest w lecie kobiercem kwiatów, z licznymi gatunkami wapieniolubnymi. Z odosobnionego od innych masywów wierzchołka rozciągają się piękne widoki, m.in. na otoczenie Doliny Demianowskiej, Kotlinę Liptowską i Tatry.

Zjawiska krasowe

Krasowe formy rzeźby terenu wykształciły się w wielu miejscach po obu stronach gór. Wyróżnia się tu szereg rejonów krasowych, z których najrozleglejszy i najbogatszy w zjawiska krasowe jest Demänovský kras, zajmujący powierzchnię około 62 km2. Znajduje się tu zarówno najdłuższa jaskinia Słowacji – Demänovský jaskynný systém (35 193 m poznanych korytarzy), jak i najgłębsza – Systém Hipmanových jaskýň (495 m głębokości). Innymi długimi jaskiniami na tym obszarze są: Jaskyňa Zlomísk (10 471 m), Systém Hipmanových jaskýň (7554 m), Jaskyňa v Záskočí – Na Predných (5034 m), Štefanová 1 (4484 m), Stanišovská jaskyňa (3138 m) i Okno (2570 m). Masyw Ohnišťa znany jest z największego na Słowacji łuku skalnego, zwanego również Oknem (około 10 m wysokości), a pod wierzchołkiem znajduje się Veľká ľadová priepasť (głębokość 125 m), słynąca z 15-metrowej wysokości lodowego stalagmitu na dnie pierwszego stopnia jaskini. Innym ciekawym niżnotatrzańskim rejonem krasowym, reprezentującym kras wysokogórski, jest Ďumbiersky kras. Wykształciła się tu rozległa Jaskinia Martwych Nietoperzy (Jaskyňa mŕtvych netopierov) o długości 19 386 m i głębokości 320 m.

Malina - grupa gatunków z rodzaju Rubus L. wyróżniana zwyczajowo ze względu na czerwoną barwę owoców i łatwość ich odpadania od dna kwiatowego (pozostałe gatunki noszą zwyczajową nazwę rodzajową jeżyna). U różnych odmian uprawnych owoce mogą być koloru od czarnego i purpurowego, przez czerwony, żółty, do białawego.

Piaskowiec to średnioziarnista, zwięzła skała osadowa powstała w wyniku scementowania ziaren kwarcu, skaleni, miki oraz okruchów innych skał i minerałów o średnicy 0,063-2 mm za pomocą spoiwa ilastego, krzemionkowego, wapiennego (kalcytowego, dolomitowego) lub żelazistego. Przyjmuje różne zabarwienia od szarego po żółte, czerwone i białe.

Roślinność

W Niżnych Tatrach występuje piętrowy układ roślinności. Około 67% powierzchni pokryte jest lasami dolno- i górnoreglowymi. W partiach grzbietowych rozciąga się piętro kosodrzewiny.

Rzadkie rośliny reprezentują m.in. sasanka biała, szarotka alpejska i goryczka kropkowana. W dolnych partiach górskich powszechnie zbierane są zioła lecznice, maliny, jeżyny, jagody, poziomki oraz liczne gatunki grzybów jadalnych.

Zwierzęta

Największym drapieżnikiem jest niedźwiedź brunatny. Oprócz niego występują tu: kozice, wilki, rysie, jelenie, sarny i dziki.

Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,5 ± 4,0 do 65,5 ± 0,3 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę.

Lodowiec jest wolno płynącą rzeką lodu, powstałego z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi, i drugim po oceanach wody na świecie. W górnej części lodowca powstaje cyrk lodowcowy, z którego wypływający lodowiec rzeźbi U-kształtną dolinę lodowcową, zaś z niesionego materiału odkładana jest morena. Badaniem lodowców zajmuje się glacjologia.

Z ptaków pojawiają się orły, głuszcze, drozdy obrożne i dzięcioły trójpalaczaste.

Ochrona przyrody

Większa część masywu objęta jest ochroną w Parku Narodowym Niżne Tatry (słow. Národný park Nízke Tatry - NAPANT), powstałym w 1978 r. Jego powierzchnia wynosi 728 km², a powierzchnia strefy ochronnej (otuliny) 1.102 km², co daje łącznie 1.830 km² powierzchni chronionej.

Czarny Wag (słow. Čierny Váh, węg. Fekete Vág, niem. Schwarze Waag) – niewielka, górska rzeka w północnej Słowacji, w dorzeczu Dunaju. Jeden z dwóch źródłowych cieków Wagu. Długość 39 km.

Orły (Aquilinae) - podrodzina ptaków z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae). Obejmuje gatunki drapieżne, jednak jeśli to możliwe, zjadające również padlinę, zamieszkujące cały świat poza Antarktydą. Ptaki te charakteryzują się następującymi cechami:

Turystyka

Niżne Tatry są górami licznie odwiedzanymi, przy czym większość ruchu turystycznego i narciarskiego koncentruje się jedynie w wybranych, niewielkich powierzchniowo obszarach. Infrastruktura turystyczna jest w tych miejscach dobrze rozbudowana, natomiast przeważająca część gór pozostaje względnie dzika i niezagospodarowana. Zdecydowanie najliczniej odwiedzana, zarówno latem jak i zimą, jest Dolina Demianowska.

Słowacki Raj (słow. Slovenský raj) - krasowy płaskowyż o średniej wysokości od 800 do 1000 m n.p.m. będący częścią Słowackich Rudaw (słow. Slovenské rudohorie) - Karpaty Zachodnie - położony na terenie powiatów popradzkiego, spiskonowowiejskiego i rożniawskiego. Nazwa została nadana w 1921 roku.

Čertovica (węg. Ördöglakodalma-hágó, 1238 m n.p.m.) – przełęcz, rozdzielająca łańcuch Tatr Niżnych w Centralnych Karpatach Zachodnich w Słowacji na dwie części: zachodnią – większą i skupiającą wszystkie szczyty przekraczające 2000 m n.p.m. (Ďumbierske Tatry) oraz wschodnią – niższą i nieco mniej rozległą (Kráľovohoľské Tatry).

Szlaki turystyczne

Na obszarze pasma istnieje około tysiąca kilometrów znakowanych szlaków turystycznych, za których stan odpowiada Klub slovenských turistov. Udostępniają one praktycznie wszystkie najwyższe i najbardziej widokowe kulminacje. Największe zagęszczenie znakowanych ścieżek jest w Dolinie Demianowskiej. Głównym grzbietem Niżnych Tatr prowadzi fragment czerwono znakowanej Cesty hrdinov Slovenského národného povstania – część europejskiego długodystansowego szlaku E8. Pozostają także duże powierzchnie bez żadnych szlaków, zwłaszcza w północnej, niższej i gęsto zalesionej części Tatr Kráľovohoľskich.

Tlstá (1555 m n.p.m.) - szczyt w zachodniej części Niżnych Tatr (tzw. Ďumbierske Tatry) w Słowacji, należący do tzw. grupy Salatynów. Przez szczyt Tlstej przebiega granica Parku Narodowego Niżne Tatry.

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

Wyciąg w kotle Dereszy

Demianowska Jaskinia Lodowa

Schronisko im. gen. Štefánika

Trasy narciarskie

Największym centrum narciarskim jest Jasná – Chopok sever, na północnych zboczach Chopoka, opadających do Doliny Demianowskiej. Wyposażone jest w 17 wyciągów o łącznej przepustowości 16 430 osób/godzinę. Długość tras zjazdowych to 24 244 metry. Również południowe stoki Chopoka (Chopok juh) są mocno zagospodarowane narciarsko (7 wyciągów, 10 040 metrów tras zjazdowych). Mniejszymi ośrodkami narciarskimi na terenie Niżnych Tatr są m.in. Tále, Mýto pod Ďumbierom, Vernár, Liptovská Teplička, Čertovica, Wyżna Boca (Vyšná Boca), Niżna Boca (Nižná Boca) i Liptowski Jan (Liptovský Ján).

Hornád (węg. Hernád) - rzeka w środkowej Słowacji i w północno-wschodnich Węgrzech, w dorzeczu Dunaju. Długość - 286 km (193 km w Słowacji, 93 km na Węgrzech), powierzchnia zlewni - 4 403 km² (3 303 km² w Słowacji, 1100 km² na Węgrzech), średni przepływ - 30,9 m³/s. Maksymalny przepływ zanotowany - 689 m³/s.

Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy, o liczbie atomowej 79. Złoto występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,1·10-3 ppm. Występuje ono w przyrodzie w stanie rodzimym. Jest symbolem bogactwa.

Jaskinie udostępnione do zwiedzania

Jedną z największych atrakcji turystycznych pasma są bogate w nacieki jaskinie. Najpopularniejszą jest Demianowska Jaskinia Wolności (Demänovská jaskyňa Slobody), odwiedzana rocznie przez ok. 180 tysięcy turystów z całego świata. Pobliską Demianowską Jaskinię Lodową (Demänovská ľadová jaskyňa) zwiedza w ciągu roku ponad 100 tysięcy ludzi. W przyszłości planowane jest otwarcie dla turystów Demianowskiej Jaskini Pokoju (Demänovská jaskyňa Mieru), stanowiącej wraz z Jaskinią Wolności i Lodową część wspólnego systemu jaskiniowego. Po południowej stronie Niżnych Tatr do zwiedzania udostępniona jest Bystrianska jaskyňa. Wszystkie trzy turystyczne jaskinie posiadają oświetlenie elektryczne i liczne ułatwienia w postaci betonowych ścieżek, poręczy i schodów, a Bystrianska jaskyňa jest dostępna również dla osób niepełnosprawnych. Nieco odmienna jest Jaskinia Martwych Nietoperzy (Jaskyňa mŕtvych netopierov) – jej zwiedzanie ma charakter trekingu speleologicznego, a samo wejście do jaskini znajduje się dość wysoko w górach (1520 m).

Borówka czarna (Vaccinium myrtillus L.) - gatunek rośliny wieloletniej z rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Ma wiele zwyczajowych nazw: jagoda, czernica, czarna jagoda, czarna borówka. Występuje w Europie i Azji, powszechnie w Polsce.

Grzyby jadalne – grzyby o różnej przynależności systematycznej produkujące jadalne owocniki, które po odpowiednim przyrządzeniu, nie powodują u człowieka żadnych dolegliwości. W większości zbierane tylko ze stanu dzikiego, tylko nieliczne są uprawiane (pieczarki, boczniaki).

Baza noclegowa

Rozmieszczenie i ilość miejsc noclegowych jest skorelowane z natężeniem ruchu turystycznego. Najbardziej rozwinięta jest baza noclegowa w Dolinie Demianowskiej – Jasná oferuje 1200 miejsc (głównie w hotelach), wiele obiektów stoi także w pobliżu wylotu doliny. Spore zaplecze noclegowe posiada większość liptowskich miejscowości u podnóża Niżnych Tatr. Uboższą bazą turystyczną charakteryzuje się Bruzda Hronu.

Jeżyna, ożyna a. ostrężyna (Rubus L.) – rodzaj roślin z rodziny różowatych. Część przedstawicieli określana jest zwyczajowo w języku polskim malinami (gatunki o różnej przynależności w obrębie podrodzajów, które łączy czerwona barwa owoców i odpadanie ich od dna kwiatowego po dojrzeniu).

Dumbier (także Dziumbir, Dziumbier, słow. Ďumbier, węg. Gyömbér, niem. Djumbier; 2043 m n.p.m.) - najwyższy szczyt Tatr Niżnych w Słowacji. Od strony południowej łagodne zbocza pokryte są polami głazów granitowych, a od północy 500 m strome ściany stoku z filarami i żlebami spadającymi do kotłów lodowcowych w zamknięciach doliny. Ze szczytu rozciąga się szeroka panorama gór środkowej i północnej Słowacji.

Na całym obszarze Niżnych Tatr znajdują się tylko trzy schroniska turystyczne. Są to: Útulňa pod sedlom Ďurkovej (wbrew nazwie jest typowym schroniskiem), Kamenná chata pod Chopkom i Chata M. R. Štefánika pod Ďumbierom. Wszystkie znajdują się we wschodniej części pasma, w bezpośrednim sąsiedztwie głównej grani. Oprócz nich w okolicach Chopoku działa kilka hoteli górskich (m.in. Kosodrevina i Trangoška) oraz innych obiektów noclegowych dla turystów. Wędrowanie w części wschodniej ułatwiają dwa bezobsługowe i bezpłatne schrony (tzw. útulňe), będące wyremontowanymi szałasami – útulňa Ramža i útulňa Andrejcová.

Niedźwiedź brunatny (Ursus arctos) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny niedźwiedziowatych. Sierść niedźwiedzia brunatnego jest, jak sama nazwa wskazuje, ciemnobrązowa, choć niektóre jego podgatunki mogą mieć futro jaśniejsze. Niedźwiedź jest potężnie umięśniony i bardzo silny. W pozycji wyprostowanej mierzy - w zależności od płci - od 1,8 m do 3 m. Waga poszczególnych osobników waha się od 200 do 800 kg. Niedźwiedzica wydaje na świat co dwa lata dwoje-troje niedźwiadków. Ciąża trwa około 8 miesięcy. Poród następuje zwykle między grudniem a lutym. Niedźwiedź żyje średnio 20-25 lat. W niewoli jednak może osiągnąć wiek 40 lat. Jest wszystkożerny: żywi się nasionami, grzybami, dżdżownicami, ślimakami, jajami ptaków, chętnie zjada miód, poluje także na zwierzynę leśną, łowi też ryby. Żyje w puszczach, w tajdze, w zalesionych rejonach górzystych. Zamieszkuje północną Europę i Azję. Obecnie żyje na świecie około 200 tysięcy niedźwiedzi brunatnych.

Wywierzysko, reokren – typ źródła o silnym wypływie. Najczęściej występuje w regionach górskich. Jest to przeważnie źródło typu wokluzyjskiego (od Vaucluse – miasto we Francji) – nazwa źródła, w którym wypływają na powierzchnię wody podziemne na obszarach krasowych. Wydajność takiego źródła może być znaczna, jeśli jest mniejsza od ilości wody wpływającej do ponoru (wchłonu) jest to ujemny bilans zlewni.

Niżne Tatry w zimowej szacie

Dolina Demianowska

Zobacz też

Park Narodowy Niżne Tatry

Przypisy

"Slovenská speleologická spoločnosť: Rebríčky najhlbších a najdlhších jaskýň". [dostęp 2009-03-21].
"Chopok Sever – o stredisku". [dostęp 2009-03-21].
"Chopok Juh – o stredisku". [dostęp 2009-03-21].

Bibliografia

Sławomir Adamczak: Niżne Tatry. Przewodnik. Warszawa: Agencja "TD", 2003. ISBN 83-88859-06-4.
Zdenko Hochmuth: Nízke Tatry západ. Turistický sprievodca ČSSR. Bratislava: Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, 1988.
Kamil Linhart: Nízke Tatry východ. Turistický sprievodca ČSSR. Bratislava: Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, 1989. ISBN 80-7096-012-3.
Nízke Tatry – Chopok. Turistická mapa 1:50 000. Harmanec: Vojenský kartografický ústav, 2000. ISBN 80-8042-045-9.
Nízke Tatry – Kráľova hoľa. Turistická mapa 1:50 000. Harmanec: Vojenský kartografický ústav, 1999. ISBN 80-8042-135-8.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Niżne Tatry