Teatr Kalambur - Polski Serwis Naukowy

wejście do Art Café "pod Kalamburem"

kamienica przy ul. Kuźniczej 29a, gdzie mieścił się Teatr Kalambur

Ośrodek Teatru Otwartego "Kalambur" we Wrocławiu (Teatr Kalambur) – scena teatralna założona w roku 1957 przez absolwenta fizyki teoretycznej, asystenta na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Wrocławskiego Bogusława Litwińca jako teatr studencki.

Aleksandr Aleksandrowicz Błok (ros. Александр Александрович Блок) (ur. 28 listopada 1880 w Sankt Petersburgu, zm. 7 sierpnia 1921 w Piotrogrodzie) – rosyjski poeta symbolista, dramaturg.

Grenoble (oksyt. Grenòble, Granòble; średniowieczny oksyt. Grasanòbol; franko-prow. Grenoblo) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Rodan-Alpy, w departamencie Isère.

Teatr utworzony został częściowo w oparciu o zespół, który wcześniej tworzył spektakle teatru "Ponuracy", a później – zarzuciwszy teatr – rozpoczął w 1956 roku wydawanie czasopisma "Poglądy". Litwiniec wraz z polonistą Eugeniuszem Michalukiem zaproponowali im pod koniec 1957 roku wskrzeszenie zespołu teatralnego pod nową nazwą. Michaluk był szefem literackim teatru (on też jest autorem nazwy "Kalambur"), Litwiniec zaś – reżyserem. W 1958 wystawiony został pierwszy spektakl "Konfiskata gwiazd"; teatr nie miał wówczas jeszcze własnej siedziby, sztukę wystawiono w Młodzieżowym Domu Kultury.

Szewcy. Naukowa sztuka ze "śpiewkami" w trzech aktach – dramat określany jako groteskowy i modernistyczny napisany przez Stanisława Ignacego Witkiewicza w latach 1931-1934 i wydany w Krakowie w roku 1948. Po raz pierwszy wystawiony w roku 1957 w Sopocie.

Jasło – miasto powiatowe w południowo-wschodniej części Polski, w województwie podkarpackim (od 1999), w obrębie Dołów Jasielsko-Sanockich. Znajduje się ono na wysokości od 225 do 380 m n.p.m. na przecięciu rzek Wisłoki, Ropy oraz Jasiołki.

Przez kilka lat próby i spektakle odbywały się w różnych miejscach, w tym m.in. od roku 1959 w piwnicach pałacu Schaffgotschów, gdzie mieścił się klub studencki "Pałacyk" (urządzoną tam salkę z 60 miejscami nazwano "Pod Edulem"). Z ważniejszych przedstawień "Kalambura" w początkowym okresie jego istnienia wymienić należy "Po ulicach miasta chodzi moja miłość" (nagrodzone na Krakowskim Festiwalu Kultury) i poemat A. Błoka "Dwunastu", obydwa pokazane podczas pierwszej prezentacji "Kalambura" za granicą, w Grenoble. Inauguracją Sceny Poezji w "Kalamburze", kierowanej przez Włodzimierza Hermana był spektakl "Słowo o Jakubie Szeli"; później scena ta pod kierownictwem Hermana wystawiała m.in. spektakle "Kurt" według M. Grześczaka (w 1962 r.) i "Pugaczow" według S. Jesienina (w 1963 r.).

Reżyser – autor realizujący własną artystyczną koncepcję multidyscyplinarnego utworu: spektaklu, filmu, audycji radiowej, programu telewizyjnego, nagrania dźwiękowego itp. Nadzoruje i koordynuje działania wszystkich biorących udział w przedsięwzięciu. Reżyser nadaje ostateczny kształt utworowi i jest za niego odpowiedzialny w sensie artystycznym.

Kalambur - (z języka francuskiego), zabawna gra słów o zbliżonym (paronomazja) bądź identycznym brzmieniu (homonim), lecz o różnych znaczeniach. Efekt powstaje dzięki przeprowadzanym przekształceniom wyrazów, m.in. usamodzielnieniu lub przestawieniu członów.

W 1964 teatr "Kalambur" otworzył własną scenę w budynku przy ul. Kuźniczej 29a, gdzie wcześniej mieścił się klub studencki Akademii Medycznej "Dingo". Ważnym wydarzeniem w życiu teatru była premiera "Szewców" S.I. Witkiewicza wiosną 1965, potem w 1967 wystawiony jedyny raz na zamkniętym pokazie spektakl "Męczeństwo i śmierć Macieja Gyubala Wahazara" (na motywach Witkacego), który natychmiast po pierwszym pokazie został zakazany przez GUKPPiW (cenzurę). W 1969 wystawiono spektakl "W rytmie słońca" oparty na motywach poezji Urszuli Kozioł, który później pokazywany był w wielu krajach (m.in. w USA i w Kanadzie), a także w polskiej telewizji.

Pałac Schaffgotschów we Wrocławiu przy ul. Kościuszki nr 34 – okazała willa, wzniesiona w 1890 na polecenie Hansa Ulryka von Schaffgotsch (z tzw. górnośląskiej linii rodu Schaffgotschów) wg projektu K. Heidenreicha w wyniku rozbudowy starszego obiektu – domu G. van Heesa, który znajdował się tu od 1862 roku. Schaffgotschowie kupili parcelę w 1887 i polecili rozbudowę domu do trójskrzydłowego pałacu w stylu renesansowym, z wieżą, licznymi wykuszami, lukarnami itp. Elewacja licowana jest czerwoną cegłą z jasnymi piaskowcowymi detalami; przed frontem pałacu znajduje się dziedziniec, na tyłach był ogród, pierwotnie w stylu angielskim.

Siergiej Aleksandrowicz Jesienin, ros. Сергей Александрович Есенин (ur. (3 października) [21 września s.s.] 1895 w Konstantinowie, zm. 28 grudnia 1925 w Leningradzie) – poeta rosyjski, inspirowany folklorem ludowym i sztuką sakralną, przedstawiciel imażynizmu.

Pod koniec roku 1974 Studencki Teatr "Kalambur" zaczął przekształcać się w mający szerszą formułe "Akademicki Ośrodek Teatralny Kalambur", wciąż pozostawał jednak placówką formalnie amatorską. Od 1 stycznia 1979 "Kalambur" otrzymał status teatru zawodowego i przyjął nazwę "Ośrodek Teatru Otwartego Kalambur".

Bogusław Litwiniec (ur. 1 listopada 1931 w Ostrogu nad Horyniem, Wołyń) – polski reżyser teatralny, działacz kulturalny, polityk, senator IV i V kadencji.

Rzeź galicyjska (rzeź tarnowska, rabacja galicyjska, rabacja chłopska) , – powstanie chłopskie na terenach zachodniej Galicji w drugiej połowie lutego i marcu 1846 roku. Przybrało charakter pogromów ludności ziemiańskiej, urzędników dworskich i rządowych. Najbardziej znanym przywódcą chłopskich oddziałów był Jakub Szela.

W marcu 1983 zainaugurowano działalność znajdującej się przy teatrze kawiarni "Pod Kalamburem". Przez dwa kolejne lata (1984-1986) budynek teatru był remontowany, a zespół występował gościnnie na innych scenach. W roku 1991 Bogusław Litwiniec przestał pełnić funkcję dyrektora artystycznego "Kalambura" (pozostał jednak kierownikiem Festiwalu Teatru Otwartego, od dwóch dziesięcioleci organizowanego pod auspicjami "Kalambura"); wyreżyserował jednak jeszcze trzy ostatnie spektakle w swoim teatrze: "Żegnaj kruku" w 1991, "Ja trzymam, ty trzymasz, ona spada" w 1992, i "Wymyślanie publiczności" w 1993. W 1994 wskutek nieporozumień pomiędzy wrocławskim samorządem a Zjednoczonymi Przedsiębiorstwami Rozrywkowymi w Warszawie doszło do rozwiązania całego zespołu teatru "Kalambur".

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

Telewizja Polska SA (oficjalny skrót TVP SA) – spółka Skarbu Państwa (spółka akcyjna), z mocy prawa jedyny nadawca telewizji publicznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Obecnie przy ul. Kuźniczej 29a mieści się Art Café "pod Kalamburem", miejsce nieformalnych spotkań młodych twórców Wrocławia.

Przypisy

później, w 1966, Litwiniec ukończył studium z teatru i dramaturgii na uniwersytecie w Nancy
zob. też znaczenie słowa "kalambur"
powstał tam także m.in. kabaret "Kalamburek"
Jakub Szela – w 1846 współorganizator rzezi galicyjskiej koło Jasła

Źródła

Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2000, ISBN 83-7023-749-5, str. 315