Teatr Polski w Rydze - Polski Serwis Naukowy

Teatr Polski w Rydze – teatr działający w Rydze w latach 1927-40 wystawiający sztuki w języku polskim.

Został powołany do życia na wiosnę 1927 roku m.in. dzięki staraniom posła Jarosława Wilpiszewskiego. Jego osnową stała się sekcja teatralna założona przy Towarzystwie Polskim "Oświata" kierowana przez dawnego kierownika teatru rosyjskiego na Łotwie Polaka Władysława Czengerego.

Stanisław Feliks Przybyszewski (ur. 7 maja 1868 w Łojewie pod Inowrocławiem, zm. 23 listopada 1927 w Jarontach pod Inowrocławiem) – polski pisarz, poeta, dramaturg, nowelista okresu Młodej Polski, skandalista, przedstawiciel cyganerii krakowskiej i nurtu polskiego dekadentyzmu.

Pomnik Wolności w Rydze (łot. Brīvības piemineklis, potocznie przez Łotyszów zwany Mildą) – stojący w centrum Rygi symbol niepodległości państwa odsłonięty w 1935.

Pierwsze przedstawienie miało miejsce 22 września 1927 roku. Początkowo teatr korzystał z pomieszczeń Rosyjskiego Teatru Dramatycznego w Rydze przy ul. Merkela 13. W pierwszym roku działalności na jego trupę składało się 31 osób (14 mężczyzn i 17 kobiet). Wystawiona głównie polskich klasyków: Lucjana Rydla, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Henryka Sienkiewicza, ale również np. utwory Stanisława Przybyszewskiego czy współczesną literaturę łotewską (np. sztukę R. Blaumanisa "W ogniu" wystawioną w listopadzie 1928 roku w dziesiątą rocznicę niepodległości Łotwy).

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W sezonie 1929/30 roku popularność zdobyła sztuka "W obronie Częstochowy", z której część dochodów przekazano na budowę Pomnika Wolności w Rydze.

Aktorzy teatralni pochodzili głównie z Łotwy (w tym znaczna część z Rosyjskiego teatru Dramatycznego), sporadycznie występowali również artyści z RP, m.in. Irena Bórska-Wysocka czy Janina Skrobiecka.

W 1931 roku nad teatrem zebrały się czarne chmury, gdy władze łotewskie zażądały dymisji dyrektora Czengerego (nie posiadał obywatelstwa łotewskiego) oraz zwolnienia kilku aktorów. Obowiązki dyrektora przejęli P. Swytan, B. Krzemieński i S. Sieżniewski. Mimo strat placówka szybko wróciła do normalnego funkcjonowania wystawiając w najbliższym sezonie sztukę wg R. Blaumanisa "Z ckliwej butelki", a w 1933 roku operetkę "Polacy w Ameryce". Dalej finansowana była z kasy miejskiej Rygi oraz subwencji rządowej (dochody z biletów stanowiły mniej niż 50%).

Lucjan Antoni Feliks Rydel (ur. 17 maja 1870 w Krakowie, zm. 8 kwietnia 1918 w Krakowie-Bronowicach Małych) – poeta i dramatopisarz polski okresu Młodej Polski.

Jarosław Stefan Wilpiszewski (łot. Jaroslavs Viļpiševskis; ur. 1 listopada 1881 w gminie Pyłda k. Lucynu, zm. po 1940) – polski prawnik i działacz społeczny na Łotwie, poseł do Sejmu Łotewskiego i redaktor prasy polonijnej w Dyneburgu.

W 1934 roku na czele teatru stanął Szczepan Baczyński, który zaangażował w jego pracę polską młodzież z ryskiego gimnazjum. W tym samym roku dokonano przenosin placówki do siedziby Domu Polskiego w Rydze znajdującego się przy ul. Jēzus Baznīcas 3. Na deskach teatru wystąpili m.in. Aleksander Zelwerowicz, Zygmunt Nowakowski, ks. Skierkowski.

Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz herbu Oszyk, pseudonim Litwos (ur. 5 maja 1846 w Woli Okrzejskiej, zm. 15 listopada 1916 w Vevey) – polski nowelista, powieściopisarz i publicysta; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1905) za całokształt twórczości, jeden z najpopularniejszych pisarzy polskich przełomu XIX i XX wieku.

Teatr – rodzaj sztuki widowiskowej, w której aktor lub grupa aktorów na żywo daje przedstawienie dla zgromadzonej publiczności. Terminem tym określa się też czasem sam spektakl teatralny lub też budynek, w którym on jest grany.

W latach 1936-37 Teatr nie działał, jego ponownego otwarcia dokonano na jesieni 1937 roku w Domu Polskim przy ul. Dzirnavu 46. Dyrektorem został za zgodą rządu łotewskiego Stanisław Ficner-Jarski.

Bibliografia

Jekabsons Eriks, "Życie kulturalne Polaków w Republice Łotewskiej (1918-1940)", w: "Kultura Polska na Łotwie/Polu kultura Latvija", Ryga 1994

Zobacz też

Historia mniejszości polskiej na Łotwie

Teatr na Pohulance