Teatr w Grudziądzu - Polski Serwis Naukowy

Centrum Kultury Teatr w Grudziądzu

W pierwszej połowie XVIII wieku szkolną działalność dramatyczną prowadzili uczniowie kolegium jezuickiego w Grudziądzu. W czasach zaboru pruskiego od około 1844 r. w budynku z muru pruskiego przy ul. Solnej mieściła się sala widowiskowa udostępniana wędrownym trupom artystycznym, głównie z Gdańska i z Elbląga, która po gruntowej przebudowie w 1847 r. stała się prawdziwym teatrem. Budynek, potocznie zwany "stodołą" liczył ponad 400 miejsc, w tym 90 stojących. Własnego niemieckiego zespołu miasto doczekało się po 1870 r. W 1902 r. gmach - dotąd dzierżawiony od prywatnych właścicieli - stał się własnością Towarzystwa Teatralnego. W 1916 r. został zamknięty z powodu złego stanu technicznego i odtąd mieścił się tu magazyn, zniszczony podczas wojny w 1945 r. W latach 1873-1920 działał ponadto teatr letni w ogrodzie hotelu "Pod Złotym Lwem" przy Al. 23 Stycznia. Sporadyczne przedstawienia Teatru Polskiego z Poznania i polskich teatrzyków amatorskich odbywały się w wynajętych salach, niekiedy poza miastem.

Stanisław Moniuszko ) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista; autor ok. 268 pieśni, operetek, baletów i oper. Do jego najsłynniejszych dzieł należą opery: Halka, Straszny dwór i Paria.

Idea bractw kurkowych jako organizacji powoływanych do życia względami praktycznymi, zrodziła się w wiekach średnich na zachodzie Europy. Jej recepcja na ziemiach polskich postępowała wraz z upowszechnianiem się na tym obszarze prawa magdeburskiego. Narzucało ono mieszkańcom nowo lokowanych miast obowiązek ich obrony.

Po odzyskaniu niepodległości został powołany do życia Teatr Pomorski, przekształcony w Teatr Miejski, który w latach 1921-1931 funkcjonował w budynku strzelnicy rozwiązanego bractwa kurkowego przy ul. Marszalka Focha 19. Gmach spłonął 13 września 1923 r. i po przebudowie wg projektu Stanisława Stołowskiego został ponownie oddany do użytku 10 lutego 1925 r. W międzyczasie przedstawienia przeniesiono do sali widowiskowej "Tivoli" przy ul. Legionów. Od 1931 r. w Grudziądzu nie było stałego zespołu dramatycznego. W 1935 r. przed gmachem teatru odsłonięto pomnik Stanisława Moniuszki, autorstwa Ignacego Zelka (zniszczony 1939 przez hitlerowców).

Portyk (łac. porticus) - budynek na planie prostokąta z jednym lub kilkoma rzędami kolumn, które wspierały dach zamknięty z jednej strony ścianą. Czasami zdarzały się portyki kilkupiętrowe.

International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.

W 1928 r. została zbudowana Opera Leśna, która jednak upadła po zaledwie dwóch sezonach, ponadto w 1930 r. otwarto w sali Domu Żołnierza amatorski teatr garnizonowy. Przez cały czas działała amatorska Scena Niemiecka, dająca spektakle w byłym Domu Ewangelickim.

Podczas II wojny światowej okupacyjne władze niemieckie przystąpiły do budowy nowoczesnego gmachu teatralnego z monumentalnym portykiem w miejscu dotychczasowej siedziby. Jego budowę kontynuowały po wojnie władze polskie i oddanie do użytku (z widownią na 850 miejsc) nastąpiło 5 grudnia 1948 r. 5 kwietnia 1955 r. stał się siedzibą objazdowego Pomorskiego Teatru Młodego Widza z Bydgoszczy, przekształconego w Teatr Popularny, a od 1962 r. w Teatr Ziemi Pomorskiej, zlikwidowany 30 czerwca 1991 r. W latach powojennej działałności zespół grudziądzki dał 300 premier, a spektakle w mieście i poza nim obejrzało łącznie około 4 miliony widzów.

Grudziądz (niem. Graudenz, łac. Graudensis, ros. Грудзёндз) – miasto na prawach powiatu w województwie kujawsko-pomorskim nad Wisłą. W latach 1975-1998 miasto leżało w administracyjnych granicach województwa toruńskiego. Liczba mieszkańców miasta wynosi 99 074 co daje mu 4. miejsce pod względem wielkości w województwie i 40. miejsce w Polsce. Miasto ciągnie się w kierunku południkowym ponad 12,5 km, w kierunku równoleżnikowym tylko 6,2 km. Na południe od ujścia Osy wznosi się Kępa Forteczna (86,1 m n.p.m.), zaś na południe od niej – Kępa Strzemięcińska (79,3 m n.p.m.)

Obecnie budynek jest siedzibą Centrum Kultury Teatr. Od 1998 organizowana jest co roku Grudziądzka Wiosna Teatralna, mająca od 2004 charakter festiwalu, od 11 lat - osobom szczególnie zasłużonym dla Centrum Kultury Teatr - przyznawane sa też nagrody im. Aleksandra Gąssowskiego. Tu również obecnie znajduje się Grudziądzkie Towarzystwo Kultury.

Bibliografia

Eugenia Sławińska, Życie kulturalne Grudziądza w latach 1918-1939, Gdańsk, Ossolineum, 1980, ISBN 83-04-00662-6

Z dziejów teatru grudziądzkiego, Grudziądz, Oddziałowa Komisja Krajoznawcza PTTK, 1986

Sesja Popularnonaukowa "Dzieje Teatru Pomorskiego w Grudziądzu (1921-1922)", "Grudziądz. Biuletyn Koła Miłośników Dziejów Grudziądza", R. 2, 1992, nr 3

Z dziejów teatru w Grudziądzu. W 150 rocznicę otwarcia teatru przy ulicy Solnej, red. nauk. Maciej Nowak, Grudziądz, Centrum Kultury Teatr, 1997, ISBN 83-908891-0-2

Stanisław Poręba, Zarys dziejów Teatru Pomorskiego w Grudziądzu, "Kalendarz Grudziądzki", ISSN 1427-700X, 5, 2001

Anna Janosz-Olszowy, Moniuszko przed teatrem, "Kalendarz Grudziądzki", 12, 2008, ISSN 1427-700X

Stanisław Poręba, Aktorki i aktorzy teatru grudziądzkiego, cz. 1, "Kalendarz Grudziądzki", 12, 2008, ISSN 1427-700X, cz. 2, "Kalendarz Grudziądzki", 13, 2009, ISSN 1427-700X

Anna Janosz-Olszowy, Grudziądzka Wiosna Teatralna, "Kalendarz Grudziądzki", 13, 2009, ISSN 1427-700X

Linki zewnętrzne

Centrum Kultury Teatr