Teatrologia - Polski Serwis Naukowy

Teatrologia – nauka o teatrze, zapoczątkowana na początku XX wieku przez niemieckiego badacza Maxa Hermanna, jako osobna dziedzina studiów powstała pod wpływem zmian w teatrze, związanych z Wielką Reformą Teatru i haseł wzywających do „reteatralizacji” teatru. Działania te potrzebowały wsparcia teoretycznego w procesie odnawiania i ponownego definiowania sztuki teatralnej, wzmacniania autonomii teatru od innych dziedzin sztuki.

Portal internetowy – internetowy serwis informacyjny poszerzony o różnorodne funkcje internetowe, dostępny z jednego adresu internetowego. W intencji twórców, ma to zachęcać użytkowników do ustawienia adresu portalu jako strony startowej w przeglądarce www i traktowania go jako bramy do Internetu.
Rasa człowieka - termin, który zwykle odnosi się do kategoryzacji populacji ludzkich na grupy w zależności od cech dziedzicznych. Najszerzej używane podziały opierają się na zewnętrznych, rzucających się w oczy charakterystykach takich jak: kolor skóry, kształt czaszki lub twarzy, wzrost, kształt i kolor włosów; kolor oczu, oraz na samoidentyfikacji.

Historia teatrologii

Pierwsze refleksje o teatrze w kulturze europejskiej można znaleźć w Poetyce Arystotelesa (ok. 330 p.n.e.), a w kulturze Wschodu w tekście indyjskiego mędrca Bharaty Muni Natjaśastra (pomiędzy 200 p.n.e. a 200 n.e.). Wyraźny wzrost zainteresowania teorią teatru można zaobserwować w Europie od drugiej połowy XVIII wieku. Zajmowano się teatrem na marginesie refleksji o literaturze lub też pisano teksty podejmujące praktyczne aspekty funkcjonowania teatru. Wiek XIX przyniósł kolejne refleksje o teatrze, formułowane najczęściej przy okazji recenzji konkretnych spektakli (np.: działalność krytyka teatralnego Francisque Sarcey'ego, publikujący w paryskim czasopiśmie Temps). Od lat 90. XIX wieku wykłady z historii teatru zagościły na uniwersytetach (1895 – Harvard University, 1896 – Sorbona).

Kultura śródziemnomorska - kultura powstała w basenie Morza Śródziemnego w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą. Współtworzyli ją starożytni Żydzi, Grecy i Rzymianie. Jest podstawą tożsamości narodów współczesnej Europy, a powstałe w latach jej świetności dzieła stanowią dziedzictwo kulturowe dzisiejszej cywilizacji Zachodu. W szerszym znaczeniu kultura śródziemnomorska rozumiana jest także jako kultura wyrosła z tradycji starożytnej Grecji, Rzymu i Izraela, w takim rozumieniu pojęcia zakres jej wpływów oprócz Europy będzie obejmował Amerykę Północną i Południową, Australię i północną Azję.
Orientacja seksualna – trwały, odczuwany wewnętrznie popęd płciowy, emocjonalny do osobników określonej płci. Szeroki przegląd literatury naukowej w poszukiwaniu definicji orientacji seksualnej wykazał iż ustalenie definicji zarówno koncepcyjnej jak i operacyjnej nie było możliwe. Rozbieżności w definicjach orientacji seksualnej są przyczyną zamieszania pojęciowego. Problemy ze zdefiniowaniem orientacji seksualnej nie pozwalają na ustalenie reprezentatywnych prób homoseksualistów, biseksualistów i heteroseksualistów, a różnice w definiowaniu i pomiarze sięgają roku 1860, kiedy naukowcy po raz pierwszy zainteresowali się orientacją seksualną.

W 1902 literaturoznawca Max Hermann został współzałożycielem Towarzystwa Historyków Teatru w Berlinie, w roku 1923 stworzył autonomiczny instytut teatralny, w którym zajmował się badaniem teatru współczesnego nie tylko od strony artystycznej, ale także jako zjawisko socjologiczne czy ekonomiczne. Do jego najbliższych współpracowników zaliczali się Carl Niessen oraz Artur Kutscher, wspólnie stworzyli nowoczesny model badana teatru, różny od systemu amerykańskiego, gdzie kładziono nacisk na przygotowanie do praktyki dramatopisarskiej (George Barker z Harvard University). W 1955 roku powstało międzynarodowe towarzystwo badań teatralnych FIRT (Fédération Intercontinentale pour la Recherche de Théâtre).

Początków historii teatru należy szukać w starożytnej Grecji, gdzie w 534 roku p.n.e. odbyły się pierwsze Wielkie Dionizje. Teatr rozwijał sie również w starożytnym Rzymie, a następnie został zaadaptowany przez chrześcijańskie średniowiecze. Od oświecenia nastąpił powrót do antycznych koncepcji teatru, które jednak uległy znacznym modyfikacjom. Rozwijał się teatr neoklasycystyczny. Osobnym zjawiskiem na tle epoki była twórczość Szekspira. Przełomowa dla teatru była Wielka Reforma z XIX wieku. Narodził sie teatr realistyczny i naturalistyczny. Dwudziestolecie międzywojenne to czas nowych koncepcji teatralnych Artauda i Witkacego. Po II wojnie światowej rozwinął się awangardowy nurt teatru, którego jednym z głównych celów było zburzenie granicy między widzem a aktorem.
Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora „Cricoteka”, to instytucja kultury powstała w roku 1981, działająca pod adresem ul. Szczepańska 2 w Krakowie.

Teatrologia w Polsce

Pierwsza teoretyczna refleksja o teatrze pojawiła się w Polsce w XVII stuleciu w dziele Macieja Kazimierza Sarbiewskiego O poezji doskonałej (1626-1627). Jej rozwój nastąpił w wieku XIX, wtedy też pojawiły się pierwsze dzieła z zakresu historii teatru (Teatry w Polsce, dzieło Karola Estreichera seniora wydawane w latach 1873-1879). Za dzieło teatrologiczne można uznać Studium o "Hamlecie" Stanisława Wyspiańskiego z 1905 roku. Pierwszą systematyczną analizę zagadnienia przeprowadził Leon Schiller, który w 1914 roku w artykule Nowy kierunek badań teatrologicznych sformułował dwa cele badawcze: stworzenie definicji istoty sztuki teatralnej i studia nad jej genezą i rozwojem. Do znaczących badaczy teatru w latach międzywojennych należeli naukowcy Mieczysław Rulikowski i Ludwik Biernacki oraz praktycy teatru (np.: Tymon Terlecki). Podjęto także próbę stworzenia ośrodka gromadzenia dokumentacji teatralnej: w latach 1925-1927 przy Związku Artystów Scen Polskich funkcjonował w tym celu Polski Instytut Teatrologiczny pod kierownictwem Wiktora Brumera.

Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – nurt myśli politycznej i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami politycznymi, radykalizmem czy poglądami na temat płci kulturowej.
Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego – państwowa instytucja kultury zajmująca się dokumentacją, promocją i animacją polskiego życia teatralnego. Jej siedziba mieści się w Warszawie przy ulicy Jazdów 1. Dyrektorem jest Maciej Nowak.

Po wojnie w 1951 roku przy Instytucie Sztuki PAN pod kierownictwem Leona Schillera powstał Zakład Historii i Teorii Teatru, którego działaniom po śmierci założyciela przewodził Zbigniew Raszewski. W środowisku uniwersyteckim specjalizacja teatrologiczna pojawiła się najpierw na Uniwersytecie Łódzkim - od 1971 roku, a następnie w Jagiellońskim od roku 1974. W roku 1976 w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej powstał samodzielny Wydział Wiedzy o Teatrze. Współcześnie badania nad teatrem prowadzi się w większości ośrodków akademickich w Polsce. Teatrologia rozwija się także w placówkach dokumentacyjno-badawczych, takich jak Ośrodek Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych we Wrocławiu, krakowskim Ośrodku Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora „Cricoteka”, a od 2003 roku w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, który w roku 2004 utworzył wortal teatralny e-teatr.pl, gromadzący online dokumentację dotyczącą teatru współczesnego, a także zbiory historyczne. Do placówek parających się teatrologią należą też placówki kulturalne, takie jak Muzeum Teatralne w Warszawie oraz czasopisma "Pamiętnik Teatralny", "Dialog", "Didaskalia", "Teatr" oraz "Notatnik Teatralny"

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.
Rytuał – zespół specyficznych dla danej , wykonywanych w celu osiągnięcia pożądanego skutku, który jednakże może być znacznie oderwany od pozornie oczywistego celu funkcjonalnego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)