Teby Zachodnie - Polski Serwis Naukowy

Kolosy Memnona

Teby Zachodnie (miasto umarłych) – obszar na lewym brzegu Nilu, ciągnący się od jego brzegów, poprzez Gurna, gdzie znajduje się Świątynia Milionów Lat Seti I, rozciągający się na północnym zachodzie przez Deir el-Bahari do Doliny Królów, na południowym zachodzie do Doliny Królowych oraz na południu do Medinet Habu i Świątyni Milionów Lat Amenhotepa III, z której jedyną pozostałością są Kolosy Memnona i Ramesseum w centrum.
W obszarze Teb Zachodnich; Nekropoli Tebańskiej, znajdują się (oprócz wyżej wspomnianych): Gurnet Murrai, Szeich Abd el Gurna, Assassif, Chocha, Dra Abu al Naga i al Tarif oraz osada i nekropola rzemieślników - Deir el-Medina.

Amenhotep III - faraon - władca starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa. Według różnych źródeł, panował około: 1388-1351 p.n.e., 1413-1377 p.n.e., 1405-1367 p.n.e. lub 1386-1349 p.n.e. Syn Totmesa IV i Mutemui.
Żyrafa (Giraffa camelopardalis) – parzystokopytny ssak roślinożerny oraz najwyższe z żyjących obecnie zwierząt. Zamieszkuje afrykańskie sawanny na południe od Sahary. Jest spokrewniona z jeleniami i bydłem rogatym, jednak należy do osobnej rodziny żyrafowatych (Giraffidae), razem z najbliższym krewniakiem okapi. Łacińska nazwa, wywodzi się z dawnego poglądu, że żyrafa jest zwierzęciem hybrydowym, powstałym ze skrzyżowania wielbłąda (Camelus) z ocelotem (Leopardus pardalis).

Dolina Królów

lub Bramy Królów (arab. Biban al Muluk, egip.Sechet-aat) - "Wielka Łąka"... Miejsce pochówku z czasów XVIII, XIX i XX dynastii.

Dolina Królowych

lub Bramy Królowych (arab.Biban al Malikat, egip.Ta Set Neferu) - "Miejsce Pięknego Spełnienia". Miejsce pochówku królowych i Synów Królewskich - następców tronu z czasów XIX i XX dynastii.

Szeich Abd el Gurna

Właściwie Szajch Abd al Qurna. Nekropola dostojników, rozciągająca się na wzgórzach za Ramesseum. Dzieli się na trzy mniejsze obszary: "Wielki", "Mały" i "Wieś".

XVII dynastia tebańska – dynastia władców starożytnego Egiptu, rezydujących w Tebach, panujących w Górnym Egipcie, będąca kontynuacją XIII dynastii, tebańskiej, płacąca trybut władcom hyksoskim, panującym w Dolnym i Środkowym Egipcie. Panowała w latach 1650-1550 p.n.e.
Abydos (eg. Abdżu, arab. Arabat El-Madfurnah – Pogrzebany Arabat) – starożytne miasto w Górnym Egipcie, dzisiaj jest to maleńka wioska na zachodnim brzegu Nilu. W starożytności w pobliżu znajdowało się miasto Tinis, z którego, zgodnie z przekazem, miał pochodzić Narmer.

W "małym" okręgu na szczególną uwagę zasługują: grobowiec Pisarza i Astronoma Amona - Nachta (TT52). Znajdują się w nim doskonale zachowane malowidła przedstawiające Nachta i jego żonę podczas nadzorowania prac polowych, polowań oraz uroczystego bankietu. Ciekawym szczegółem dekoracji jest wizerunek kota jedzącego pod stołem rybę. Grobowiec Min (TT109) - prefekta This i zwierzchnika kapłanów Onurisa, urzędnika blisko związanego z dworem królewskim Amenhotepa II.
oraz:
Grobowiec Czaja (TT23), urzędnika "spraw zagranicznych". Grobowiec Dżeserkareseneba (TT38), Księgowego w Spichlerzach Amona, ze wspaniałymi malowidłami scen bankietowych z muzykantami i tancerzami. Grobowiec Uaha (TT22), wypełniony malowidłami scen z obchodów świąt, które organizował. Kaplica Amenmoze (TT42), wysokiej rangi oficera, ze scenami o tematyce wojskowej i wojennej, wychwalającymi potęgę armii faraona.

Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.
Amon (egip. Imn - ukryty; również Amon-Ra/Re, Amoun, Amun, Amen; rzadziej Imen, Ammon, Hammon) - egipski bóg, sprawca niewidzialnego wiatru, urodzaju, płodności. Był uosobieniem niewidzialnych życiodajnych elementów natury: powietrza i wiatru. Powodował, że plony były obfite, zwierzęta się mnożyły, a kobiety rodziły dzieci. Wraz ze swoją małżonką Mut oraz synem Chonsu - bogiem-księżycem - stanowili w Karnaku tebańską triadę. Jego żeńskim odpowiednikiem była Amaunet. Natomiast jako Amon-Kematef wchodził w skład Ogdoady, której kult trwał w Hermopolis Magna. Grecy identyfikowali go ze swoim władcą bogów - Zeusem. Kult Zeusa Amona najpierw rozpowszechnił się w Grecji, a stąd jako Jupiter Amon dotarł do Rzymu.

W "wielkim" okręgu znajdują się dwa najprawdziwsze cuda sztuki egipskiej. Są to grobowce: Menny (TT69) i Rachmire (TT100).

Menna był Pisarzem Pól w czasach Totmesa IV. Obowiązkiem jego było nadzorowanie granic działek i położenia kamieni granicznych na miedzach oraz spisywanie areałów i plonów. Grobowiec składa się z kilku pomieszczeń. Jego główna część to Sala Ofiarna i Kaplica. Ściany pierwszego z tych pomieszczeń pokrywają wspaniałe malowidła, przedstawiające Menne podczas wykonywania obowiązków: spisywaniu plonów i karaniu nieuczciwych rolników, próbujących ukryć prawdziwą wielkość plonów. Na innym malowidle Menna otrzymuje podczas bankietu bogate ofiary w otoczeniu członków rodziny, ubranych w piękne szaty, przybranych w wieńce z kwiatów. Całemu orszakowi towarzyszą Ozyrys i Hathor. Wiele malowideł przedstawia sceny z codziennego życia: kłótnie żniwiarzy, czy dziewczynę wyjmującą cierń ze stopy swej towarzyszki. Na ścianach Kaplicy wymalowano sceny polowań i połowy ryb, w których biorą udział Menna i jego rodzina oraz pielgrzymkę Menny do Abydos, by brać udział w misteriach Ozyrysa.

Alabaster - drobnoziarnista odmiana gipsu, zbita, dobrze przeświecająca, biała lub nieco zabarwiona (np. na żółtawo, zielonkawo, różowawo), wysoko ceniona jako kamień ozdobny i dekoracyjny.
Nubia - kraina historyczna znajdująca się w północno-wschodniej Afryce, w południowym Egipcie i północnym Sudanie. Zajmuje środkowy bieg Nilu pomiędzy Asuanem a Chartumem (między VI a I kataraktą). W starożytności zwana Kusz, zamieszkana była przez lud spokrewniony z Egipcjanami, który w połowie II tysiąclecia p.n.e. uległ wymieszaniu z napływającymi od południa plemionami.

Rachmire - Ten-który-zna/jest-jak-Re był wysoką osobistością - wezyrem Górnego Egiptu i gubernatorem Teb w czasach Amenhotepa III. Jego ogromny grobowiec jest wprost arcydziełem o ogromnym znaczeniu, pełnym wspaniałych malowideł. Ich powierzchnia wynosi około 700 m. Znaczna ich część to tradycyjne malowidła o treści pogrzebowej, religijnej i rodzinnej. Są jednak wśród innych malowideł szczególne, przedstawiające rozliczne zajęcia Rachmire: audiencję, podczas której wezyr otrzymuje bogate dary, składane przez Azjatów i ciemnoskórych mieszkańców południa Afryki. Wśród darów Nubijczycy prowadzą gepardy, żyrafę i stada wołów. Jeden z nich niesie na ramieniu kość słoniową, na której przysiadła małpka. Nubijczycy wiodą także niewolników. Wysłannicy krainy Punt niosą egzotyczne płody ziemi - krzewy do pozyskiwania gumy arabskiej. Dalej w orszaku pojawiają się, odziani we wzorzyste pasy i spódniczki, przybysze z "kraju Keftiu i wysp na Wielkim Morzu" - to Minojczycy, niosący wazy i amfory, naszyjniki i kość słoniową. Dalej Rachmire dokonuje inspekcji niewolników, których "Jego Majestat przywiódł ze swych zwycięskich wypraw do krajów południowych...", a których sprowadzono aby wypasali bydło i zajmowali się tkactwem. Duża część malowideł to swoisty "katalog obrazkowy", przedstawiający egipską technikę. Niezwykłe, realistyczne sceny przedstawiają pracę najróżniejszych rzemieślników. Są wśród nich kuśnierze i rymarze, robiący sandały i rozliczne przedmioty ze skóry, powroźnicy skręcający liny, złotnicy wytapiający złoto, rzeźbiarze drążący wazy w bryłach alabastru. Wszyscy oni składają swe wytwory u stóp potężnego Rachmire. Jednakże najsłynniejszym motywem malowideł, unikalnym pod względem tematyki, jest produkcja cegieł. Z sadzawki okolonej drzewami dwóch mężczyzn czerpie dzbanami wodę. Obok kilku kopie gliniastą ziemię i miesza ją z wodą. Inni z tej papki formują cegły przy pomocy drewnianej formy bez dna. Dalej wysuszone na słońcu cegły przenosi się na plac budowy przy pomocy "nosiłków". Ludzie pracujący przy produkcji cegieł to niewolnicy, których "Majestat Jego przywiódł do prac w Świątyni Amona". Są wśród nich jasnowłosi i jasnoskórzy Syryjczycy oraz ciemnoskórzy Nubijczycy w przepaskach na biodrach. Ciekawe jest także, bodaj jedyne w malowidłach egipskich, przedstawienie rampy z cegieł i gruzu - rampy budowlanej. Przy rampie leży kamienna płyta, lecz nie widać sposobu jej transportu po rampie, dalej malowidło jest uszkodzone. Następnie ukazano statki przywożące kamienne bloki, wleczone następnie na saniach. Kamieniarze natychmiast obrabiają dostarczony materiał, sprawdzając przy pomocy specjalnego przyrządu ile materiału należy jeszcze skuć. Inni kamieniarze i rzeźbiarze zajmują się wykonywaniem posągów, stojąc na wysokich rusztowaniach. Malowidła kończą sceny rodzinne i pogrzebowe oraz przedstawienie oficjalnej wizyty Rachmire u faraona, podczas której otrzymuje on od króla tzw. "Złoto Zasługi" oraz sceny audiencji i przyjmowanie petycji od ludu. Według słów samego Rechmire kaplicę grobową zbudował "aby me imię przetrwało tu niewzruszenie i bezpiecznie przez miliony lat, a pamięć moja trwała tutaj na zawsze". Jak do tej pory życzeniu jego, szczęśliwie, staje się zadość.

Ahmes-Nefertari, Ahmose-Nefertari - królowa egipska. Była córką Sekenenre Tao II i królowej Ahhotep I. Wielka Małżonka Królewska (egip. Hemet Nesu Ueret) - siostra-żona Ahmose. Jako pierwsza nosiła tytuły:Córki Króla i Siostry Króla. Uważana za jedną z najważniejszych postaci rodziny królewskiej początków XVIII dynastii, która odegrała znaczącą rolę w procesie zjednoczenia Obu Krajów oraz wypędzenia z Egiptu Hyksosów. Po śmierci swego męża objęła regencję w imieniu swego małoletniego syna Amenhotepa I. Była matką Ahmes-Sipaira - następcy tronu, zmarłego w młodości, Amenhotepa I, Ahhotep II - siostry-żony Amenhotepa I, Ahmes - żony Totmesa I, matki Hatszepsut, Ahmes-Sitkamose, Sitamon oraz Meritamon. Uważana za pierwszą Boską małżonkę Amona, której tytuł jest w pełni poświadczony - stela donacyjna, zawierająca akt darowizny posiadłości ziemskich. Jej matka, królowa Ahhotep I prawdopodobnie również otrzymała ten tytuł, jednakże dopiero pośmiertnie, na co może wskazywać jedyna inskrypcja, tego dotycząca, znajdująca się na jej trumnie.
Ahmose (lub Ahmosis I) – faraon, władca starożytnego Egiptu, z XVIII dynastii, z początków Nowego Państwa. Syn Sekenenre Tao II i królowej Ahhotep I, brat Kamose. Panował prawdopodobnie w latach od 1550 p.n.e. do 1525 p.n.e. Odziedziczył władzę w wieku około 10 lat, po śmieci swego brata.

Inne grobowce, o których warto wspomnieć, to: (TT78) grobowiec Horemheba. Był on Skrybą Rekrutów. W jego grobowcu malowidła "opowiadają" o zaciągu rekrutów do piechoty i oddziału rydwanów. (TT93) grobowiec Kenamona - głównego intendenta Amenhotepa III, w którym na malowidłach przedstawiono Święto Nowego Roku, podczas którego składano faraonowi wszelkiego rodzaju dary, od naszyjników poczynając, a na paradnych rydwanach kończąc. Unikalny jest również grobowiec Antefokera z czasów XII dynastii (TT60), wezyra i gubernatora Teb, zawierający malowidła o tematyce rytualnej i niezwykłe przedstawienie zmarłego w "skórze zmartwychwstania" - Imi-ut (Ten-który-jest-w-łonie).

Ozyrys - (egip. Isir lub Iszir) w mitologii egipskiej bóg śmierci i odrodzonego życia, Wielki Sędzia zmarłych. Syn bogini Nut i boga Geba, brat Seta, Izydy i Neftydy. Poślubił Izydę, był władcą ziemi, podziemi i krainy umarłych (Pola Jaru).Miał 2 synów: Anubisa z Neftydą i Horusa z Izydą.
Sąd Ozyrysa - w mitologii egipskiej rytuał, jakiemu musiała poddać się dusza w "Sali dwóch Prawd", gdzie zasiadał trybunał Ozyrysa sądzący zmarłego, doprowadzonego na sąd przez Anubisa. W sali ustawiona była waga, na której ważono serce zmarłego (na drugiej szali kładziono pióro - symbol bogini prawdy Maat). Ozyrys z Neftydą, Izydą i 42 asesorami, po wysłuchaniu spowiedzi zmarłego, wydawał wyrok. Jeśli ciężar grzechów przeważył szalę, duszę zabierała Pożeraczka występująca pod postacią krokodyla. "Usprawiedliwionego głosem" Ozyrys wprowadzał do raju.

W okregu zwanym "wsią" na uwagę zasługuje grobowiec Chaemhata (TT57) i Ramoze (TT55). Chaemhat był inspektorem Górnego i Dolnego Egiptu w czasach Amenhotepa III. Do jego obowiązków należał nadzór nad odpowiednim napływem zboża do spichlerzy oraz jego odpowiednim, sprawiedliwym rozdziałem. Na malowidłach widzimy jak Chaemhat składa raporty i za swą lojalna służbę otrzymuje od faraona naszyjniki - "Złoto zasługi". Grobowiec Ramoze (TT55) wezyra i gubernatora Teb w trudnych czasach Amenhotepa IV (Echnatona). Część dekoracji w jego grobie wykonana jest w stylu "klasycznym", a część w "amarneńskim", charakteryzującym się falistą linią konturów, wydłużonymi kształtami głów i deformacjami ciała przedstawianych postaci. Grobowiec składa się z dwóch wielkich sal kolumnowych i kaplicy. Do Komory grobowej prowadzi długi stromy korytarz, pełen wspaniałych reliefów, przedstawiających zmarłego i jego rodzinę w towarzystwie samego faraona, ukazanego raz jako Amenhotep, a raz jako Echnaton opromieniony blaskiem Atona, w towarzystwie swej małżonki Nefertiti. Amenhotep III ukazany jest w grobowcu Userhata (TT56) gdzie uwieczniono sceny ofiarne oraz prace polowe i polowania na pustyni. Ciekawymi malowidłami udekorowany jest grobowiec Nedżemgera (TT138), w którym przedstawiono piękne ogrody założone na tyłach Ramesseum z ciekawymi, dokładnymi malowidłami systemu irygacyjnego ogrodu oraz całym bogactwem upraw. Na całym obszarze Szeich Abd el Gurna znajduje się mnóstwo wspaniałych grobowców dygnitarzy i dostojników, z których większość to prawdziwe perły sztuki Starożytnego Egiptu.

Amenhotep I – faraon, władca starożytnego Egiptu XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa, trzeci syn Ahmose i królowej Ahmes-Nefertari, drugi władca XVIII dynastii.
Aton (także Aten - w języku egipskim ỉtn oznacza tarczę słoneczną) - bóg egipski. Początkowo, w III tysiącleciu p.n.e. był jednym z wielu bogów wyznawanych w Egipcie. Aton był tarczą słoneczną - dokładniej, bogiem promieniowania żaru tarczy słonecznej - uważany wówczas za emanację boga Re. W Opowieści o Sinuhe jest mowa o królu Amenemhacie I, który po śmierci został zabrany do nieba i połączył się z Atonem. Za czasów królowej Hatszepsut Aton określany był już jako Stwórca, który stworzył wszelką istotę, który ukształtował ziemię, który dopełnił jej stworzenia.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)