Teksańska masakra piłą mechaniczną (oryg. The Texas Chain Saw Massacre) – amerykański horror filmowy z 1974 roku w reżyserii Tobe’a Hoopera, znany jako jeden z pierwszych oficjalnych slasherów. Przyniósł sławę reżyserowi i otworzył mu drogę do kariery w Hollywood. Na przestrzeni lat uzyskał status filmu kultowego, a przez filmoznawców zaliczany jest do grona najlepszych horrorów w dziejach kinematografii. Magazyn Entertainment Weekly umieścił go na pozycji szóstej zestawienia "Pięćdziesięciu najbardziej kultowych filmów".

Doczekał się trzech sequeli oraz remake’a i prequela, odpowiednio w latach: 1986, 1990, 1994, 2003, 2006.

Obraz opowiada o losach diabolicznej rodziny mieszkającej na peryferiach stanu Teksas. Spośród nich wyróżnia się Leatherface, noszący na twarzy maskę z ludzkiej skóry i mordujący ludzi głównie za pomocą tytułowej piły mechanicznej.

Treść

Piątka nastolatków – inwalida Franklin Hardesty (Paul A. Partain), jego siostra Sally (Marilyn Burns), ponętna Pam (Teri McMinn), jej chłopak Kirk (William Vail) i chłopak Sally Jerry (Allen Danziger) – wybiera się do Teksasu, by odwiedzić grób dziadka Hardestych i następnie spędzić wakacje w domu należącym do rodziny Sally i Franklina. Podczas dłużącej się podróży zabierają ze sobą dziwacznego autostopowicza, który w ich vanie rani najpierw siebie, a następnie Franklina brzytwą. Mężczyzna zostaje wyrzucony z pojazdu.

Po dotarciu na miejsce, grupa rozdziela się i wybiera się na zwiedzanie okolicy. Pam i Kirk szukają jeziora, w którym chcą popływać. Po drodze trafiają na odludny dom, do którego Kirk wchodzi, by pożyczyć od właścicieli potrzebną benzynę, pozostawiając swoją dziewczynę przed posesją. Gdy jego powrót się przedłuża, do domu wchodzi też Pam. W poszukiwaniu chłopaka, natrafia na pomieszczenie, w którym znajduje różne przedmioty wykonane z ludzkich kości. Uciekając, zostaje złapana przez postawnego mężczyznę o pseudonimie Leatherface (Gunnar Hansen), który zaciąga ją do swojego rzeźniczego pomieszczenia, gdzie Pam dostrzega zwłoki Kirka. Leatherface wiesza Pam na rzeźniczym haku i powraca do obrabianego przez siebie ciała Kirka. Tymczasem, po powrocie do vana, Sally i Franklin zaczynają martwić się o swoich przyjaciół. Jerry zostaje wysłany na ich poszukiwania i trafia do tego samego domu, co oni. W chłodziarce znajduje ciało Pam, które nagle powraca do życia. Na miejscu zjawia się Leatherface, zabija Jerry'ego uderzeniem młota i wpycha Pam z powrotem do chłodziarki.

Gdy nadciąga wieczór, Sally i Franklin wybierają się na poszukiwania niepowracających przyjaciół. W lesie zaskakuje ich Leatherface, który płata ciało Franklina piłą mechaniczną. Sally ucieka, krzycząc, a Leatherface rusza w pogoń za nią. Dziewczyna odnajduje drogę na stację benzynową, którą wcześniej odwiedziła wraz z grupą. Właściciel stacji Drayton Sawyer (Jim Siedow) próbuje uspokoić Sally. Sally ulega mężczyźnie, lecz szybko orientuje się, że jest on powiązany ze ścigającym ją psychopatą i autostopowiczem, który zaatakował Franklina. Sally budzi się przywiązana do krzesła, posadzona przy stole, podczas kolacji organizowanej w rzeźniczym domu przez autostopowicza, Leatherface'a i ich brata Draytona, którzy wraz ze swoim niemal zmumifikowanym dziadkiem (John Dugan) zastraszają ją i grożą jej. Sally cudem uwalnia się z knebli i wybiega z domu, wyskakując przez okno. Leatherface i autostopowicz gonią ją, a drugi z psychopatów dźga ją podczas pościgu brzytwą. Gdy grupa pojawia się nagle na drodze, kierowca ciągnika siodłowego przejeżdża autostopowicza. Zatrzymuje się w obawie o ofiarę, lecz zostaje zaatakowany przez Leatherface'a, który następnie goni jego i Sally. Kierowca tira rzuca w Leatherface'a narzędziem w głowę, przez co morderca traci przytomność. Szybko ją odzyskuje, gdy potwornie rani sobie nogę piłą. Sprawca wypadku ucieka, a Sally zatrzymuje kierowcę pick-upa i wsiada do jego samochodu w ostatniej chwili przed atakiem Leatherface'a. Sally, w skrajnej histerii, cieszy się z udanej ucieczki, pozostawiając sfrustrowanego Leatherface'a, ze wściekłością i goryczą porażki wymachującego w powietrzu piłą mechaniczną...

Historia filmu

Film uważany jest przez znawców za klasyk wśród horrorów i prekursor podgatunku slasher. Gdy w październiku 1974 roku na ekrany kin wchodził zaledwie drugi z kolei reżyserski film Tobe'a Hoopera, nikt nie wiedział, że na zawsze zmieni on oblicze horroru filmowego. Siła filmu Hoopera tkwi w ukazaniu zła nie w obliczu potwora, strzygi czy modnego w latach sześćdziesiątych przybysza z kosmosu – jak to robiono wcześniej, a w bliźnim. Ucieleśnieniem zła okazała się bowiem zamieszkująca peryferie Teksasu rodzina zbrodniarzy, lubujących się w fizyczno-psychicznym torturowaniu i mordowaniu swoich ofiar. Film powstał we wczesnych latach siedemdziesiątych i był pierwszym tak brutalnym i krwawym projektem przeznaczonym do szerokiego odbioru publicznego.

Spełnionym zadaniem Teksańskiej masakry piłą mechaniczną było zaszokowanie publiki otwartymi scenami bestialstwa i zwyrodnienia. Nakręcony za niewielkie pieniądze film (aktorzy w nim grający za swoje role nie dostali więcej niż tysiąc dolarów wynagrodzenia) okazał się ogromnym przebojem i doczekał trzech kolejnych części. Lecz tylko pierwszy z sequeli zrealizował jeszcze Tobe Hooper, dwanaście lat po premierze niniejszego filmu, ponadto w konwencji komedii gore; film nie spotkał się z pozytywnym przyjęciem zagorzałych fanów pierwowzoru, który miał niepowtarzalny klimat – surowe, często niedoświetlone zdjęcia, oszczędna, budząca szczery niepokój muzyka wzbudzały lęk i sprawiały wrażenie wiarygodności. Ten film określono niepokojącym już od pierwszych minut. Liczne elementy jego fabuły – niekorzystny układ planet, makabryczne wiadomości usłyszane w radiu, budzące strach majaczenia miejscowego alkoholika czy wreszcie napotkany autostopowicz, którego piątka młodych ludzi podróżujących vanem na swoje nieszczęście zabiera – potęgowały w widzu realne wrażenie strachu. Oglądający dowiadują się także o makabrycznym odkryciu policji na miejscowym cmentarzu, gdzie zwłoki wielu nieboszczyków zostają bezczeszczone i kradzione – następnie okazuje się, że mieszkająca w okolicach rodzina Sawyerów lubuje się w ozdabianiu swojego domu różnymi gadżetami robionymi z kości. Ten pomysł na koszmarny wystrój zaczerpnięto ze sprawy Eda Geina (podobnie jak zamiłowanie Leatherface'a do przywdziewania maski z ludzkiej skóry). Po serii mordów, Ed Gein został złapany w 1957 roku w stanie Wisconsin; sąsiedzi powiedzieli potem, że był miłym, choć skrytym człowiekiem. W jego domu policja znalazła rozkładające się zwłoki, abażury i fotele z ludzkiej skóry, liczne naczynia zrobione z kości. Później niektórzy ludzie w miasteczku Plainfield z przerażeniem przypomnieli sobie że czasami kupowali od niego mięso, a oskarżony podczas przesłuchania stwierdził z rozbrajającą szczerością, że nigdy nie był na polowaniu. Ta prawdziwa historia zainspirowała nie tylko Hoopera do nakręcenia horroru, ale również Roberta Blocha, który mieszkał w tym samym stanie co Gein, do napisania Psychozy.

Specyficzny, parny klimat filmu potęgowały jego najdrobniejsze aspekty wizualne i dźwiękowe. Charakterystycznym posunięciem reżysera okazał się pomysł celowego przybrudzenia taśmy filmowej, który zadziałał na korzyść w ukazaniu filmu jako historii o brudnym, spsiałym świecie, o której wspominali krytycy. Uciążliwe warunki meteorologiczne spowodowane zbyt wysoką temperaturą podczas kręcenia zdjęć również znalazły swoje odbicie w gotowym projekcie. Wielu fanów filmu Hoopera nie przyjęło z aprobatą powstałego po latach jego remake'u, ponieważ jego atmosfera była różna od klimatu hooperowskiego horroru. Właściwe występowanie muzyki filmowej, poza sekwencją wyświetlania kredytów, jest znikome, a za podkład dźwiękowy, wedle wizji reżysera, posłużyły między innymi dźwięki otwieranego trumiennego wieka czy rozkopywanej ziemi.

Początkowo przyjęty sceptycznie, na przestrzeni lat film stał się sztandarową pozycją wśród slasherów i filmów gore, a także wśród samych horrorów, poziomem stając na równi z tak spektakularnie ocenianymi filmami jak Egzorcysta, Halloween czy Krzyk. Na krytycznym portalu Rotten Tomatoes film zdobył 70% głosów użytkowników, stając się jednym z lepiej przyjętych filmów grozy. Jeszcze lepiej film wyceniono w bazie Internet Movie Database, gdzie jego średnia przekracza 7.5.

Sukces filmu Hoopera przyczynił się do powstania długiej serii filmowej. Filmy z właściwej serii powstały w latach 1986-1994; były to trzy sequele, zbliżone poziomem, pierwszy z nich wyreżyserowany w 1986 roku właśnie przez reżysera części pierwszej. O ile Teksańska masakra piłą mechaniczną 2 i Teksańska masakra piłą mechaniczną 3 były czarnymi komediami z elementami gore, tak czwórka – Następne pokolenie, kontynuowała bezpośrednio motyw przedstawiony w części pierwszej i zawierała w sobie znikome ilości czarnego humoru. Nie spotkała się jednak z pozytywnym przyjęciem. W 2003 roku, kiedy moda na odświeżanie starszych datą horrorów rosła, Marcus Nispel odnowił konwencję serii i wyreżyserował remake filmu Hoopera, który przysporzył serii nowych fanów. Film odniósł wielki sukces komercyjny i przyczynił się do realizacji prequela remake'u: Początku (2006). W Hollywood spekulowano krótko na temat realizacji kolejnej części filmu – sequela do prequela, jednak twórcy filmów wyprodukowanych po roku 2003 ostatecznie zdementowali pogłoski na ramach internetowego serwisu Bloody Disgusting, stwierdzając, że seria jest dla nich zakończona.