Teksas - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy stanu w USA. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Teksas (wymowa:/ˈtɛksəs/ ) – stan w południowej części Stanów Zjednoczonych.

Położony na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, sąsiadujący ze stanami Luizjana i Arkansas na wschodzie, stanem Oklahoma na północy i Nowym Meksykiem na zachodzie. Na południowym zachodzie graniczy z Meksykiem. Obszar w większości wyżynny (Wielkie Równiny), w części południowo-zachodniej niewielkie obszary górzyste, w części południowo-wschodniej Nizina Zatokowa.

Prezydent Stanów Zjednoczonych – głowa państwa, szef administracji federalnej, naczelny dowódca sił zbrojnych, szef rządu, a także lider swojej partii. Konstytucja nadała mu wiele prerogatyw, co sprawia, iż zajmuje on kluczowe miejsce w systemie politycznym Stanów Zjednoczonych.
Wojna amerykańsko-meksykańska – regularna wojna lądowa oraz morska pomiędzy USA i Meksykiem toczona w latach 1846-1848, której teatrem działań były obszary od Kalifornii i Teksasu aż po tereny na południe od meksykańskiej metropolii, oraz wybrzeża obu oceanów. Bezpośrednią przyczyną wojny było przyłączenie w 1845 r. zbuntowanej meksykańskiej prowincji – Teksasu jako 28. stanu USA, prowincji, która od dziesięciu lat funkcjonowała już jako niezależne państwo. Efektem wojny była utrata przez Meksyk połowy swojego terytorium oraz ustalenie granic na kontynencie.

Największe miasta to Houston, Dallas, San Antonio, Austin i El Paso.

Geografia

Ukształtowanie powierzchni przeważnie równinne i wyżynne, w środkowej części rozległa Wyżyna Edwardsa, należąca do Wielkich Równin, na północy zachodzie równina Llano Estacado, na południowym wschodzie Nizina Zatokowa; na południowym zachodzie skrawek Gór Skalistych, z największym szczytem Guadelupe Peak 2667 m. Klimat podzwrotnikowy, na wschodzie, zwłaszcza na wybrzeżach Zatoce Meksykańskiej, dość wilgotny (w Houston średni opad ok. 1100 mm), na zach. i płn. suchy (w El Paso poniżej 200 mm); średnia temperatura w styczniu od 0 °C na północy do 15 °C na południu, lipcu 25-29 °C, główne rzeki: Rio Grande del Norte (z dopływem Pecos), Colorado, Brazos, Trinity, Red River (dopływ Missisipi); w świecie roślinnym dominują prerie: na południowym zachodzie roślinność półpustynna, na północnym wschodzie lasy dębowo-hikorowe, w dolinie Rio Grande kolczaste sawanny subtropikalne.

Brazos (ang. Brazos River, pierwotnie hiszp. Rio Brazos de Dios) – rzeka w południowo-zachodnich Stanach Zjednoczonych, w stanie Teksas. Jej długość wynosi 2060 km, a dorzecze ma 118 tys. km².
Anglicy (ang. English people) – naród germański zamieszkujący głównie Wielką Brytanię, zwłaszcza Anglię (ok. 45 mln), posługujący się językiem angielskim z grupy języków germańskich. Poza Zjednoczonym Królestwem mieszkają głównie w Republice Południowej Afryki, Związku Australijskim, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Anglicy wyznają głównie anglikanizm. Ich kultura zaczęła się kształtować w średniowieczu pod wpływami celtyckimi, romańskimi (gł. francuskimi) oraz skandynawskimi (głównie normańskimi i nordyckimi). Od czasów nowożytnych zaczęła wpływać na kulturę reszty świata. Za pierwszego Anglika uważa się człowieka z Boxgrove, którego szczątki znaleziono w hrabstwie West Sussex.

Jest w dwóch strefach czasowych: UTC-6:00 i czubek West Texas UTC-7:00.

Historia

Osobny artykuł: Historia Teksasu.

1519 – Alonso Alvarez de Pineda ląduje na wybrzeżu Teksasu, ogłaszając teren posiadłością hiszpańską.

1821 – po uzyskaniu przez Meksyk niepodległości, Teksas staje się jego prowincją.

lata 1820-1830 – w Teksasie osiedla się 12 tys. Amerykanów, z których większość pochodzi ze stanów niewolniczych. Rząd meksykański przyznaje osadnikom dużą autonomię lokalną.

1829 – rząd meksykański wprowadza na terenie całego państwa zakaz niewolnictwa i zakaz dalszej emigracji ze Stanów Zjednoczonych do Meksyku. Stosunki między Teksańczykami a Meksykanami zaczynają się pogarszać.

1 marca 1836 – Teksańczycy ogłaszają powstanie Republiki Teksasu. Armia meksykańska atakuje w celu stłumienia rebelii, dochodzi do owianej później legendą bitwy o Alamo.

21 kwietnia 1836 – meksykańska armia zostaje pokonana w bitwie nad rzeką San Jacinto przez mniejsze liczebnie oddziały teksańskie dowodzone przez generała Sama Houstona.

1836 – Teksas staje się oficjalnie republiką. Sam Houston zostaje prezydentem. Na terenie nowo powstałej republiki zalegalizowane zostaje niewolnictwo.

1 marca 1845 – prezydent John Tyler podpisuje rezolucję o aneksji Teksasu przez Stany Zjednoczone.

4 lipca 1845 – Teksas ratyfikuje akt o aneksji.

29 grudnia 1845 – Teksas zostaje przyjęty do Unii jako 28. stan.

1846 – wybucha wojna amerykańsko-meksykańska.

2 lutego 1848 – pomiędzy Meksykiem a Stanami Zjednoczonymi zostaje podpisany traktat w Guadelupe-Hidalgo, na mocy którego Meksyk uznaje m.in. amerykańskie prawo do Teksasu. Zachodnia granica stanu zostaje przesunięta z rzeki Nuces na rzekę Rio Grande.

W roku 1861, gdy kolejne stany południowe występowały z Unii, również i Teksas z niej wystąpił. Często jest podkreślany fakt prounijnego nastawienia ówczesnego gubernatora Teksasu, Sama Houstona, który trzykrotnie odmówił złożenia przysięgi na wierność Konfederacji. Tymczasem sprawy miały się inaczej, Houston nie chciał akcesu swojego stanu do Konfederacji, gdyż pragnął, by stał się on znów w pełni niepodległym państwem. Houston wiedział, co robi, wszak przed laty był przywódcą rewolucji teksaskiej i prezydentem niepodległego Teksasu. Przez cały okres wojny secesyjnej w Teksasie występowała tendencja do odłączenia się od Konfederacji i dalszego bytu na własny rachunek.

Autostrada (wł. autostrada, niem. Autobahn, fr.autoroute, ang. motorway, freeway) oznaczona symbolem A (wg Ustawy z dnia 21 marca 1985 – Ustawa o drogach publicznych, stan na 6 kwietnia 2005) – droga publiczna o ograniczonej dostępności, przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych, charakteryzująca się bezkolizyjnymi skrzyżowaniami oraz podzielona na pasy ruchu dla różnych szybkości i kierunków (co najmniej dwa w każdą stronę, oddzielone pasem zieleni lub barierami). Autostrada wyposażona jest w miejsca obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi.
Partia Demokratyczna (ang. Democratic Party) – jedna z dwóch głównych sił politycznych w Stanach Zjednoczonych, obok Partii Republikańskiej. Jest to partia łącząca amerykańskie środowiska centrowe i centro-lewicowe. W wyborach prezydenckich popierają jej kandydatów małe ugrupowania lewicowe. Jest najstarszą partią amerykańską i drugą najstarszą na świecie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)