Tell el-Amarna - Polski Serwis Naukowy

Plan Achetaton

Echnaton i jego rodzina oddają cześć Atonowi

Amarna (staroegipskie Achetaton) – miejscowość nad środkowym biegiem Nilu, na jego wschodnim brzegu, około 320 km na południe od Kairu. Jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Około 1358-1340 p.n.e. faraon - reformator religijny Amenhotep IV (Echnaton) — zbudował tu, na dziewiczej ziemi, stolicę swego państwa, a zarazem główny ośrodek nowej religii. Po śmierci Echnatona miasto opuszczono.

Miejscowość - jednostka osadnicza lub inny obszar zabudowany odróżniający się od innych miejscowości odrębną nazwą, a przy jednakowej nazwie - odmiennym określeniem ich rodzaju.

Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

Pozostałości stolicy zostały zburzone, ale dostarczyły badaczom wiele cennych znalezisk. W centralnej dzielnicy zbudowano Wielką Świątynię i Wielki Pałac, a w pobliżu Archiwum Państwowe, w którym w 1887 roku odnaleziono tabliczki klinowe z korespondencją dyplomatyczną, tzw. Listy z Amarna. Zespół budowli państwowych otaczały willowe dzielnice urzędników, warsztaty, pracownie (m.in. należąca do Totmesa, w której odnaleziono słynne popiersie Nefertiti), kopalnie alabastru.

Termin ten pojawił się w XVI wieku p.n.e., gdy Egipt wkroczył w okres silnej ekspansji terytorialnej pod rządami XVIII dynastii. Po zjednoczeniu kraju przez Narmera egipski władca nosił tytuł nesut-biti – Ten-który-należy-do-pszczoły-i-trzciny, bowiem w tym okresie godłem Górnego Egiptu była pszczoła, a Dolnego – trzcina. Z biegiem czasu zaczęto używać tytułu Król Górnego i Dolnego Egiptu oraz Król Południa i Król Północy.

Alabaster - drobnoziarnista odmiana gipsu, zbita, dobrze przeświecająca, biała lub nieco zabarwiona (np. na żółtawo, zielonkawo, różowawo), wysoko ceniona jako kamień ozdobny i dekoracyjny.

W pobliżu miasta znajdują się dwa zespoły grobowców:

północny, oddalony o około 3 km na północ, z grobowcami m.in.:

Huya, nadzorcy królewskiego haremu i ochmistrza królowej Teje, bogato zdobiony płaskorzeźbami przedstawiającymi głównie sceny z uczt;

Meri-Re, wielkiego kapłana, z płaskorzeźbą przedstawiająca Echnatona na tle Wielkiej Światyni i miasta;

południowy, oddalony o około 8 km na południe, z grobowcami m.in.:

Aj, wezyra Echnatona, bogaty zdobiony malowidłami przedstawiajacymi najważniejsze sceny z życia wezyra, m.in. scenę odbierania ceremonialnych naszyjników z rąk Echnatona i Nefertiti;

Mahu, szefa policji Echnatona, z płaskorzeźbami ilustrującymi wykonywanie obowiązków przez Mahu.

Od lat osiemdziesiątych XIX wieku prace wykopaliskowe prowadzili tu kolejno: Urbain Bouriant, W. M. Flinders Petrie i Ludwig Borchardt.

Okres amarneński (XIV w. p.n.e.) – czas zaburzeń religijnych i politycznych w starożytnym Egipcie. Obejmował rządy kilku władców: Echnatona, Semenchkare, Tutanchamona i Aja.

Archeologia (z gr. ἀρχαῖος archaīos – dawny, stary i -λογία -logiā – mowa, nauka) – nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie źródeł archeologicznych, czyli materialnych pozostałości działań ludzkich.

Od nazwy miasta pochodzi nazwa stylu w sztuce egipskiej - okres amarneński.

Historia wykopalisk

1714 - Claude Sicard, francuski jezuita i archeolog, po podróży wzdłuż doliny Nilu opisuje pierwszą znalezioną stelę z Amarny.

1798 - 1799 - francuska ekspedycja naukowa wysłana przez Napoleona sporządza pierwszą mapę starożytnego miasta

1824 - wykopaliska prowadzone przez Johna Gardnera Wilkinsona

1833 - szkocki podróżnik Robert Hay prowadzi wykopaliska w południowej części osady

1843-1845 - pruska ekspedycja archeologiczna prowadzona przez Richarda Lepsiusa

1887 - odnaleziono Listy z Amarna

Przypisy

Paul G. Bahn Archeologia - Przewodnik, Wydawnictwo "Arkady" Sp. z o.o., 2006, ss. 248, ISBN 83-213-4293-0
Praca zbiorowa: Przewodniki Wiedzy i Życia - Egipt. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009, s. 175. ISBN 978-83-7575-648-7.