Tendrzak - Polski Serwis Naukowy

Tendrzak wąskotorowy Tx26 z 1926 roku

Tendrzak – parowóz przystosowany konstrukcyjnie do eksploatacji bez tendra. Wodę przewozi w zbiornikach umieszczonych obok kotła lub pod nim, a węgiel w skrzyni umieszczonej za budką maszynisty (w małych tendrzakach skrzynia z węglem może być umieszczona przed budką lub jej rolę może pełnić kosz z węglem w budce). Tendrzaki w oznaczeniu mają jako drugą dużą literę K.

Parowóz (lokomotywa parowa) – lokomotywa napędzana maszyną parową lub turbiną parową. Para pochodzi z kotła opalanego węglem i drewnem, rzadziej ropą czy mazutem, a w parowozach bezogniowych z zasobnika pary.

Kolej podmiejska – potoczne określenie kolei aglomeracyjnej (SKM) obsługującej zespoły miast i ich okolice. Ruch musi się odbywać regularnie. Może być organizowany na mocy kontraktu z przewoźnikiem odnoszącego się do transportu pasażerów w obrębie obszaru zurbanizowanego albo pomiędzy obszarem zurbanizowanym i terenami zewnętrznymi.

W porównaniu z klasycznym parowozem tendrzak ma mniejszy zasięg ze względu na mniejszy zapas paliwa i wody, niż to ma miejsce w przypadku wykorzystania zewnętrznego tendra. Cechuje się zwartą konstrukcją, większą siłą pociągową od porównywalnego mocą parowozu tendrowego. Najważniejszą cechą jest możliwość rozwijania pełnej prędkości w obu kierunkach jazdy (parowozy tendrowe jadąc tendrem naprzód nie mogą zwykle przekraczać prędkości 50 km/h), dzięki czemu nie wymaga stosowania obrotnic. Stąd tendrzaki były bardzo popularne na liniach podgórskich i górskich (częsta zmiana kierunku jazdy). Ponadto mniejsze z nich rozpowszechniły się w drugiej połowie XIX wieku szeroko na kolejach przemysłowych całego świata oraz na stacjach i bocznicach kolejowych jako parowozy manewrowe. Na przełomie XIX i XX wieku wraz z rozwojem kolei aglomeracyjnych i podmiejskich rozwinęły się konstrukcje tendrzaków do ich obsługi, które charakteryzowały większą mocą kotłową i większym przegrzewaczem pary, a przez to szybkim rozruchem i dość dużą prędkością maksymalną (80-100 km/h). Wraz z postępującą elektryfikacją kolei w aglomeracjach lokomotywy te przeznaczano do innych zadań (manewry, linie lokalne i dojazdowe).

OKz32 - parowóz specjalnie przystosowany na górskie szlaki. Był przystosowany do wzniesień nie przekraczających 2,2%. Impulsem do jego budowy stało się oddanie odcinka kolejowego Chabówka-Zakopane, gdzie do prowadzenia składów osobowych parowozy TKt1 i TKt2 okazywały się niewystarczające; potrzebny był parowóz o większej sile uciągu, który mógłby pokonywać bez problemu często odwrotne łuki o promieniach nie przekraczających 200m oraz byłby równie sprawny jeżdżąc zarówno pod górę jak i z góry.

OKo1 to model parowozu tendrzaka przystosowanego do szybkiego ruchu pasażerskiego. Jednakową prędkość w obydwóch kierunkach jazdy uzyskano przez dodanie dwóch dwuosiowych wózków. Jego prędkość maksymalna wynosi 100 km/h. Jest to konstrukcja pruska, produkowana przez firmę Vulcan ze Szczecina jako seria T18; w kolejach niemieckich nosiła oznaczenie serii 78.

Najstarszy zachowany w Polsce tendrzak (będący jednocześnie najstarszym zachowanym w kraju parowozem) pochodzi z roku 1878 i znajduje się w Skansenie taboru i urządzeń kolejowych w Chabówce. Pracował do lutego 1970 roku w suszarni w Wierzchosławicach.

Niektóre tendrzaki, szczególnie wąskotorowe, były przystosowane do korzystania z tendra gdy zachodziła konieczność wykorzystania ich w pracy pociągowej na dłuższej trasie.

Moc kotłowa parowozu to wydajność kotła parowozu w jednostce czasu - potocznie zdolność kotła do dostarczenia dla potrzeb silnika parowozu pary o znamionowych parametrach roboczych takich jak ciśnienie i temperatura.

OKl27 – polski parowóz – osobowy tendrzak przeznaczony do ruchu lokalnego, skonstruowany w 1927 roku. Była to pierwsza lokomotywa całkowicie zaprojektowana i produkowana w Polsce. W latach 1928-33 H. Cegielski w Poznaniu wyprodukował 122 sztuki tych parowozów.

Przykłady tendrzaków:

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Tendrzak