Teodora - żona Justyniana I - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Teodory, żony Justyniana I, cesarza Bizancjum. Zapoznaj się również z: inne historyczne osoby noszące imię Teodora.

Teodora ze swoim spowiednikiem i dama dworu - mozaika z bazyliki San Vitale w Rawennie

Teodora (ok. 500-548) - żona cesarza bizantyńskiego Justyniana I Wielkiego.

Monofizytyzm - kierunek w teologii chrześcijańskiej przyjmujący, że w Chrystusie jest tylko jedna natura boska, a ludzka natura zaraz po wcieleniu została wchłonięta przez boską. Pogląd ten został sformułowany przez mnicha z Konstantynopola, Eutychesa. Według niego ludzka natura Chrystusa była jak plaster miodu, boską naturę można natomiast porównać do morza. Po Wcieleniu ludzka natura wrzucona w boską została w niej rozpuszczona jak plaster miodu w wodach morza.

Justynian I Wielki, Iustinianus Flavius (właśc. Petrus Sabbatius) (ur. 11 maja 483 w Tauresium, Prowincja Iliria, zm. 13 listopada 565 w Konstantynopolu) – cesarz bizantyjski od 1 sierpnia 527 do 13 listopada 565, święty Kościoła prawosławnego. Siostrzeniec cesarza Justyna I.

Urodziła się na Cyprze, skąd wraz z rodziną wyemigrowała do Konstantynopola w celach zarobkowych (pochodziła z ubogiej rodziny). Jej ojciec Akakios objął tam stanowisko tresera niedźwiedzi w hipodromie. Pracę w hipodromie podjęła po kilku latach sama Teodora, która została aktorką. Nie ma na to dowodów, ale uważa się, że równocześnie mogła być kurtyzaną (pogląd taki panuje za sprawą Prokopiusza z Cezarei, który w swoim dziele Historia sekretna napisał między innymi:"często szła w gościnę z dziesięcioma lub więcej młodzieńcami...") . Chcąc poprawić swą pozycję społeczną, w młodym wieku związała się z urzędnikiem Hekebulosem i podążyła za nim do Afryki, gdy został tam zarządcą miasta Pentapolis. Wkrótce potem Hekebulos porzucił ją. Teodora znalazła pomoc u duchownych monofizyckich. Nie wiadomo czy już wcześniej należała do wyznawców tego odłamu chrześcijaństwa - jeśli nie, to zapewne właśnie tam go przyjęła. Po powrocie do Konstantynopola zajęła się tkactwem. Nie wiadomo w jaki sposób poznała Justyniana, wówczas około czterdziestoletniego wysokiego urzędnika wyznania chalcedońskiego. Dzięki przeforsowanej przez wuja Justyniana, cesarza Justyna I, zmianie prawa mimo różnicy stanów w 525 r. doszło do ślubu między Justynianem i Teodorą. Dwa lata później, w 527, u boku Justyniana w Kościele Mądrości Bożej w Konstantynopolu została koronowana na cesarzową. Teodora dzięki swojej stanowczości wykazanej podczas powstania Nika w styczniu roku 532 uratowała tron Justynianowi, który wbrew radom swoich ministrów nie zbiegł z Konstantynopola, ale umożliwił Belizariuszowi przejęcie kontroli nad wojskiem. Po tych wydarzeniach Teodora uzyskała wpływ na wiele jego decyzji, w trakcie dokonywanych w owym czasie reform i kodyfikacji prawa przyczyniła się do uchwalenia wielu praw dotyczących pozycji kobiety i rodziny oraz rozwodów i dziedziczenia. Starała się też doprowadzić do zgody między wyznaniami monofizyckim i chalcedońskim. Zmarła 28 czerwca 548 r.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Belizariusz (Belisarius, ur. 505 w Saparewa Banja, Bułgaria, zm. 13 marca 565) – wódz bizantyjski pochodzenia trackiego lub ilryjskiego żyjący w VI wieku.

Przypisy

Opis Prokopiusza z Cezarei wskazuje, że przyczyną śmierci mógł być rak. Por. R. Browning, Justynian i Teodora, Warszawa 1977, s. 169; P. Cesaretti, Teodora, Warszawa 2003, s. 288.

Bibliografia

Zbigniew Bukowski, Krzysztof Dąbrowski, Śladami kultur azjatyckich cz. I, Od Jerycha do Pomostu Beringa, LSW, Warszawa 1978.

Praca zbiorowa,Historia powszechna Tom 7 Od upadku cesarstwa rzymskiego do ekspansji islamu. Karol Wielki, Mediaset Group SA, 2007, ss. 52-53, ISBN 978-84-9819-814-0.

Prokopiusz z Cezarei, Historia sekretna, przeł., wstępem i przypisami opatrzył Andrzej Konarek, PIW, Warszawa 1969.

Linki zewnętrzne

Krzysztof Kęciek, Teodora – kurtyzana i cesarzowa

Tekst źródłowy "Historia sekretna" Prokopiusza z Cezarei, fragment o zachowaniu Teodory

Kościoły chalcedońskie – kościoły partykularne, które przyjęły nauki Soboru Chalcedońskiego w 451. Kościołami chalcedońskimi są obecnie wszystkie kościoły katolickie i wszystkie cerkwie prawosławne.

Cesarstwo Bizantyńskie (w literaturze można też spotkać formę Cesarstwo Bizantyjskie) – termin , podczas gdy dla jego mieszkańców było to po prostu Cesarstwo Rzymskie (łac. Imperium Romanum, gr. Βασίλειον Ῥωμαίων), a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą Rûm (ar. روم, "ziemia Rzymian").