Teodoryk Buczacki Jazłowiecki - Polski Serwis Naukowy

Teodoryk Buczacki Jazłowiecki herbu Abdank (zm. 1456) – kasztelan halicki, kasztelan kamieniecki i starosta podolski.

Jego ojcem był Michał Adwaniec z Buczacza, herbu Abdank (zm. 1392) – dostojnik dworu króla Władysława Jagiełły: właściciel Buczacza protoplasta Buczackich. Miał swoją siedzibę w Rukomeszy. W 1393 r. ojciec jego Adwaniec uzyskał zgodę króla na lokację miasta Buczacza na prawie niemieckim (magdeburskim). Była to pierwsza lokacja miejska na ziemi halickiej. Od nazwy miasta ta gałąź rodu Awdańców przybrała nazwę Buczackich.

Michał Buczacki z Podhajec, herbu Abdank (zm. 1 czerwca 1438 w m. Krasne Pole) – (Michael de Buczacz, Michael Habdank de Buczacz) wojewoda podolski (1437), oraz kasztelan halicki (1433–37), cześnik halicki (1434) i starosta; halicki (1414–36), kamieniecki i przemyski (1433–37), obrońca Podola przed Mołdawianami i Tatarami, fundator kościoła parafialnego p.w. Św. Trójcy w Podhajcach. W pobliżu Białogrodu i Oczakowa rozciągały się jego posiadłości.

Abdank (Abdaniec, Abdanek, Abdank, Avdank, Awdancz, Awdaniec, Białkotka, Biłkotka, Czelejów, Habdaniec, Habdank, Haudaniec, Hawdaniec, Hebdank,Łąkotka, Łękawa, Łękawica, Skuba, Szczedrzyk) – polski herb szlachecki używany przez ród Awdańców.

Jego matką była Małgorzata Kola. Miał braci: Michała Mużyło Buczackiego (zm. 1470) – kasztelana, cześnika i starostę halickiego, oraz Michała z Podhajec – (zm. 1 czerwca 1438 w m. Krasne Pole) – wojewodę podolskiego (1437), kasztelana halickiego (1433–37), cześnika halickiego (1434) i starostę halickiego (1414–36), kamienieckiego i przemyskiego (1433–37), obrońcę Podola przed Mołdawianami i Tatarami. Bracia jego, jak i Teodoryk, byli niezbyt posłuszni rozkazom Świdrygiełły. Usuwali załogi litewskie z zamków obronnych w Kamieńcu, Czerwonogrodzie, Jazłowcu i innych miejscowościach i podporządkowywali je władzy króla polskiego. Dzięki temu uzyskali liczne dowody wdzięczności królewskiej, najczęściej w postaci nadania im dóbr ziemskich.

Dniestr (ukr. Дністер, rum. Nistru, w starożytności gr. Tyras lub Nester), rzeka płynąca przez Ukrainę i Mołdawię (a w praktyce będąc granicą mołdawsko-naddniestrzańską). Rzeka należy do zlewiska Morza Czarnego. Długość - 1352 km, powierzchnia zlewni - ok. 68 tys. km².

Kasztelan (łac. castellanus mieszkający w twierdzy; wcześniej komes grodowy, nazwa kasztelan pojawia się od XII w.) – urzędnik lokalny w średniowiecznej Polsce. Zajmował się administracją gospodarczą (ściąganiem danin na rzecz panującego), obroną i sądownictwem na terenie kasztelanii. Podlegali mu chorąży, wojski, sędzia grodowy i włodarz.

Po krwawym napadzie Tatarów Teodoryk Buczacki, towarzysz wypraw wojennych brata Michała, poległego w 1438 r., zebrał resztę oddziału i odzyskał z nim zamki leżące na Podolu. Otrzymał za to od króla Władysława Jagiellończyka kasztelanię kamieniecką. W 1442 roku król polski nadał mu w dożywocie na południu Podola zamek Karaul (Karawul) nad Dniestrem, wraz zamkami Czarnogrodem u ujścia Dniestru i Chadżybejowem (Chadźibejem) nad Morzem Czarnym (w rejonie dzisiejszej Odessy).

Michał Adwaniec z Buczacza, herbu Abdank (zm. 1392) – dostojnik dworu króla Władysława Jagiełły; właściciel Buczacza, protoplasta Buczackich, miał swoją siedzibę początkowo w Rukomeszy.

Cześnik – w średniowiecznej Polsce (XIII wiek) urzędnik królewski dbający o "piwnicę" monarchy, a podczas biesiady podający mu puchary z winem. Od XIV w. urząd ten stał się honorowym (cześnik koronny, cześnik wielki litewski oraz cześnik ziemski) a więc nie pociągającym za sobą żadnych obowiązków. W Rzeczypospolitej Szlacheckiej był niższym urzędem ziemskim (w hierarchii urzędów (1768) w Koronie przed łowczym i za podstolim, na Litwie przed horodniczym i za podczaszym).

Wzniósł i uposażył w roku 1444 klasztor dominikanów w Czerwonogrodzie.

Gdy w roku 1448 Tatarzy znowu napadli na Podole, pustosząc cały kraj, Teodoryk z rycerstwem podjął z nimi walkę, wielu zabijając. Odbił również wielu jeńców. Przed 1448 r. powiększył zamek Jazłowiec w kierunku zachodnim, a dziedziniec otoczył murami.

Z rozkazu królewskiego w roku 1450 został wysłany do Wołoch z wojskiem, żeby przywrócić na tron młodego Aleksandra. Odniósł nad Dniestrem zwycięstwo nad Wołochami, które przypłacił życiem w 1456 r., tak jak i Michał Buczacki.

Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

Krasne Pole (cz. Krásné Loučky, niem. Schönwiese) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie głubczyckim, w gminie Głubczyce, w gminie Głubczyce, w południowo-wschodniej części Gór Opawskich, nad rzeką Opawicą.

Rodzina

Był mężem Katarzyny z Martynowa, z Monasterzysk, Jazłowca. Miał trzech synów:

Bartosza Buczackiego (zm. 1457) – starostę kamienieckiego,

Michała Buczackiego z Jazłowca (zm. 1511)- starostę kamienieckiego

Jana Monasterskiego

oraz córki: Annę Jazłowiecką, Elżbietę Jazłowiecką i Małgorzatę Jazłowiecką

Źródła

Polski Słownik Biograficzny t. 3, s. 84

Przypisy

Chadżybej w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.